Trong bối cảnh thị trường ngày càng sôi động với đa dạng chủng loại hàng hóa, việc kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng kém tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng và làm ảnh hưởng đến cạnh tranh lành mạnh. Nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, duy trì uy tín thương hiệu và trật tự thị trường, pháp luật Việt Nam đã quy định về chế tài xử phạt hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc. Bài viết sau đây NPLaw sẽ phân tích các quy định về biện pháp xử lý đối với hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc giúp doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh nắm rõ hơn quy định này.
Trong bối cảnh thị trường ngày càng sôi động với đa dạng chủng loại hàng hóa, việc kinh doanh sản phẩm không rõ nguồn gốc, xuất xứ, chất lượng kém tiềm ẩn nhiều rủi ro cho người tiêu dùng và làm ảnh hưởng đến cạnh tranh lành mạnh. Nhằm bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, duy trì uy tín thương hiệu và trật tự thị trường, pháp luật Việt Nam đã quy định về chế tài xử phạt hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc. Bài viết sau đây NPLaw sẽ phân tích các quy định về biện pháp xử lý đối với hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc giúp doanh nghiệp, cá nhân kinh doanh nắm rõ hơn quy định này.
I. Thực trạng bán hàng hóa không rõ nguồn gốc hiện nay
Hiện nay, tình trạng buôn bán hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ diễn biến rất phức tạp và lan rộng trên cả kênh truyền thống lẫn trực tuyến. Nhiều chủ kinh doanh lợi dụng kẽ hở trong quản lý để nhập khẩu hoặc sản xuất hàng hóa mà không qua kiểm định, khiến người tiêu dùng khó phân biệt được chất lượng, tiềm ẩn rủi ro về sức khỏe và an toàn. Các mặt hàng vi phạm rất đa dạng, từ thực phẩm chức năng, mỹ phẩm đến linh kiện điện tử, đồ gia dụng…
Mặc dù lực lượng Quản lý thị trường và các cơ quan chức năng thường xuyên tổ chức thanh, kiểm tra và xử phạt, nhưng do quy mô thị trường lớn, hình thức kinh doanh ngày càng tinh vi (đặc biệt trên các sàn thương mại điện tử), hiệu quả kiểm soát vẫn còn hạn chế. Vào các mùa cao điểm tiêu dùng, dịp lễ, Tết, tình trạng này lại càng bùng phát.
Hậu quả là người tiêu dùng dễ mua phải hàng kém chất lượng, thất thoát chi phí, thậm chí tổn hại sức khỏe; trong khi doanh nghiệp làm ăn chân chính chịu cảnh cạnh tranh thiếu lành mạnh. Để khắc phục, cần tiếp tục đơn giản hóa thủ tục truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ số trong quản lý, đồng thời tăng cường tuyên truyền, nâng cao ý thức chọn mua hàng có chứng từ đầy đủ cho người tiêu dùng.
II. Quy định pháp luật về bán hàng hóa không rõ nguồn gốc
1. Bán hàng hóa không rõ nguồn gốc là gì?
Căn cứ theo khoản 14 Điều 3 Luật Thương mại 2005 định nghĩa về xuất xứ hàng hóa:
Điều 3. Giải thích từ ngữ
...
14. Xuất xứ hàng hóa là nước, nhóm nước, hoặc vùng lãnh thổ nơi sản xuất ra toàn bộ hàng hóa hoặc nơi thực hiện công đoạn chế biến cơ bản cuối cùng đối với hàng hóa trong trường hợp có nhiều nước, nhóm nước, hoặc vùng lãnh thổ tham gia vào quá trình sản xuất ra hàng hóa đó.
Bên cạnh đó, theo quy định tại khoản 13 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP giải thích về hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ như sau:
Điều 3. Giải thích từ ngữ
...
13. “Hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ” là hàng hóa lưu thông trên thị trường không có căn cứ xác định được nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa. Căn cứ xác định nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa bao gồm thông tin được thể hiện trên nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa, tài liệu kèm theo hàng hóa; chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, hợp đồng, hoá đơn mua bán, tờ khai hải quan, giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với hàng hóa và giao dịch dân sự giữa tổ chức, cá nhân sản xuất hàng hóa với bên có liên quan theo quy định của pháp luật.
Như vậy, đối với các loại hàng hóa không thuộc trường hợp phải đăng ký cấp giấy chứng nhận xuất xứ, hàng hóa được coi là không rõ nguồn gốc, xuất xứ khi cơ quan nhà nước có thẩm quyền tiến hành kiểm tra, sử dụng các tiêu chí xác định nguồn gốc hàng hóa mà không thể phát hiện ra nguồn gốc của hàng hóa.
Có thể hiểu rằng hàng hóa không rõ nguồn gốc là hàng hóa lưu thông trên thị trường không có căn cứ xác định được nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa.
2. Bán hàng hóa không rõ nguồn gốc bị xử phạt như thế nào?
Theo quy định của pháp luật tại điểm c khoản 1 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đối với trường hợp vận chuyển, mua bán hàng hóa không biết rõ xuất xứ hàng hóa thì pháp luật quy định hình thức phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền thấp nhất là 300.000 đồng và mức cao nhất là 100.000.000 đồng đối với cá nhân.
Còn đối với tổ chức thì sẽ phạt gấp đôi theo quy định tại khoản 4 Điều 4 Nghị định 98/2020/NĐ-CP sửa đổi bởi điểm b khoản 1 Điều 3 Nghị định 17/2022/NĐ-CP.
Để chứng minh nguồn gốc hàng hóa trong trường hợp này, khi nhập hàng, người vận chuyển phải xuất trình hóa đơn thanh toán, bằng chứng giao dịch và xuất trình hóa đơn thanh toán khi mua hàng hóa cho cơ quan quản lý thay cho giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa.
3. Hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc, vi phạm về thời hạn sử dụng và các vi phạm khác?
Hình thức xử phạt bổ sung
Theo quy định của pháp luật tại khoản 13 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc, vi phạm về thời hạn sử dụng và các vi phạm khác còn bị áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu toàn bộ hàng vi phạm đó. Tịch thu phương tiện là công cụ, máy móc hoặc vật khác được sử dụng để thực hiện hành vi vi phạm hành chính đối với hành vi vi phạm.
Biện pháp khắc phục hậu quả
Tại khoản 14 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đối với hàng hóa không rõ nguồn gốc xuất xứ thì áp dụng biện pháp khắc hậu quả đó là buộc tiêu hủy tang vật vi phạm gây hại cho sức khỏe con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường đối với hành vi vi phạm hoặc buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.
Đồng thời, cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính phải tiêu hủy hàng hóa, vật phẩm gây hại cho sức khoẻ con người, vật nuôi, cây trồng và môi trường, văn hoá phẩm có nội dung độc hại, nếu cá nhân, tổ chức vi phạm hành chính không tự nguyện thực hiện thì bị cưỡng chế thực hiện.
III. Giải đáp một số câu hỏi về bán hàng hóa không rõ nguồn gốc
1. Phân biệt hàng hóa nhập lậu và bán hàng hóa không rõ nguồn gốc như thế nào?
Theo khoản 6 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP thì hàng hóa nhập lậu bao gồm:
- Hàng hóa nhập khẩu thuộc danh mục hàng hóa cấm nhập khẩu hoặc tạm ngừng nhập khẩu theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp do Thủ tướng Chính phủ quyết định cho phép nhập khẩu;
- Hàng hóa nhập khẩu theo giấy phép mà không có giấy phép nhập khẩu hoặc hàng hóa nhập khẩu theo điều kiện mà không đáp ứng điều kiện theo quy định của pháp luật;
- Hàng hóa nhập khẩu không đi qua cửa khẩu quy định, không làm thủ tục hải quan theo quy định của pháp luật hoặc gian lận số lượng, chủng loại hàng hóa khi làm thủ tục hải quan;
- Hàng hóa nhập khẩu lưu thông trên thị trường không có hóa đơn, chứng từ kèm theo theo quy định của pháp luật hoặc có hóa đơn, chứng từ nhưng hóa đơn, chứng từ là không hợp pháp theo quy định của pháp luật về quản lý hóa đơn;
- Hàng hóa nhập khẩu theo quy định của pháp luật phải dán tem nhập khẩu nhưng không có tem dán vào hàng hóa theo quy định của pháp luật hoặc có tem dán nhưng là tem giả, tem đã qua sử dụng.
Còn theo khoản 13 Điều 3 Nghị định 98/2020/NĐ-CP thì hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ là hàng hóa lưu thông trên thị trường không có căn cứ xác định được nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa.
Căn cứ xác định nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa bao gồm:
- Thông tin được thể hiện trên nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa, tài liệu kèm theo hàng hóa;
- Chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, hợp đồng, hoá đơn mua bán, tờ khai hải quan, giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với hàng hóa và giao dịch dân sự giữa tổ chức, cá nhân sản xuất hàng hóa với bên có liên quan theo quy định của pháp luật.
2. Bán hàng online không rõ nguồn gốc bị xử phạt như thế nào?
Căn cứ điểm c khoản 1 và khoản 2 đến khoản 11 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP đối với hành vi kinh doanh hàng hóa không rõ nguồn gốc, xuất xứ sẽ bị xử phạt như sau:
- Phạt cảnh cáo hoặc phạt tiền từ 300.000 đồng đến 500.000 đồng đối với trường hợp hàng hóa vi phạm có giá trị dưới 1.000.000 đồng.
- Phạt tiền từ 500.000 đồng đến 1.000.000 đồng đối với trường hợp hàng hóa vi phạm có giá trị từ 1.000.000 đến dưới 3.000.000 đồng.
- Phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng đối với trường hợp hàng hóa vi phạm có giá trị từ 3.000.000 đồng đến dưới 5.000.000 đồng.
- Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng đối với trường hợp hàng hóa vi phạm có giá trị từ 5.000.000 đồng đến dưới 10.000.000 đồng.
- Phạt tiền từ 5.000.000 đồng đến 7.000.000 đồng đối với trường hợp hàng hóa vi phạm có giá trị từ 10.000.000 đồng đến dưới 20.000.000 đồng….
Ngoài ra, căn cứ khoản 12 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đối với người sản xuất, nhập khẩu thực hiện hành vi vi phạm hành chính hoặc hàng hóa vi phạm thuộc một trong các trường hợp sau đây sẽ bị phạt tiền gấp hai lần mức tiền phạt quy định nêu trên:
- Là thực phẩm, phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến thực phẩm, chất bảo quản thực phẩm, thuốc phòng bệnh và thuốc, nguyên liệu làm thuốc, mỹ phẩm, thiết bị y tế.
- Là chất tẩy rửa, hoá chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn dùng trong lĩnh vực gia dụng và y tế, sản phẩm xử lý môi trường nuôi trồng thủy sản, sản phẩm xử lý chất thải chăn nuôi, thuốc thú y, phân bón, xi măng, chất kích thích tăng trưởng, giống cây trồng, giống vật nuôi, giống thủy sản, thức ăn thủy sản.
- Hàng hóa khác thuộc danh mục ngành, nghề đầu tư kinh doanh có điều kiện.
3. Cách xác định xuất xứ, nguồn gốc của hàng hóa để tránh bị coi là bán hàng hóa không rõ nguồn gốc?
Căn cứ xác định nguồn gốc nơi sản xuất hoặc xuất xứ của hàng hóa bao gồm:
- Thông tin được thể hiện trên nhãn hàng hóa, bao bì hàng hóa, tài liệu kèm theo hàng hóa;
- Chứng từ chứng nhận xuất xứ hàng hóa, hợp đồng, hoá đơn mua bán, tờ khai hải quan, giấy tờ khác chứng minh quyền sở hữu hợp pháp đối với hàng hóa và giao dịch dân sự giữa tổ chức, cá nhân sản xuất hàng hóa với bên có liên quan theo quy định của pháp luật.
4. Người tiêu dùng có quyền tố cáo hành vi bán hàng hóa không rõ nguồn gốc không?
Theo khoản 7 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, người tiêu dùng có quyền khiếu nại, tố cáo, khởi kiện hoặc đề nghị tổ chức xã hội khởi kiện để bảo vệ quyền lợi của mình theo quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan.
5. Bán hàng hóa không rõ nguồn gốc trong hội chợ, sự kiện khuyến mại có bị xử lý không?
Bán hàng hóa không rõ nguồn gốc trong hội chợ, sự kiện khuyến mại có bị xử lý Theo quy định của pháp luật tại điểm c khoản 1 Điều 17 Nghị định 98/2020/NĐ-CP, đối với trường hợp vận chuyển, mua bán hàng hóa không biết rõ xuất xứ hàng hóa
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về bán hàng hóa không rõ nguồn gốc
Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng liên quan đến bán hàng hóa không rõ nguồn gốc. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
