Quy định pháp luật về đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Việc đăng ký bảo hộ giống cây trồng không chỉ góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong nông nghiệp mà còn đảm bảo tính minh bạch, công khai trong việc sử dụng giống. Bài viết dưới đây NPLaw sẽ làm rõ những quy định pháp luật hiện hành về đăng ký bảo vệ giống cây trồng tại Việt Nam cho quý khách hàng cùng tham khảo.

I. Giới thiệu về đăng ký bảo vệ giống cây trồng trong giai đoạn hiện nay

1. Khái niệm về đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Quyền đối với giống cây trồng là một trong những đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ. Theo Khoản 5 Điều 4 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi năm 2009, 2019, 2022 (sau đây gọi tắt là Luật Sở hữu trí tuệ) quy định: Quyền đối với giống cây trồng là quyền của tổ chức, cá nhân đối với giống cây trồng mới do mình chọn tạo hoặc phát hiện và phát triển hoặc được hưởng quyền sở hữu.

Khoản 4 Điều 6 Luật Sở hữu trí tuệ cũng quy định: Quyền đối với giống cây trồng được xác lập trên cơ sở quyết định cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền theo thủ tục đăng ký.

Như vậy, có thể hiểu: Đăng ký bảo vệ giống cây trồng là thủ tục yêu cầu cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp Bằng bảo hộ giống cây trồng nhằm xác lập quyền sở hữu trí tuệ đối với giống cây trồng. 

2. Ví dụ về vấn đề liên quan đến đăng ký bảo vệ giống cây trồng thực tế

Một ví dụ tiêu biểu là vụ tranh chấp liên quan đến giống lúa ST25 – giống lúa từng đạt giải “Gạo ngon nhất thế giới”. Dù được nghiên cứu và phát triển bởi nhóm tác giả Việt Nam, trong đó có kỹ sư Hồ Quang Cua, nhưng do chậm trễ trong quá trình đăng ký bảo hộ nhãn hiệu và quyền giống cây trồng ở một số thị trường quốc tế, giống ST25 đã bị một số doanh nghiệp nước ngoài nộp đơn đăng ký bảo hộ trước tại Mỹ. Sự việc này cho thấy rõ tầm quan trọng của việc đăng ký bảo vệ giống cây trồng kịp thời để tránh mất quyền sở hữu, gây thiệt hại cho chủ thể sáng tạo và cho cả quốc gia.

3. Tại sao cần thực hiện đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Việc đăng ký bảo vệ giống cây trồng có ý nghĩa quan trọng trên nhiều phương diện:

• Bảo vệ quyền lợi của người chọn tạo giống: Giúp cá nhân, tổ chức xác lập quyền sở hữu hợp pháp, từ đó khai thác giá trị kinh tế thông qua sản xuất, chuyển giao hoặc thương mại hóa giống cây trồng.
• Thúc đẩy hoạt động nghiên cứu – chọn tạo giống: Quyền bảo hộ là động lực khuyến khích đầu tư vào hoạt động chọn tạo giống mới, nâng cao năng suất và chất lượng cây trồng.
• Đảm bảo tính cạnh tranh và minh bạch trên thị trường nông sản: Ngăn chặn tình trạng sử dụng trái phép giống cây trồng, giúp thị trường giống vận hành công bằng, có kiểm soát.
• Hội nhập quốc tế: Trong bối cảnh toàn cầu hóa, việc đăng ký và bảo hộ giống cây trồng theo chuẩn quốc tế (như UPOV, WTO/TRIPS) là cần thiết để bảo vệ lợi ích quốc gia khi xuất khẩu giống hoặc sản phẩm nông nghiệp ra thế giới.

III. Quy định pháp luật liên quan đến đăng ký bảo vệ giống cây trồng

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Việc đăng ký bảo hộ giống cây trồng tại Việt Nam hiện được điều chỉnh chủ yếu bởi các văn bản pháp luật sau:

• Luật Sở hữu trí tuệ 2005, sửa đổi, bổ sung năm 2009, 2019 và 2022 (đặc biệt là Chương XIII về quyền đối với giống cây trồng) như về Đăng ký quyền đối với giống cây trồng (Điều 164); Cách thức nộp đơn đăng ký quyền đối với giống cây trồng (Điều 165);...
• Nghị định 79/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Sở hữu trí tuệ về quyền đối với giống cây trồng quy định trình tự thủ tục đăng ký (Chương 2) như: hồ sơ đăng ký (Điều 6); Sửa đổi, bổ sung Đơn đăng ký bảo hộ giống cây trồng (Điều 7); Khảo nghiệm DUS (Điều 8);...
• Nghị định 65/2023/NĐ-CP hướng dẫn Luật Sở hữu trí tuệ về sở hữu công nghiệp, bảo vệ quyền sở hữu công nghiệp, quyền đối với giống cây trồng và quản lý Nhà nước về sở hữu trí tuệ: Quy định xác định hành vi xâm phạm quyền đối với giống cây trồng (Điều 72); Yếu tố xâm phạm quyền đối với giống cây trồng (Điều 80); …. 

2. Điều kiện để được áp dụng đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Để trở thành đối tượng bảo hộ quyền đối với giống cây trồng, giống cây trồng phải đáp ứng những điều kiện cụ thể theo Điều 158 Luật Sở hữu trí tuệ như sau:

• Giống cây trồng được bảo hộ là kết quả của hoạt động chọn tạo hoặc phát hiện, phát triển;
• Giống cây trồng thuộc Danh mục cây trồng do nhà nước bảo hộ;
• Giống cây trồng phải có tính mới và tính khác biệt;
• Giống cây trồng cần phải đáp ứng các điều kiện về tính đồng nhất, tính ổn định và có tên gọi phù hợp.

3. Các biện pháp xử lý vi phạm liên quan đăng ký bảo vệ giống cây trồng

Biện pháp dân sự

Theo Điều 202 Luật Sở hữu trí tuệ, Tòa án áp dụng các biện pháp dân sự sau đây để xử lý tổ chức, cá nhân có hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ:

• Buộc chấm dứt hành vi xâm phạm;
• Buộc xin lỗi, cải chính công khai;
• Buộc thực hiện nghĩa vụ dân sự;
• Buộc bồi thường thiệt hại;
• Buộc tiêu hủy hoặc buộc phân phối hoặc đưa vào sử dụng không nhằm mục đích thương mại đối với hàng hóa, nguyên liệu, vật liệu và phương tiện được sử dụng chủ yếu để sản xuất, kinh doanh hàng hóa xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ với điều kiện không làm ảnh hưởng đến khả năng khai thác quyền của chủ thể quyền sở hữu trí tuệ.

Xử phạt hành chính

Các hành vi vi phạm về bảo hộ giống cây trồng được quy định tại Điều 17, Điều 18 Nghị định 31/2023/NĐ-CP.

Ví dụ: Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng giống cây trồng đã được chấp nhận đơn đăng ký bảo hộ nhằm mục đích thương mại mà không trả tiền đền bù theo quy định tại Điều 189 Luật Sở hữu trí tuệ. Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi sử dụng quyền của chủ Bằng bảo hộ liên quan đến vật liệu nhân giống của giống cây trồng đã được bảo hộ mà không được sự đồng ý của chủ Bằng bảo hộ giống cây trồng để thực hiện một trong các mục đích sau: Sản xuất hoặc nhân giống; Chế biến nhằm mục đích nhân giống;...

Xử lý hình sự

Có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 về tội sản xuất, buôn bán hàng giả là thức ăn dùng để chăn nuôi, phân bón, thuốc thú y, thuốc bảo vệ thực vật, giống cây trồng, giống vật nuôi (Điều 195). 

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan đăng ký bảo vệ giống cây trồng

1. Có những loại giống cây trồng nào có thể được đăng ký bảo vệ theo luật pháp hiện hành?

Hiện nay, Danh mục loài cây trồng được bảo hộ ban hành kèm theo Thông tư 28/2015/TT-BNNPTNT gồm 107 loài cây trồng được bảo hộ tại Việt Nam hiện nay. 

2. Đăng ký bảo vệ giống cây trồng có thể giúp doanh nghiệp tránh những rủi ro pháp lý nào?

Việc đăng ký bảo vệ giống cây trồng giúp doanh nghiệp:

• Tránh nguy cơ bị chiếm đoạt quyền sở hữu giống: Nếu không đăng ký, tổ chức/cá nhân khác có thể đăng ký trước và trở thành chủ sở hữu hợp pháp.
• Tránh bị xử lý vi phạm về sở hữu trí tuệ: Doanh nghiệp có thể bị kiện, xử phạt hành chính hoặc hình sự nếu vô tình sử dụng giống đã được bảo hộ bởi chủ thể khác.
• Bảo vệ lợi ích trong tranh chấp: Nếu có tranh chấp xảy ra, việc đã đăng ký là bằng chứng pháp lý mạnh nhất chứng minh quyền sở hữu.
• Ngăn chặn hành vi sao chép, sử dụng trái phép giống: Giúp doanh nghiệp dễ dàng yêu cầu cơ quan chức năng xử lý hành vi vi phạm của bên khác.

3. Doanh nghiệp có thể đăng ký bảo vệ giống cây trồng tại nhiều quốc gia khác nhau không?

Doanh nghiệp hoàn toàn có thể đăng ký bảo vệ giống cây trồng tại nhiều quốc gia, nhưng cần lưu ý:

• Phải đăng ký riêng tại từng quốc gia (trừ khi là thành viên của một công ước đa phương như UPOV).
• Mỗi nước có quy trình, yêu cầu và chi phí khác nhau.
• Thường phải nộp đơn trong vòng 12 tháng kể từ ngày nộp đơn đầu tiên để được hưởng quyền ưu tiên (theo nguyên tắc nộp đơn ưu tiên của Công ước Paris).

4. Những tổ chức nào hỗ trợ doanh nghiệp trong việc đăng ký bảo vệ giống cây trồng?

Tại Việt Nam và quốc tế, các tổ chức hỗ trợ gồm:

• Cục Trồng trọt – Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn (nay là Bộ Nông Nghiệp và môi trường: Cơ quan tiếp nhận và thẩm định đơn bảo hộ giống tại Việt Nam.
• Cục Sở hữu trí tuệ – Bộ Khoa học và Công nghệ: Hướng dẫn về quyền sở hữu trí tuệ nói chung, bao gồm giống cây trồng.
• Văn phòng Bảo hộ giống cây trồng mới (UPOV): Cung cấp thông tin và hướng dẫn về đăng ký giống ở các nước thành viên.
• Tổ chức sở hữu trí tuệ quốc tế (WIPO): Hỗ trợ trong thủ tục quốc tế và bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ.
• Công ty luật và đại diện sở hữu trí tuệ: Cung cấp dịch vụ tư vấn, chuẩn bị hồ sơ, đăng ký trong và ngoài nước.

5. Những tranh chấp nào có thể xảy ra nếu không đăng ký bảo vệ giống cây trồng?

Nếu không đăng ký bảo vệ giống cây trồng, doanh nghiệp có thể gặp phải các tranh chấp như:

• Bị bên khác chiếm đoạt giống và đăng ký trước: Dù là người tạo ra giống, doanh nghiệp sẽ mất quyền khai thác nếu người khác đăng ký thành công.
• Tranh chấp về quyền khai thác thương mại giống: Không có giấy bảo hộ thì việc chứng minh quyền sở hữu rất khó khăn trong tranh chấp.
• Bị sao chép giống dẫn đến mất thị phần: Đối thủ có thể nhân giống, bán ra thị trường với giá rẻ, làm giảm lợi nhuận.
• Không thể xử lý hành vi xâm phạm: Nếu chưa đăng ký, doanh nghiệp không có cơ sở pháp lý để yêu cầu xử lý hành vi vi phạm.

V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về đăng ký bảo vệ giống cây trồng không?

Việc tìm luật sư tư vấn là cần thiết để đảm bảo quá trình đăng ký bảo vệ giống cây trồng diễn ra đúng pháp luật, tránh sai sót hồ sơ, xác định rõ quyền lợi và phòng ngừa rủi ro pháp lý trong tương lai.

Quý Khách hàng có nhu cầu tư vấn về đăng ký bảo vệ giống cây trồng, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.