Quy định pháp luật về hối lộ bằng quà tặng

Hối lộ là một trong những hành vi tham nhũng phổ biến, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tính minh bạch và công bằng trong xã hội. Trong đó, hối lộ bằng quà tặng là một hình thức tinh vi, khó nhận diện, thường được ngụy trang dưới danh nghĩa quà biếu, quà tri ân, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết. Sau đây, kính mời quý độc giả cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến hối lộ bằng quà tặng.

I. Tìm hiểu về hối lộ bằng quà tặng

1. Hối lộ bằng quà tặng được hiểu như thế nào?

Hối lộ bằng quà tặng là hành vi tặng, biếu quà (trực tiếp hoặc qua trung gian) cho người có chức vụ, quyền hạn nhằm tác động đến quyết định hoặc hành vi của họ trong công việc vì lợi ích của người đưa quà.

2. Thực trạng về việc hối lộ bằng quà tặng hiện nay.

Hiện nay, tình trạng hối lộ bằng quà tặng vẫn diễn ra dưới nhiều hình thức tinh vi, đặc biệt trong các dịp lễ, Tết, khi việc biếu quà trở thành một phần của văn hóa giao tiếp. Nhiều cá nhân, doanh nghiệp lợi dụng hình thức tặng quà để tác động đến quyết định của người có chức vụ, quyền hạn, nhằm đạt được lợi ích như thuận lợi trong công việc, được phê duyệt dự án, miễn giảm nghĩa vụ tài chính hoặc tránh bị xử lý vi phạm. 

Các món quà hối lộ không chỉ là tiền mặt mà còn có thể là hàng hóa đắt tiền, hoặc các lợi ích phi vật chất khác. Dù pháp luật đã có những quy định nghiêm ngặt về phòng chống tham nhũng, nhưng việc kiểm soát và xử lý hối lộ bằng quà tặng vẫn gặp nhiều khó khăn do khó xác định động cơ thực sự của việc tặng quà và tâm lý e ngại tố giác. Để hạn chế tình trạng này, cần siết chặt quy định về quà tặng đối với cán bộ, công chức, tăng cường giám sát và chế tài xử lý nghiêm minh nhằm đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động công vụ.

II. Quy định pháp luật về hối lộ bằng quà tặng

1. Quy định pháp luật về việc xử lý hành vi hối lộ bằng quà tặng.

Theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi đưa hối lộ, bao gồm cả việc tặng quà có giá trị vật chất hoặc lợi ích phi vật chất nhằm tác động đến người có chức vụ, quyền hạn để họ thực hiện hoặc không thực hiện một công việc vì lợi ích của người đưa hối lộ, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Mức xử phạt hành vi hối lộ bằng quà tặng được quy định như sau:

• Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 200.000.000 đồng, phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm hoặc phạt tù từ 06 tháng đến 03 năm đối với hành vi hối lộ từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc lợi ích phi vật chất;
• Phạt tù từ 02 đến 07 năm đối với trường hợp hối lộ có tổ chức, dùng thủ đoạn tinh vi, sử dụng tài sản nhà nước…;
• Phạt tù từ 07 đến 12 năm đối với hành vi hối lộ từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;
• Phạt tù từ 12 đến 20 năm đối với hành vi hối lộ từ 1.000.000.000 đồng trở lên;
• Ngoài ra, người phạm tội có thể bị phạt bổ sung từ 10.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đồng.
• Đối với trường hợp bị ép buộc đưa hối lộ nhưng chủ động khai báo trước khi bị phát giác hoặc tự nguyện khai báo trước khi bị phát giác thì người đưa hối lộ sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự và được trả lại tài sản đã dùng để đưa hối lộ.

Như vậy, việc hối lộ bằng quà tặng nếu nhằm mục đích tác động đến công việc của họ có thể bị coi là hành vi đưa hối lộ và bị xử lý theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015.

2. Quy định pháp luật về việc xử lý hành vi nhận hối lộ bằng quà tặng.

Theo Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), hành vi nhận hối lộ, bao gồm việc nhận quà tặng có giá trị vật chất hoặc lợi ích phi vật chất nhằm làm hoặc không làm một việc vì lợi ích của người đưa hối lộ, bị coi là tội phạm và bị xử lý nghiêm khắc. Mức xử phạt hành vi nhận hối lộ bằng quà tặng được quy định như sau:

• Phạt tù từ 02 đến 07 năm đối với hành vi nhận hối lộ từ 2.000.000 đồng đến dưới 100.000.000 đồng hoặc lợi ích phi vật chất;
• Phạt tù từ 07 đến 15 năm đối với hành vi nhận hối lộ có tổ chức, lợi dụng chức vụ, đòi hối lộ hoặc nhận từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng;
• Phạt tù từ 15 đến 20 năm đối với hành vi nhận hối lộ từ 500.000.000 đồng đến dưới 1.000.000.000 đồng;
• Phạt tù 20 năm, tù chung thân hoặc tử hình đối với hành vi nhận hối lộ từ 1.000.000.000 đồng trở lên hoặc gây thiệt hại từ 5.000.000.000 đồng trở lên;
• Ngoài ra, người phạm tội có thể bị cấm đảm nhiệm chức vụ từ 1 đến 5 năm, phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng và tịch thu tài sản.

Như vậy, hành vi nhận quà tặng với mục đích vụ lợi có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015.

3. Quy định pháp luật về việc xử lý quà tặng dùng để hối lộ.

Theo quy định tại Điều 27 Nghị định 59/2019/NĐ-CP về xử lý quà tặng, các quà tặng dùng để hối lộ hoặc có dấu hiệu vi phạm sẽ được xử lý như sau:

• Quà tặng bằng tiền, giấy tờ có giá phải được nộp vào ngân sách nhà nước theo quy định;
• Quà tặng bằng hiện vật sẽ được xác định giá trị, sau đó có thể bán công khai và số tiền thu được sau khi trừ chi phí cũng phải nộp vào ngân sách nhà nước trong thời hạn 30 ngày;
• Quà tặng là dịch vụ (du lịch, y tế, đào tạo...) phải từ chối sử dụng và thông báo lại cho đơn vị cung cấp dịch vụ;
• Quà tặng là động vật, thực phẩm tươi sống hoặc khó bảo quản sẽ được xử lý theo quy định về tang vật vi phạm hành chính hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét quyết định;
• Cơ quan, tổ chức xử lý quà tặng phải gửi thông báo bằng văn bản đến cơ quan quản lý người tặng quà hoặc cấp trên trong thời hạn 5 ngày làm việc để có biện pháp xử lý phù hợp.

Như vậy, pháp luật quy định rõ trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức trong việc tiếp nhận và xử lý quà tặng nhằm ngăn chặn hành vi hối lộ, đảm bảo tính minh bạch và tuân thủ quy định pháp luật. 

III. Một số thắc mắc liên quan đến hối lộ bằng quà tặng

1. Có phải trường hợp tặng quà Tết cho sếp có bị xem là hành vi hối lộ bằng quà tặng không?

Việc tặng quà Tết cho sếp có thể bị xem là hành vi hối lộ nếu việc tặng quà nhằm mục đích tác động đến sếp để họ làm hoặc không làm một việc có lợi cho người tặng. Theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), nếu quà tặng có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc có yếu tố lợi ích phi vật chất, hành vi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.

Tuy nhiên, nếu chỉ là quà tặng theo phong tục, không có động cơ vụ lợi, thì không bị coi là hành vi hối lộ.

2. Hối lộ bằng quà tặng có bị đi tù không?

Nếu hành vi hối lộ bằng quà tặng có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên nhằm tác động đến người có chức vụ, quyền hạn, người đưa hối lộ có thể bị phạt tù theo quy định tại Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Tùy vào giá trị của quà tặng để xác định khung hình phạt tương ứng. 

Như vậy, hối lộ bằng quà tặng có giá trị từ 2.000.000 đồng trở lên có thể bị phạt tù theo quy định Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

3. Người nhận hối lộ bằng quà tặng có trị giá 300.000 đồng bị xử lý như thế nào?

Người nhận hối lộ bằng quà tặng trị giá 300.000 đồng chưa đủ điều kiện để bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 354 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017), vì mức xử lý hình sự chỉ áp dụng khi:

Giá trị tài sản nhận hối lộ từ 2.000.000 đồng trở lên, hoặc dưới 2.000.000 đồng nhưng gây hậu quả nghiêm trọng hoặc thuộc trường hợp đặc biệt khác.

Tuy nhiên, người nhận vẫn có thể bị khiển trách, cảnh cáo, cách chức hoặc buộc thôi việc, tùy theo mức độ vi phạm.

Như vậy, người nhận hối lộ bằng quà tặng trị giá 300.000 đồng không bị xử lý hình sự nhưng có thể bị xử lý kỷ luật, buộc nộp lại quà tặng và bị giám sát về đạo đức công vụ.

4. Hành vi hối lộ bằng quà tặng có thể bị xử lý hành chính không?

Theo khoản 3 Điều 21 Nghị định 144/2021/NĐ-CP, hành vi đưa hối lộ cho người thi hành công vụ, bao gồm việc đưa tiền, tài sản, lợi ích vật chất hoặc lợi ích phi vật chất, có thể bị phạt tiền từ 6.000.000 đồng đến 8.000.000 đồng nếu chưa đủ yếu tố cấu thành tội phạm.

Như vậy, hành vi hối lộ bằng quà tặng có thể bị xử phạt hành chính nếu chưa đủ yếu tố truy cứu trách nhiệm hình sự. Nếu giá trị quà tặng từ 2.000.000 đồng trở lên hoặc có các yếu tố cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 364 Bộ luật Hình sự (sửa đổi, bổ sung năm 2017).

5. Liệu hành vi tặng quà có thể bị coi là hối lộ bằng quà tặng nếu không có sự trao đổi lợi ích?

Theo Điều 25 Nghị định 59/2019/NĐ-CP quy định người có chức vụ, quyền hạn không được nhận quà từ cá nhân, tổ chức có liên quan đến công việc mà họ đang giải quyết hoặc quản lý, bất kể có hay không sự trao đổi lợi ích. Nếu không từ chối được quà, thì phải báo cáo và xử lý theo quy định tại Điều 27 Nghị định 59/2019/NĐ-CP.

Vậy nên nếu việc tặng quà chỉ đơn thuần (như tặng vì tình cảm cá nhân, không liên quan công việc) thì không phải hối lộ, cũng không vi phạm quy định này. Nhưng nếu quà tặng có liên quan tới công việc người nhận dù không có sự trao đổi lợi ích vẫn bị cấm, và người nhận phải xử lý đúng quy định.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến hối lộ bằng quà tặng

Trên đây là bài viết của NPLaw về hối lộ bằng quà tặng, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ các vấn đề pháp lý liên quan đến hối lộ bằng quà tặng. Nếu cần hỗ trợ về các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ với NPLaw theo thông tin sau: