Có được chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải không?

Chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải là trường hợp có thể gặp trong quá trình thi hành án hình sự. Bài viết dưới đây, sẽ nêu các quy định pháp luật về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Thực trạng liên quan đến chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải

Thực trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ hiện nay đang là một thách thức lớn đối với công tác quản lý và thi hành án hình sự tại Việt Nam. Tình trạng này không chỉ gây áp lực lên cơ sở hạ tầng mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến việc phân loại, chuyển trại và thực hiện các chế độ đối với phạm nhân. Ngoài ra, pháp luật cũng có những quy định mới được đưa ra để hạn chế, điều chuyển người bị tạm giữ, tạm giam hoặc phạm nhân giữa các cơ sở được thực hiện để giảm áp lực cho những nơi đang quá tải.

II. Khái niệm về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải

Để hiểu rõ hơn các quy định pháp luật về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải là gì?

Theo khoản 5 Điều 2 Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025 (có hiệu lực 1/7/2026) và khoản 4 Điều 3 Luật thi hành án hình sự 2025 (có hiệu lực 1/7/2026) quy định như sau:

• Cơ sở giam giữ bao gồm trại tạm giam; phân trại tạm giam thuộc trại tạm giam; nhà tạm giữ; buồng tạm giữ của Đồn Biên phòng, Biên phòng cửa khẩu cảng, Vùng Cảnh sát biển, Công an đặc khu.
• Cơ sở giam giữ phạm nhân là nơi tổ chức quản lý, giam giữ và giáo dục cải tạo phạm nhân, bao gồm trại giam, trại tạm giam.

Như vậy, chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải là hoạt động điều chuyển người bị tạm giữ, tạm giam hoặc phạm nhân từ cơ sở giam giữ này sang cơ sở giam giữ khác khi số lượng người bị giam giữ vượt quá quy mô, công suất thiết kế cửa cơ sở giam giữ hoặc theo quy định pháp luật.

2. Nguyên nhân dẫn đến tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ

Tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ xuất phát từ nhiều nguyên nhân như hạ tầng, quy định pháp luật đến thực tế tội phạm. Dưới đây là các nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng này:

• Cơ sở vật chất xuống cấp và quy mô hạn chế: Hạ tầng cũ kỹ do nhiều nhà tạm giữ, trại tạm giam đã được xây dựng từ lâu, các hạng mục công trình xuống cấp và không còn phù hợp với thực tế quản lý hiện nay. Hoặc diện tích chỗ nằm không đảm bảo mức tối thiểu theo quy định, dẫn đến áp lực lớn lên không gian sinh hoạt của phạm nhân.
• Sự gia tăng và diễn biến phức tạp của tội phạm: Tình hình tội phạm diễn biến phức tạp khiến số lượng đối tượng bị bắt giữ, tạm giữ, tạm giam hàng năm tăng cao, vượt quá khả năng tiếp nhận ban đầu của các cơ sở.
• Chậm trễ trong xét xử và thi hành án: Một số vụ án có thời gian điều tra, truy tố, xét xử kéo dài hoặc việc điều chuyển người bị kết án đến các trại giam để chấp hành án còn chậm, khiến họ phải lưu lại các trại tạm giam lâu hơn dự kiến.

Theo đó, tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ có thể xuất phát từ các nguyên nhân nêu trên.

3. Việc chuyển trại do quá tải có mang tính tạm thời hay lâu dài?

Theo khoản 3 Điều 9, 10 Luật thi hành án hình sự 2025 và khoản 1 Điều 19 Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025 việc điều chuyển người bị tạm giữ, người bị tạm giam giữa các cơ sở giam giữ do Thủ trưởng cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú quyết định sau khi thống nhất với Thủ trưởng cơ quan đang thụ lý vụ án hoặc do Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an và Bộ Quốc phòng đối với quyết định điều chuyển người chấp hành án phạt tù giữa các cơ sở giam giữ phạm nhân.

Do đó, việc chuyển trại do quá tải có mang tính tạm thời hay lâu dài sẽ do quyết định của cơ quan có thẩm quyền dựa trên quy định pháp luật và tình hình thực tế của cơ sở giam giữ. Tuy nhiên, việc chuyển trại do quá tải thường mang tính tạm thời, cụ thể:

• Mang tính tạm thời: Đây là biện pháp điều tiết ngay lập tức để giảm áp lực cho một cơ sở cụ thể hoặc cần nâng cấp hạ tầng, kỹ thuật. Khi cơ sở cũ được mở rộng, nâng cấp hoặc số lượng phạm nhân hoặc người bị giam giữ được điều chỉnh, việc điều chuyển có thể dừng lại và trở về cơ sở giam giữ ban đầu.
• Mang tính lâu dài: Nếu tình trạng quá tải là vấn đề hệ thống, việc chuyển trại thực chất là phân bổ lại mật độ phạm nhân/người bị tạm giam, giữ giữa các cơ sở. Trong trường hợp này, người bị chuyển đi thường sẽ chấp hành án tại nơi mới cho đến khi hết thời hạn hoặc có quyết định đặc xá, chuyển loại.

Tóm lại, việc chuyển trại do quá tải mang tính tạm thời hay lâu dài dựa trên quyết định của cơ quan có thẩm quyền, điều kiện và tình hình thực tế của cơ sở giam giữ.

III. Quy định của pháp luật liên quan đến chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải

Tìm hiểu các quy định về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Pháp luật quy định như thế nào về việc chuyển trại trong trường hợp cơ sở giam giữ quá tải?

- Theo khoản 3 Điều 9, 10 và khoản 1 Điều 17 Luật thi hành án hình sự năm 2025, việc chuyển trại giam đối với phạm nhân không phải là quyền đương nhiên mà được thực hiện trên cơ sở quyết định của cơ quan có thẩm quyền (thường là Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an).

- Việc điều chuyển người bị tạm giữ, người bị tạm giam giữa các cơ sở giam giữ do Thủ trưởng cơ quan quản lý tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú quyết định sau khi thống nhất với Thủ trưởng cơ quan đang thụ lý vụ án và thông báo cho Viện kiểm sát có thẩm quyền biết. Việc điều chuyển được thực hiện trong thời hạn tạm giữ, tạm giam nhưng không quá 07 ngày kể từ khi có quyết định điều chuyển theo khoản 1 Điều 19 Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025.

- Toàn bộ chi phí áp giải và điều chuyển do Nhà nước bảo đảm, phạm nhân hoặc thân nhân không phải chi trả bất kỳ khoản phí hành chính nào cho việc này theo quy định tại Điều 155 Luật thi hành án hình sự năm 2025, theo đó, Nhà nước bảo đảm kinh phí cho hoạt động thi hành án hình sự. Việc lập dự toán, sử dụng và quyết toán kinh phí bảo đảm cho hoạt động thi hành án hình sự được thực hiện theo quy định của Luật Ngân sách nhà nước.

- Pháp luật quy định định mức diện tích nằm tối thiểu để xác định tình trạng quá tải hoặc bảo đảm điều kiện sinh hoạt của phạm nhân: Theo khoản 4 Điều 45 Luật thi hành án hình sự năm 2025 quy định phạm nhân được ở theo buồng giam tập thể, trừ phạm nhân đang bị giam riêng theo quy định tại các điểm c, d, đ, e khoản 2 và khoản 3 Điều 26 của Luật này. Chỗ nằm tối thiểu của mỗi phạm nhân là 02 m2. Đối với phạm nhân có con dưới 36 tháng tuổi ở cùng thì được bố trí chỗ nằm tối thiểu là 03 m2.

Vậy, việc chuyển trại khi cơ sở giam giữ quá tải hoặc phục vụ yêu cầu quản lý là một hoạt động nghiệp vụ được pháp luật quy định cụ thể như trên nhằm bảo đảm quyền lợi tối thiểu của người bị giam giữ và an ninh trật tự.

2. Pháp luật có quy định về việc thông báo cho gia đình phạm nhân khi chuyển trại không?

Theo khoản 1 Điều 42 Luật thi hành án hình sự năm 2025 quy định định kỳ 06 tháng, trại giam, trại tạm giam có trách nhiệm thông báo tình hình chấp hành án cho gia đình phạm nhân.

Và theo điểm b khoản 1 Điều 13 Luật thi hành án hình sự năm 2025 cũng quy định trại giam có nhiệm vụ thông báo cho gia đình của phạm nhân về việc tiếp nhận phạm nhân và tình hình chấp hành án của người đó. Đồng thời tại khoản 4 Điều 24 Luật này có quy định trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày tiếp nhận người chấp hành án, trại giam, trại tạm giam phải thông báo cho Tòa án đã ra quyết định thi hành án, gia đình của người chấp hành án phạt tù biết và báo cáo cơ quan quản lý thi hành án hình sự.

Có thể thấy, khi chuyển trại cho phạm nhân thì trại giam có nhiệm vụ thông báo cho gia đình của phạm nhân về việc tiếp nhận phạm nhân.

3. Có giới hạn về khoảng cách địa lý khi chuyển trại trong trường hợp cơ sở giam giữ quá tải không?

Pháp luật hiện hành không quy định về khoảng cách địa lý cụ thể khi chuyển trại giam trong trường hợp cơ sở giam giữ quá tải, mà ưu tiên việc điều chuyển đến các cơ sở giam giữ có đủ điều kiện vật chất để đảm bảo quyền của phạm nhân. Hơn nữa, Việc chuyển trại căn cứ vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền, phụ thuộc vào phân loại phạm nhân, tình hình an ninh và khả năng tiếp nhận của các trại giam khác mà không giới hạn bởi địa giới hành chính.

4. Trách nhiệm của cơ sở giam giữ trong việc đảm bảo điều kiện sinh hoạt khi quá tải

Theo điểm d khoản 1 Điều 11 Luật thi hành tạm giữ, tạm giam và cấm đi khỏi nơi cư trú 2025 quy định Nhà tạm giữ, trại tạm giam có các nhiệm vụ bảo đảm cho người bị tạm giữ, người bị tạm giam thực hiện quyền, nghĩa vụ của mình theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.

Theo khoản 1 Điều 23 Luật thi hành án hình sự năm 2025 quy định phạm nhân có các quyền sau đây:

• Được bảo hộ tính mạng, sức khỏe, tài sản, tôn trọng danh dự, nhân phẩm; được phổ biến quyền và nghĩa vụ của mình, nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân;
• Được bảo đảm chế độ ăn, ở, mặc, đồ dùng sinh hoạt cá nhân, chăm sóc y tế theo quy định; gửi, nhận thư, nhận tiền, đồ vật theo quy định; đọc sách, báo, nghe đài, xem truyền hình phù hợp với điều kiện của nơi chấp hành án;
• Được tham gia hoạt động thể dục, thể thao, sinh hoạt văn hóa, văn nghệ; 
• Được lao động, học tập, học nghề;
• Được gặp, liên lạc với người thân thích, đại diện cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân; đối với phạm nhân là người nước ngoài được thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự;
• Được sử dụng kinh sách, bày tỏ niềm tin tín ngưỡng, tôn giáo theo quy định của pháp luật.

Tóm lại, cơ sở giam giữ có trách nhiệm đảm bảo điều kiện sinh hoạt cho phạm nhân khi quá tải theo quy định pháp luật.

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải

Để hiểu rõ hơn các quy định về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1. Việc chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải có làm gián đoạn quyền thăm gặp của gia đình không?

Theo Điều 49 Luật thi hành án hình sự 2025, chế độ thăm gặp của phạm nhân được áp dụng thống nhất trong toàn bộ hệ thống cơ sở giam giữ, không phụ thuộc vào việc phạm nhân đang chấp hành án tại trại giam nào. Theo đó, phạm nhân được gặp người thân thích 01 lần/tháng, mỗi lần không quá 01 giờ; có thể được kéo dài thời gian hoặc tăng số lần gặp tùy theo kết quả chấp hành án và quyết định của Giám thị trại giam. Do đó, việc chuyển trại giam không làm thay đổi quyền thăm gặp của phạm nhân.

2. Có quy định nào về ngưỡng tối đa số lượng phạm nhân tại một trại giam không?

Theo điểm b Điều 6 Nghị định 118/2024/NĐ-CP quy định phân trại giam thuộc trại giam có nhiệm vụ tổ chức quản lý, giam giữ, giáo dục cải tạo phạm nhân theo đúng đường lối của Đảng, chính sách pháp luật của Nhà nước. Phân trại giam gồm khu giam giữ, nhà giam và các công trình phục vụ. Trong đó, nhà giam gồm:

• Nhà giam chung: Mỗi buồng giam giam giữ không quá 80 phạm nhân;
• Nhà giam riêng: Mỗi buồng giam giam giữ không quá 08 phạm nhân;
• Nhà kỷ luật: Mỗi buồng giam giam giữ không quá 02 phạm nhân bị kỷ luật.

Theo đó, ngưỡng tối đa số lượng phạm nhân tại một trại giam được quy định như trên.

3. Chuyển trại có ảnh hưởng đến các chương trình giáo dục, cải tạo của phạm nhân đang tham gia không?

Theo khoản 2 Điều 23 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định phạm nhân có các nghĩa vụ sau đây:

• Chấp hành bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật, quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự, cơ quan thi hành án hình sự trong quá trình thi hành án hình sự và các quyết định khác của cơ quan nhà nước có thẩm quyền liên quan đến bản án mà phạm nhân đang chấp hành án;
• Chấp hành nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án;
• Chấp hành yêu cầu, mệnh lệnh, hướng dẫn của cán bộ cơ sở giam giữ phạm nhân;
• Lao động, học tập, học nghề theo quy định.

Và căn cứ theo Mục 2 Nghị định 118/2024/NĐ-CP quy định về chương trình học tập, học nghề của phạm nhân, có thể thấy việc chuyển trại có thể ảnh hưởng đến các chương trình giáo dục, cải tạo đang tham gia do sự gián đoạn về thời gian và sự khác biệt về nội dung, giáo trình giữa các cơ sở. Theo đó, các chương trình học văn hóa, giáo dục công dân hay đào tạo nghề có thể bị ngắt quãng, đòi hỏi phạm nhân phải đăng ký học lại từ đầu hoặc chờ khóa mới tại trại giam mới. Nội dung, hình thức giáo dục, cải tạo có thể khác biệt tùy theo điều kiện thực tế của từng trại giam, buộc phạm nhân phải thích nghi với chương trình mới.

Nhìn chung, chuyển trại có ảnh hưởng đến các chương trình giáo dục, cải tạo của phạm nhân đang tham gia.

4. Có chính sách nào để hạn chế tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ không?

Các chính sách nhằm hạn chế tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ được triển khai thông qua việc hoàn thiện khung pháp lý và áp dụng các biện pháp giảm đầu vào tăng đầu ra cho phạm nhân. Cụ thể:

• Đặc xá và tha tù trước thời hạn có điều kiện: Đây là chính sách nhân văn nhằm khuyến khích phạm nhân cải tạo tốt để sớm tái hòa nhập cộng đồng, trực tiếp giúp giảm số lượng người chấp hành án tại trại giam theo Mục 3 Luật thi hành án hình sự 2025.
• Tăng cường giáo dục cải tạo giúp các phạm nhân, trại viên phấn đấu cải tạo tốt để được giảm án nhằm tăng đầu ra và huy động các nguồn lực tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho các trại giam.

Qua phân tích trên, Nhà nước đang dần cải cách các quy định pháp luật và áp dụng chính sách phù hợp để hạn chế tình trạng quá tải tại các cơ sở giam giữ.

5. Việc chuyển trại có ảnh hưởng đến công tác quản lý hồ sơ phạm nhân không?

Theo Điều 25 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định về hồ sơ phạm nhân như sau:

• Hồ sơ, tài liệu theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 22 của Luật này.
• Biên bản giao nhận người chấp hành án phạt tù; biên bản bàn giao hồ sơ, tài liệu; biên bản giao nhận tiền, tài sản khác của người chấp hành án phạt tù gửi lưu ký hoặc giao cho người thân thích, người đại diện của họ quản lý; quyết định, biên bản xử lý đồ vật thuộc danh mục đồ vật cấm (nếu có).
• Tài liệu phản ánh kết quả chấp hành các quy định về thi hành án phạt tù; tài liệu về sức khỏe, khám bệnh, chữa bệnh; tài liệu liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của người chấp hành án phạt tù trong thời gian chấp hành án; tài liệu về việc thực hiện nghĩa vụ dân sự; biên bản, quyết định kỷ luật về việc vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, pháp luật về thi hành án phạt tù, tài liệu liên quan đến việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, yêu cầu, đề nghị của người chấp hành án, tài liệu về thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự (nếu có).
• Tài liệu khác có liên quan trong quá trình chấp hành án.

Dựa theo căn cứ này, việc chuyển trại có ảnh hưởng trực tiếp đến công tác quản lý hồ sơ phạm nhân, đòi hỏi quy trình bàn giao chặt chẽ để đảm bảo tính liên tục và chính xác của dữ liệu quản lý, cơ sở giam giữ mới phải cập nhật ngay các thông tin về quá trình cải tạo trước đó để tiếp tục theo dõi, đánh giá và xét các chế độ như giảm án hay tha tù trước thời hạn cho phạm nhân.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về chuyển trại do cơ sở giam giữ quá tải mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.