Bán hàng giả trên livestream gây rủi ro pháp lý lớn, ảnh hưởng người tiêu dùng và doanh nghiệp, cần kiểm soát chặt chẽ theo quy định pháp luật hiện hành.
Bán hàng giả trên livestream đang trở thành một vấn đề nổi bật trong thương mại điện tử hiện nay, khi hành vi này ngày càng tinh vi và lan truyền nhanh trên các nền tảng mạng xã hội. Không chỉ gây thiệt hại trực tiếp cho người tiêu dùng, tình trạng này còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến uy tín của doanh nghiệp kinh doanh chân chính và làm méo mó môi trường cạnh tranh.
I. Thực trạng bán hàng giả trên livestream trong giai đoạn hiện nay
Bán hàng giả trên livestream đang trở thành một xu hướng vi phạm phổ biến trong thương mại điện tử, đặc biệt trên các nền tảng mạng xã hội có lượng người dùng lớn. Nhiều cá nhân, tổ chức lợi dụng hình thức phát trực tiếp để giới thiệu, quảng bá và tiêu thụ hàng hóa giả mạo, kém chất lượng nhằm trục lợi nhanh chóng.
Tình trạng này diễn biến phức tạp với thủ đoạn ngày càng tinh vi, như sử dụng tài khoản ảo, thay đổi liên tục kênh bán hàng hoặc che giấu nguồn gốc sản phẩm. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho người tiêu dùng mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường và tạo áp lực lớn cho công tác quản lý của cơ quan chức năng.
II. Tìm hiểu về bán hàng giả trên livestream
Trước những diễn biến phức tạp của thị trường, việc tìm hiểu rõ bản chất và các quy định liên quan đến bán hàng giả trên livestream là cần thiết để nhận diện và phòng ngừa vi phạm.
1. Hành vi bán hàng giả trên livestream được định nghĩa và phân loại pháp lý như thế nào?
Căn cứ khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hàng giả được hiểu là hàng hóa không đúng giá trị sử dụng, công dụng; hàng hóa có chất lượng hoặc đặc tính kỹ thuật chỉ đạt từ 70% trở xuống so với tiêu chuẩn đã công bố; hàng hóa giả mạo về nguồn gốc, xuất xứ, nhãn hàng hóa, bao bì, mã số lưu hành; hoặc tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả; bao gồm cả thuốc, dược liệu, thuốc thú y và các sản phẩm tương tự không đạt điều kiện theo quy định.
Trên cơ sở đó, hành vi bán hàng giả trên livestream được xác định là việc cá nhân, tổ chức sử dụng hình thức phát trực tiếp trên nền tảng số để quảng cáo, giới thiệu hoặc bán các loại hàng hóa thuộc nhóm hàng giả nêu trên nhằm thu lợi bất chính.
Về phân loại pháp lý, hành vi này được xử lý theo tính chất vi phạm, gồm:
- Vi phạm hành chính: khi buôn bán, quảng cáo hoặc tàng trữ hàng giả với quy mô chưa đến mức truy cứu hình sự.
- Vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, gian lận thương mại: khi có hành vi giả mạo nhãn hiệu, nguồn gốc, xuất xứ hoặc thông tin sản phẩm.
- Trách nhiệm hình sự: khi hành vi có tổ chức, quy mô lớn, gây thiệt hại nghiêm trọng hoặc đủ yếu tố cấu thành tội phạm theo Bộ luật Hình sự.
Như vậy, bán hàng giả trên livestream được xác định dựa trên bản chất hàng hóa là “hàng giả” theo Nghị định 98/2020/NĐ-CP và sẽ bị phân loại xử lý từ hành chính đến hình sự tùy mức độ vi phạm.
2. Những dấu hiệu đặc trưng nào để cơ quan chức năng cấu thành vi phạm đối với việc bán hàng giả trên livestream?
Căn cứ thực tiễn quản lý thị trường và các quy định về hàng giả theo khoản 7 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hành vi bán hàng giả trên livestream sẽ bị xác định vi phạm khi có các dấu hiệu đặc trưng sau:
- Có hoạt động livestream nhằm giới thiệu, quảng cáo hoặc bán hàng hóa thông qua nền tảng mạng xã hội hoặc sàn thương mại điện tử.
- Hàng hóa được rao bán thuộc nhóm hàng giả, như: giả mạo nguồn gốc, xuất xứ; giả nhãn hiệu; chất lượng không đạt từ 70% trở xuống so với công bố; hoặc không có giá trị sử dụng đúng như công bố.
- Có yếu tố gian dối trong thông tin livestream, như thổi phồng công dụng, che giấu nguồn gốc, sử dụng hình ảnh sai lệch để gây nhầm lẫn cho người mua.
- Có hành vi chào bán, chốt đơn hoặc thu tiền từ người xem livestream, thể hiện mục đích thương mại rõ ràng.
- Có chứng cứ về việc phân phối hàng hóa thực tế, như đơn hàng, giao dịch, kho hàng hoặc hoạt động vận chuyển liên quan.
- Có yếu tố lỗi cố ý hoặc biết rõ hàng hóa là giả nhưng vẫn thực hiện bán, đây là căn cứ quan trọng để xử lý hành chính hoặc hình sự tùy mức độ.
Do vậy, cơ quan chức năng sẽ xác định vi phạm bán hàng giả trên livestream dựa trên sự kết hợp giữa hành vi livestream thương mại, bản chất hàng hóa là hàng giả và yếu tố gian dối, thu lợi bất chính trong quá trình giao dịch.
3. Thế nào là hành vi cố ý và vô ý trong việc hợp tác, nhận phân phối sản phẩm dẫn đến bán hàng giả trên livestream?
Căn cứ Điều 10 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025), lỗi được phân thành lỗi cố ý và lỗi vô ý, là cơ sở quan trọng để xác định trách nhiệm khi cá nhân hoặc tổ chức tham gia hợp tác, phân phối dẫn đến hành vi bán hàng giả trên livestream.
- Hành vi cố ý: Là trường hợp người thực hiện nhận thức rõ hoặc buộc phải nhận thức rõ sản phẩm là hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc hoặc không đạt tiêu chuẩn nhưng vẫn lựa chọn hợp tác, phân phối hoặc bán qua livestream nhằm mục đích thu lợi. Hành vi này thể hiện ý chí chủ động thực hiện vi phạm, dù biết rõ hậu quả pháp lý có thể xảy ra.
- Hành vi vô ý: Là trường hợp người thực hiện không biết trước và không mong muốn hậu quả vi phạm xảy ra, do tin tưởng thông tin từ bên cung cấp hoặc thiếu kiểm tra, thẩm định sản phẩm khi tham gia phân phối, dẫn đến việc vô tình bán hàng giả trên livestream. Lỗi vô ý có thể xuất phát từ sự cẩu thả hoặc quá tự tin vào nguồn hàng.
Việc phân định cố ý hay vô ý trong hành vi hợp tác, phân phối dẫn đến bán hàng giả trên livestream phụ thuộc vào mức độ nhận thức và trách nhiệm kiểm tra của chủ thể, qua đó làm căn cứ xác định mức độ xử lý theo quy định pháp luật.
4. Cơ quan nào có thẩm quyền tối cao trong việc thanh tra, kiểm tra và kết luận một cá nhân bán hàng giả trên livestream?
Trong lĩnh vực xử lý hành vi bán hàng giả trên livestream, không có một “cơ quan duy nhất tối cao” tuyệt đối, mà thẩm quyền được phân cấp theo từng giai đoạn kiểm tra, xử lý. Tuy nhiên, cơ quan giữ vai trò chủ trì và có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính phổ biến nhất là lực lượng Quản lý thị trường.
Căn cứ Điều 82 Nghị định 98/2020/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung bởi khoản 45 Điều 3 Nghị định 17/2022/NĐ-CP, thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực hàng giả, hàng kém chất lượng được phân cấp theo từng chức danh trong lực lượng Quản lý thị trường.
- Kiểm soát viên thị trường đang thi hành công vụ: Có quyền phạt cảnh cáo.
- Đội trưởng Đội Quản lý thị trường, Trưởng phòng nghiệp vụ thuộc Cục nghiệp vụ QLTT: Có quyền phạt cảnh cáo, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm và áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả (theo phạm vi được luật cho phép).
- Cục trưởng Cục Quản lý thị trường cấp tỉnh, Cục trưởng Cục nghiệp vụ QLTT: Có quyền phạt cảnh cáo, tịch thu tang vật, phương tiện vi phạm, tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động có thời hạn và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
- Tổng cục trưởng Tổng cục Quản lý thị trường: Có thẩm quyền đầy đủ trong xử phạt, bao gồm phạt cảnh cáo, tịch thu tang vật, tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động có thời hạn và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả.
Theo đó, thẩm quyền của lực lượng Quản lý thị trường được phân cấp rõ theo từng chức danh, tương ứng với phạm vi quyền xử lý vi phạm khác nhau.
III. Các quy định pháp luật có liên quan đến bán hàng giả trên livestream
Việc xử lý hành vi bán hàng giả trên livestream hiện nay được thực hiện trên cơ sở tổng hợp các quy định của pháp luật về thương mại, sở hữu trí tuệ, chất lượng hàng hóa và xử lý vi phạm hành chính, nhằm bảo đảm kiểm soát hoạt động kinh doanh trên môi trường số.
1. Văn bản pháp luật nào quy định xử lý hành vi bán hàng giả trên livestream tại Việt Nam?
Hiện nay, hành vi bán hàng giả trên livestream được xử lý chủ yếu dựa trên hệ thống pháp luật về xử phạt vi phạm hành chính và trách nhiệm hình sự, cụ thể:
- Nghị định 98/2020/NĐ-CP: Quy định xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi buôn bán hàng giả, bao gồm:
- Điều 9: Hàng giả về giá trị sử dụng, công dụng.
- Điều 11: Hàng giả mạo nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa.
- Điều 13: Hàng giả là tem, nhãn, bao bì hàng hóa.
Ngoài hình thức phạt tiền, còn có thể áp dụng tịch thu tang vật, tước giấy phép, buộc thu hồi hoặc tiêu hủy hàng hóa vi phạm.
- Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025):Quy định trách nhiệm hình sự đối với hành vi sản xuất, buôn bán hàng giả, gồm:
- Điều 192: Tội sản xuất, buôn bán hàng giả.
- Điều 193: Hàng giả là lương thực, thực phẩm, phụ gia thực phẩm.
- Điều 194: Hàng giả là thuốc chữa bệnh, thuốc phòng bệnh.
- Điều 195: Hàng giả trong lĩnh vực giống cây trồng, vật nuôi, vật tư nông nghiệp.
Như vậy, hành vi bán hàng giả trên livestream hiện được điều chỉnh bởi Nghị định 98/2020/NĐ-CP về xử phạt hành chính và Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025) về xử lý hình sự, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm.
2. Trình tự, thủ tục tố giác một tài khoản xã hội thường xuyên bán hàng giả trên livestream được thực hiện như thế nào?
Căn cứ khoản 7 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin, yêu cầu bảo vệ quyền lợi, khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và yêu cầu bồi thường thiệt hại khi sử dụng phải hàng hóa không bảo đảm an toàn hoặc có dấu hiệu hàng giả.
Trên cơ sở đó, việc tố giác hành vi bán hàng giả trên livestream được thực hiện theo các bước cơ bản:
Bước 1: Thu thập thông tin, dữ liệu vi phạm
Người tiêu dùng ghi nhận nội dung livestream, hình ảnh, video, thông tin sản phẩm, giao dịch, hóa đơn hoặc tin nhắn liên quan để làm căn cứ chứng minh hành vi vi phạm.
Bước 2: Xác định quyền bị xâm phạm
Đối chiếu với quyền được bảo vệ theo quy định và xác định việc bị cung cấp hàng giả, thông tin sai lệch hoặc gây thiệt hại.
Bước 3: Thực hiện quyền tố cáo, khiếu nại
Người tiêu dùng gửi phản ánh đến cơ quan có thẩm quyền như cơ quan quản lý thị trường, cơ quan công an hoặc cơ quan bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng để yêu cầu xử lý.
Bước 4: Cơ quan chức năng tiếp nhận và xử lý
Cơ quan có thẩm quyền tiếp nhận, xác minh, kiểm tra và xử lý vụ việc theo quy định pháp luật, có thể áp dụng biện pháp hành chính hoặc hình sự tùy mức độ vi phạm.
Bước 5: Bảo vệ và bồi thường quyền lợi
Người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại phát sinh từ hành vi bán hàng giả.
Theo đó, người tiêu dùng có quyền chủ động tố giác và yêu cầu bảo vệ quyền lợi khi phát hiện hành vi bán hàng giả trên livestream thông qua quy trình: thu thập chứng cứ – xác định quyền bị xâm phạm – tố cáo – xử lý – yêu cầu bồi thường.
3. Cơ quan chức năng thực hiện tạm giữ, niêm phong hàng hóa liên quan đến bán hàng giả trên livestream theo quy trình nào?
Căn cứ khoản 1 Điều 57 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (sửa đổi, bổ sung 2025) và các quy định liên quan về trình tự xử lý vi phạm hành chính, quy trình xử lý vụ việc bán hàng giả trên livestream (kèm việc tạm giữ, niêm phong hàng hóa) được thực hiện như sau:
Bước 1: Lập biên bản vi phạm hành chính
Khi phát hiện hành vi vi phạm, người có thẩm quyền đang thi hành công vụ phải kịp thời lập biên bản (trừ trường hợp xử phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền theo mức luật định), ghi nhận đầy đủ hành vi và tang vật liên quan.
Bước 2: Xác minh tình tiết vụ việc (theo Điều 59)
Cơ quan có thẩm quyền tiến hành xác minh:
- Có hay không hành vi vi phạm;
- Đối tượng vi phạm, lỗi, nhân thân;
- Tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ;
- Mức độ thiệt hại;
- Trường hợp loại trừ xử phạt hoặc chuyển hồ sơ sang hình sự nếu có dấu hiệu tội phạm.
Bước 3: Xác định giá trị tang vật, phương tiện vi phạm (theo Điều 60)
Làm căn cứ xác định khung xử phạt, thẩm quyền xử lý và biện pháp tạm giữ, niêm phong hàng hóa.
Bước 4: Giải trình của tổ chức, cá nhân vi phạm (theo Điều 61)
Người vi phạm có quyền giải trình trực tiếp hoặc bằng văn bản trong các trường hợp pháp luật quy định trước khi ban hành quyết định xử phạt.
Bước 5: Chuyển hồ sơ nếu có dấu hiệu tội phạm (theo Điều 62, 63)
Nếu phát hiện dấu hiệu hình sự, cơ quan xử lý phải chuyển ngay hồ sơ, tang vật cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự để giải quyết theo thẩm quyền.
Việc tạm giữ và niêm phong hàng hóa trong vụ bán hàng giả trên livestream được thực hiện trong toàn bộ quy trình xử lý vi phạm hành chính như trên.
IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến bán hàng giả trên livestream
Trong quá trình xử lý và phòng ngừa hành vi bán hàng giả trên livestream, nhiều cá nhân và doanh nghiệp thường đặt ra các vấn đề pháp lý liên quan đến quyền, nghĩa vụ và trình tự xử lý theo quy định pháp luật hiện hành.
1. Khi bị xử phạt vì bán hàng giả trên livestream, chủ phòng live có quyền khiếu nại quyết định xử phạt trong thời hạn bao lâu?
Căn cứ Điều 9 Luật Khiếu nại 2011, chủ phòng livestream khi bị áp dụng quyết định xử phạt vi phạm hành chính có quyền khiếu nại nếu cho rằng quyết định đó không đúng pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Về thời hiệu khiếu nại, pháp luật quy định là 90 ngày, được tính từ ngày người bị xử phạt nhận được hoặc biết được quyết định xử phạt hành chính. Trường hợp người khiếu nại không thể thực hiện quyền khiếu nại do các lý do khách quan như ốm đau, thiên tai, đi công tác hoặc học tập xa thì khoảng thời gian có trở ngại đó không tính vào thời hiệu khiếu nại.
2. Quy định về việc trích xuất dữ liệu điện tử, video livestream để làm chứng cứ xử lý hành vi bán hàng giả trên livestream ra sao?
Căn cứ Điều 87 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi 2025), chứng cứ trong vụ án hình sự được thu thập và xác định từ nhiều nguồn hợp pháp, trong đó có dữ liệu điện tử, bao gồm video livestream, hình ảnh, âm thanh, tin nhắn và các dữ liệu số khác liên quan đến hành vi vi phạm.
Cụ thể, khoản 1 Điều 87 quy định nguồn chứng cứ gồm: vật chứng; lời khai, lời trình bày; dữ liệu điện tử; kết luận giám định, định giá tài sản; biên bản trong hoạt động tố tụng; kết quả ủy thác tư pháp và các tài liệu, đồ vật khác. Đồng thời, khoản 2 Điều này nhấn mạnh nguyên tắc quan trọng: những thông tin, dữ liệu tuy có thật nhưng nếu không được thu thập đúng trình tự, thủ tục do Bộ luật này quy định thì không có giá trị pháp lý và không được dùng làm căn cứ giải quyết vụ án hình sự.
Do đó, video livestream và dữ liệu điện tử có thể được sử dụng làm chứng cứ trong vụ án bán hàng giả, nhưng chỉ có giá trị pháp lý khi được thu thập đúng trình tự, thủ tục như trên.
3. Thành phần hồ sơ đầy đủ để doanh nghiệp yêu cầu cơ quan chức năng can thiệp xử lý một vụ bán hàng giả trên livestream gồm những gì?
Căn cứ thực tiễn xử lý hành vi vi phạm trong thương mại điện tử và hoạt động livestream, hồ sơ doanh nghiệp gửi cơ quan chức năng cần bảo đảm đầy đủ thông tin, chứng cứ để xác minh hành vi vi phạm, gồm các nhóm tài liệu cơ bản sau:
- Đơn đề nghị/đơn phản ánh hoặc tố giác vi phạm: Nêu rõ nội dung vụ việc, tài khoản livestream, hành vi bị cho là bán hàng giả và yêu cầu xử lý theo quy định pháp luật.
- Tài liệu, chứng cứ về hành vi vi phạm: Bao gồm:
- Video livestream (đã lưu lại hoặc trích xuất)
- Hình ảnh nội dung livestream
- Link/đường dẫn tài khoản, phiên live
- Nội dung quảng cáo, chào bán sản phẩm
- Chứng cứ về giao dịch mua bán (nếu có)
- Hóa đơn, đơn hàng, tin nhắn đặt hàng
- Biên nhận thanh toán, chuyển khoản
- Thông tin người bán/đơn vị vận chuyển
- Tài liệu chứng minh hàng hóa có dấu hiệu là hàng giả
- Hình ảnh sản phẩm thực tế
- Bao bì, nhãn mác
- So sánh với sản phẩm chính hãng (nếu có căn cứ)
- Thông tin về đối tượng vi phạm: Tài khoản mạng xã hội, số điện thoại, địa chỉ kho hàng (nếu xác định được).
Theo đó, hồ sơ yêu cầu xử lý vụ bán hàng giả trên livestream cần tập trung vào 4 nhóm chính: đơn tố giác – chứng cứ livestream – chứng cứ giao dịch – thông tin và tài liệu về hàng hóa, đối tượng vi phạm, để cơ quan chức năng có cơ sở tiếp nhận và xử lý theo quy định.
4. Khi người bán bị nghi ngờ bán hàng giả trên livestream, họ có quyền phản bác như thế nào để bảo vệ mình trước cơ quan chức năng?
Căn cứ Điều 16 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015 (sửa đổi 2025), người bị buộc tội có quyền tự bào chữa hoặc nhờ luật sư, người khác bào chữa để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong quá trình tố tụng. Đồng thời, cơ quan và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng có trách nhiệm thông báo, giải thích và bảo đảm việc thực hiện đầy đủ quyền bào chữa cho người bị buộc tội, cũng như quyền bảo vệ của bị hại và các đương sự theo đúng quy định pháp luật.
5. Các biện pháp khắc phục hậu quả, buộc tiêu hủy hàng hóa đối với hành vi bán hàng giả trên livestream được thực thi như thế nào?
Căn cứ Điều 4 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đối với hành vi bán hàng giả trên livestream, ngoài các hình thức xử phạt chính và bổ sung, cơ quan có thẩm quyền còn áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả nhằm xử lý triệt để vi phạm và loại bỏ hàng hóa không hợp pháp khỏi thị trường.
Cụ thể, hàng hóa vi phạm có thể bị buộc tiêu hủy trong trường hợp hàng hóa gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng, môi trường hoặc có nội dung độc hại. Ngoài ra, tùy tính chất vi phạm, cơ quan chức năng còn có thể áp dụng các biện pháp như buộc thu hồi, buộc tái xuất, buộc loại bỏ yếu tố vi phạm trên nhãn – bao bì, buộc cải chính thông tin sai sự thật, hoặc buộc nộp lại khoản lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.
Song song đó, tang vật, phương tiện vi phạm có thể bị tịch thu, và người vi phạm có thể bị tước giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động có thời hạn theo quy định.
V. Doanh nghiệp của bạn đang bị sụt giảm doanh số nghiêm trọng vì làn sóng bán hàng giả trên livestream, tại sao chưa liên hệ NPLaw để nhận giải pháp gỡ rối pháp lý ngay hôm nay?
Trong bối cảnh làn sóng bán hàng giả trên livestream ngày càng phức tạp, doanh nghiệp rất dễ rơi vào tình trạng sụt giảm doanh thu và rủi ro pháp lý kéo dài nếu không có hướng xử lý kịp thời. Việc chủ động đánh giá lại hồ sơ, chứng cứ và chiến lược pháp lý là yếu tố quan trọng để bảo vệ hoạt động kinh doanh.
NPLaw đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc rà soát rủi ro, xử lý tranh chấp và xây dựng giải pháp pháp lý phù hợp, giúp hạn chế thiệt hại và ổn định hoạt động kinh doanh.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
