An toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế là việc tuân thủ các quy định pháp luật về sử dụng thực phẩm mang tính chất mua bán quốc tế. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền và lợi ích của mình.
An toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế là việc tuân thủ các quy định pháp luật về sử dụng thực phẩm mang tính chất mua bán quốc tế. Bài viết này, sẽ tìm hiểu quy định pháp luật về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền và lợi ích của mình.
I. Thực trạng liên quan đến an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế
Thực trạng an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế hiện nay là một thách thức lớn, đòi hỏi tuân thủ nghiêm ngặt các quy định và tiêu chuẩn quốc tế khắt khe của các thị trường nhập khẩu. Các thị trường phát triển như Hoa Kỳ, EU, Nhật Bản đặt ra các rào cản kỹ thuật thương mại về an toàn và chất lượng, bao gồm các yêu cầu như ISO 22000, HACCP và GMP, buộc doanh nghiệp xuất khẩu phải đáp ứng để giảm thiểu rủi ro và nâng cao niềm tin người tiêu dùng.
II. Quy định của pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế
Tìm hiểu các quy định pháp luật liên quan đến an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Tuy nhiên, trong bối cảnh quy định pháp luật Việt Nam có nhiều thay đổi thì việc hiểu và áp dụng đúng các quy định không phải là điều dễ dàng.
Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về chủ thể cũng như quy trình thừa kế theo quy định mới nhất hiện nay.
1. An toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế là gì?
Theo khoản 1 Điều 2 Luật an toàn thực phẩm 2010, an toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người.
Thương mại quốc tế là hoạt động trao đổi hàng hóa, dịch vụ giữa các quốc gia thông qua xuất khẩu và nhập khẩu. Hoạt động thương mại quốc tế giúp các nước tận dụng lợi thế so sánh, nâng cao hiệu quả sản xuất, mở rộng thị trường và thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.
Như vậy, có thể hiểu, an toàn thực phẩm thương mại quốc tế là việc đảm bảo thực phẩm an toàn cho sức khỏe con người trong chuỗi cung ứng toàn cầu, bao gồm tuân thủ các quy định, tiêu chuẩn quốc tế về sản xuất, chế biến, đóng gói, vận chuyển và tiêu thụ để ngăn chặn các rủi ro về sức khỏe, an toàn và các bệnh tật. Nó là một phần quan trọng của thương mại quốc tế, thúc đẩy sự phát triển kinh tế và hội nhập toàn cầu.
2. Quy định về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế được áp dụng như thế nào tại Việt Nam?
Theo Điều 41 Luật an toàn thực phẩm 2010, điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm xuất khẩu
- Đáp ứng các điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm của Việt Nam.
- Phù hợp với quy định về an toàn thực phẩm của nước nhập khẩu theo hợp đồng hoặc điều ước quốc tế, thỏa thuận quốc tế thừa nhận lẫn nhau về kết quả đánh giá sự phù hợp với quốc gia, vùng lãnh thổ có liên quan.
Theo Điều 38 Luật an toàn thực phẩm 2010, điều kiện bảo đảm an toàn đối với thực phẩm nhập khẩu như sau:
Thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm nhập khẩu phải tuân thủ các điều kiện tương ứng quy định tại Chương III của Luật này và các điều kiện sau đây:
a) Phải được đăng ký bản công bố hợp quy tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền trước khi nhập khẩu;
b) Phải được cấp “Thông báo kết quả xác nhận thực phẩm đạt yêu cầu nhập khẩu” đối với từng lô hàng của cơ quan kiểm tra được chỉ định theo quy định của Bộ trưởng Bộ quản lý ngành.
Ngoài các điều kiện quy định trên, thực phẩm chức năng, thực phẩm tăng cường vi chất dinh dưỡng, thực phẩm biến đổi gen, thực phẩm đã qua chiếu xạ phải có giấy chứng nhận lưu hành tự do hoặc giấy chứng nhận y tế theo quy định của Chính phủ.
Trong trường hợp Việt Nam chưa có quy chuẩn kỹ thuật tương ứng đối với thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm nhập khẩu thì áp dụng theo thỏa thuận quốc tế, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên.
Theo Điều 39 Luật an toàn thực phẩm 2010, kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm đối với thực phẩm nhập khẩu thực hiện như sau:
- Thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm nhập khẩu phải được kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm, trừ một số thực phẩm được miễn kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định của Chính phủ.
- Thực phẩm nhập khẩu từ nước có ký kết điều ước quốc tế với Việt Nam về thừa nhận lẫn nhau đối với hoạt động chứng nhận an toàn thực phẩm được áp dụng chế độ kiểm tra giảm, trừ trường hợp có cảnh báo hoặc phát hiện có dấu hiệu vi phạm các quy định của pháp luật Việt Nam về an toàn thực phẩm.
3. Doanh nghiệp cần chuẩn bị những giấy tờ gì để chứng minh an toàn thực phẩm khi xuất khẩu?
Tùy theo yêu cầu của nước nhập khẩu mà thành phần giấy tờ chứng minh an toàn thực phẩm khi xuất khẩu sẽ khác nhau, tuy nhiên sẽ có các loại giấy tờ cơ bản sau:
- Giấy chứng nhận (Giấy chứng nhận y tế hoặc Giấy chứng nhận khác có liên quan trong trường hợp có yêu cầu của nước nhập khẩu): Được cấp cho sản phẩm thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến; dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng thực phẩm khi tổ chức, cá nhân có yêu cầu theo Điều 3 Thông tư 08/2025/TT-BYT.
- Giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện an toàn thực phẩm: Do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp, chứng minh cơ sở sản xuất đáp ứng các quy định về vệ sinh an toàn thực phẩm theo khoản 1 Điều 11 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.
- Giấy chứng nhận quốc tế: Thực hành sản xuất tốt (GMP), Hệ thống phân tích mối nguy và điểm kiểm soát tới hạn (HACCP), Hệ thống quản lý an toàn thực phẩm ISO 22000, Tiêu chuẩn thực phẩm quốc tế (IFS), Tiêu chuẩn toàn cầu về an toàn thực phẩm (BRC), Chứng nhận hệ thống an toàn thực phẩm (FSSC 22000) hoặc tương đương còn hiệu lực theo Điều 42 Luật an toàn thực phẩm 2010 và Điều 30 Nghị định 148/2025/NĐ-CP.
III. Giải đáp các thắc mắc về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế
Để hiểu rõ hơn về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế và những vấn đề liên quan đến tranh chấp về tài sản nước ngoài. NPLaw sẽ giải đáp các thắc mắc về nội dung này qua các câu hỏi dưới đây:
1. Khi xảy ra vi phạm an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm ra sao?
Theo Điều 6 Luật an toàn thực phẩm 2010 quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm vi phạm pháp luật về an toàn thực phẩm thì tùy theo tính chất, mức độ vi phạm mà bị xử lý vi phạm hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự, nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường và khắc phục hậu quả theo quy định của pháp luật.
2. Hàng thực phẩm không đạt chuẩn an toàn thực phẩm khi xuất khẩu sẽ bị xử lý như thế nào?
Trong trường hợp, không đáp ứng đủ các quy định về đảm bảo an toàn đối với thực phẩm khi xuất khẩu, thì cơ sở xuất khẩu sẽ bị xử phạt theo quy định của pháp luật, cụ thể căn cứ vào quy định tại Điều 19 Nghị định 155/2018/NĐ-CP được sửa đổi bởi điểm a; điểm b khoản 9 Điều 1 và bổ sung tại điểm c khoản 9 Điều 1 Nghị định 124/2021/NĐ-CP:
- Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng đối với hành vi không thực hiện kiểm tra nhà nước về an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật trong xuất khẩu thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
- Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 60.000.000 đồng đối với một trong các hành vi thực hiện xuất khẩu lô hàng thực phẩm không đúng khối lượng, quy cách sản phẩm như đã đăng ký để được thẩm định, cấp Giấy chứng nhận an toàn thực phẩm (Chứng thư).
- Phạt tiền từ 80.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng đối với hành vi buôn bán thực phẩm thuộc diện miễn kiểm tra an toàn thực phẩm đối với thực phẩm xuất khẩu nhưng bị quốc gia nhập khẩu trả về mà không thực hiện kiểm tra an toàn thực phẩm theo quy định của pháp luật trước khi lưu thông trên thị trường.
Ngoài hình thức phạt tiền trên, khi có hành vi vi phạm về đảm bảo an toàn đối với thực phẩm xuất khẩu thì cơ sở xuất khẩu còn phải chịu biện pháp khắc phục hậu quả theo quy định tại khoản 6 Điều 19 Nghị định 115/2018/NĐ-CP.
- Biện pháp khắc phục hậu quả:
Buộc tái xuất thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Buộc thu hồi thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Buộc thay đổi mục đích sử dụng hoặc tái chế hoặc buộc tiêu hủy thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, dụng cụ, vật liệu bao gói, chứa đựng tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm.
Buộc thu hồi bản tự công bố sản phẩm đối với sản phẩm thuộc diện tự công bố sản phẩm.
3. Các loại hóa chất, phụ gia nào bị cấm theo quy định quốc tế về an toàn thực phẩm?
Theo quy định quốc tế về an toàn thực phẩm không có quy định cụ thể về danh sách các loại hóa chất, phụ gia nào bị cấm, phụ thuộc vào quy định về an toàn thực phẩm của mỗi quốc gia nhập khẩu cũng như các nghiên cứu khoa học.
Chẳng hạn như Danh mục chất cấm sử dụng trong sản xuất, kinh doanh thực phẩm bảo vệ sức khỏe tại Việt Nam được quy định kèm theo Thông tư số 10/2021/TT-BYT. Hoặc một số chất phụ gia bị cấm sử dụng trong thực phẩm như:
- Mono Natri Glutamate (bột ngọt, viết tắt E621): Phụ gia này thường chứa trong các thực phẩm có nguồn gốc từ khoai tây chiên, các món ăn nhẹ, súp đóng hộp, bánh quy, thức ăn đông lạnh, thịt hộp. Loại chất phụ gia này sẽ kích thích các cơn đau nửa đầu, có nồng độ Natri cao, thường Natri sẽ chiếm 21%.
Theo một báo cáo từ Trung tâm Y tế Arizona (Mỹ), bột ngọt thúc đẩy sự tăng trưởng và lan rộng các tế bào ung thư, có thể đẩy nhanh tử vong ở bệnh nhân mắc bệnh tim mạch. Nghiên cứu vào năm 2008 được công bố trên Tạp chí bệnh tự miễn dịch (Mỹ) còn cho thấy, bột ngọt dẫn đến béo phì và chứng viêm trong cơ thể, đặc biệt ở gan.
- Acesulfame-K (viết tắt E950): Acesulfame-K là một chất làm ngọt nhân tạo, thường được sử dụng trong các loại nước giải khát và nhiều sản phẩm khác. Nghiên cứu được công bố vào năm 2008 của Cục Y tế Dự phòng Mỹ cho thấy, người sử dụng liên tục 10 năm những thực phẩm chứa chất phụ gia này sẽ tạo cơ hội cho các khối u đường tiết niệu phát triển.
- BHA (viết tắt E320): BHA thường được tìm thấy trong khoai tây chiên, kẹo cao su, ngũ cốc, xúc xích đông lạnh, kẹo, chất béo dạng rắn. Loại phụ gia này có nguồn gốc từ dầu mỏ. Viện Quốc Gia Mỹ báo cáo, dựa trên các nghiên cứu từ động vật, BHA chính là một chất tiềm ẩn gây bệnh ung thư.
- Aspartame (viết tắt E951): Aspartame là một chất làm ngọt nổi tiếng, được tìm thấy nhiều trong các loại đồ uống, nước giải khát, món tráng miệng không đường ở dạng đông lạnh, kẹo cao su, siro ho, kem đánh răng, các loại vitamin dạng viên nhai và cả ở trong ngũ cốc. Aspartame kết hợp cùng các chất phụ gia thực phẩm khác gây béo phì, đau đầu, một số bệnh ung thư, các vấn đề về thần kinh như bị ảo giác. Loại chất làm ngọt nhân tạo này cũng đảo lộn trật tự cân bằng của các loại vi sinh vật có lợi ở đường ruột cũng như chức năng men vi sinh đường ruột, gây ảnh hưởng đến tâm trạng.
- Một số chất phụ gia, hóa chất bị cấm khác.
4. Khi phát sinh tranh chấp về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế, cơ chế nào sẽ được áp dụng để giải quyết?
Theo Điều 317 Luật thương mại 2005, hình thức giải quyết tranh chấp như sau:
- Thương lượng giữa các bên.
- Hoà giải giữa các bên do một cơ quan, tổ chức hoặc cá nhân được các bên thỏa thuận chọn làm trung gian hoà giải.
- Giải quyết tại Trọng tài hoặc Toà án.
Thủ tục giải quyết tranh chấp trong thương mại tại Trọng tài, Toà án được tiến hành theo các thủ tục tố tụng của Trọng tài, Tòa án do pháp luật quy định.
Ngoài ra, việc giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế phải tuân theo các quy định của Điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, Tập quán quốc tế hoặc pháp luật quốc gia khi các bên thỏa thuận lựa chọn áp dụng hệ thống pháp luật của một quốc gia, khi pháp luật cho phép thỏa thuận lựa chọn, không thuộc các trường hợp không được phép áp dụng.
5. Nếu lô hàng thực phẩm bị trả về vì vi phạm an toàn thực phẩm, doanh nghiệp có thể tái xuất sang nước khác không?
Căn cứ khoản 1 Điều 47 Nghị định 08/2015/NĐ-CP được sửa đổi bởi Khoản 25 Điều 1 Nghị định 167/2025/NĐ-CP quy định thương nhân được tái nhập hàng hóa chưa qua sử dụng của chính thương nhân nhưng bị trả lại.
Đồng thời tại khoản 5 Điều này cũng quy định, đối với hàng hóa tái nhập để tiêu hủy, sửa chữa, tái chế sau đó tái xuất hoặc tái nhập để tái xuất ra nước thứ ba hoặc xuất khẩu vào khu phi thuế quan, thời hạn tiêu hủy, tái xuất không quá 12 tháng kể từ ngày đăng ký tờ khai tái nhập, trừ trường hợp hàng hóa đặc thù có thời gian sửa chữa, tái chế quá 12 tháng theo yêu cầu của chu trình sản xuất thì cơ quan hải quan quyết định theo thỏa thuận của các bên.
Như vậy, theo quy định trên, trường hợp lô hàng thực phẩm bị trả về vì vi phạm an toàn thực phẩm, doanh nghiệp có thể tái nhập hàng trả lại để sửa chữa, tái chế sau đó tái xuất sang nước khác.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế
Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về an toàn thực phẩm trong thương mại quốc tế mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.
