Báo cáo tài chính sai lệch thì xử lý như thế nào?

Báo cáo tài chính là căn cứ quan trọng để đánh giá tình hình hoạt động, năng lực tài chính và khả năng phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trong thực tế, không ít trường hợp báo cáo tài chính bị lập sai lệch – có thể do nhầm lẫn, thiếu sót trong hạch toán hoặc thậm chí cố ý làm sai để che giấu tình trạng kinh doanh. Vậy khi phát hiện báo cáo tài chính sai lệch, doanh nghiệp cần xử lý như thế nào để vừa tuân thủ pháp luật, vừa hạn chế rủi ro pháp lý và tài chính?

I. Thực trạng liên quan đến báo cáo tài chính sai lệch

Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế, báo cáo tài chính không chỉ phục vụ cho mục đích quản lý nội bộ mà còn là căn cứ để cơ quan thuế, ngân hàng, nhà đầu tư và các đối tác đánh giá tình hình tài chính, uy tín cũng như khả năng phát triển của doanh nghiệp. Tuy nhiên, trên thực tế, tình trạng báo cáo tài chính sai lệch vẫn diễn ra khá phổ biến ở nhiều quy mô doanh nghiệp khác nhau.

Biểu hiện thường gặp: 

• Doanh thu, lợi nhuận bị “thổi phồng” so với thực tế.
• Chi phí, công nợ bị ghi nhận thiếu hoặc không đúng bản chất.
• Thao túng số liệu về tài sản, hàng tồn kho nhằm tạo hình ảnh tài chính lành mạnh.
• Báo cáo không khớp với số liệu kê khai thuế hoặc không nhất quán giữa các kỳ kế toán.

Hệ quả thực tiễn: 

• Đối với doanh nghiệp: Mất uy tín, bị cơ quan nhà nước xử phạt hành chính, thậm chí có nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu có hành vi gian lận nghiêm trọng.
• Đối với nền kinh tế: Làm méo mó thông tin thị trường, gây rủi ro cho nhà đầu tư, tổ chức tín dụng và ảnh hưởng đến môi trường kinh doanh minh bạch.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến báo cáo tài chính sai lệch

Báo cáo tài chính là tài liệu bắt buộc đối với hầu hết các loại hình doanh nghiệp, được pháp luật quy định rõ về nội dung, thời hạn nộp và trách nhiệm lập, công bố. Khi báo cáo tài chính có sai lệch, dù vô ý hay cố ý, doanh nghiệp đều có thể phải chịu trách nhiệm pháp lý. Vì vậy, trước hết cần hiểu rõ báo cáo tài chính sai lệch là gì, nguyên nhân nào thường dẫn đến sai lệch và các quy định pháp luật hiện hành điều chỉnh vấn đề này.

1. Báo cáo tài chính sai lệch là gì?

Theo quy định tại Khoản 1 Điều 3 Luật Kế toán năm 2015, báo cáo tài chính là hệ thống thông tin kinh tế, tài chính của đơn vị kế toán, được trình bày theo mẫu biểu quy định tại chuẩn mực kế toán và chế độ kế toán. Nói cách khác, báo cáo tài chính giúp cung cấp thông tin về tình hình tài chính, kinh doanh và các luồng tiền của doanh nghiệp.

Báo cáo tài chính sai lệch là các báo cáo kế toán định kỳ của doanh nghiệp (như Bảng cân đối kế toán, Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh, Báo cáo lưu chuyển tiền tệ…) có số liệu không đúng với tình hình thực tế hoặc không phản ánh trung thực, hợp lý tình hình tài chính của doanh nghiệp. Sai lệch có thể phát sinh do lỗi hạch toán, tính toán, áp dụng sai chuẩn mực kế toán hoặc cố ý điều chỉnh nhằm đạt mục đích nhất định.

2. Nguyên nhân phổ biến nào dẫn đến tình trạng báo cáo tài chính sai lệch trong doanh nghiệp?

Tình trạng báo cáo tài chính sai lệch trong doanh nghiệp xuất phát từ nhiều lý do khác nhau, trong đó chủ yếu bao gồm: 

• Nhầm lẫn trong chuyên môn: Sai sót trong quá trình hạch toán, định khoản hoặc tổng hợp dữ liệu.
• Thiếu năng lực quản lý tài chính – kế toán: Bộ phận kế toán chưa am hiểu đầy đủ chuẩn mực, thông tư hướng dẫn, đặc biệt khi có thay đổi về chính sách thuế, kế toán.
• Chủ ý làm sai: Một số doanh nghiệp cố tình “làm đẹp” số liệu để giảm thuế, nâng cao khả năng vay vốn, tạo lợi thế cạnh tranh hoặc che giấu thua lỗ.
• Hệ thống kiểm soát nội bộ lỏng lẻo: Không có bộ phận kiểm toán nội bộ hoặc thiếu cơ chế giám sát độc lập, dẫn đến sai lệch kéo dài mà không được phát hiện.

3. Hướng dẫn cách xử lý khi báo cáo tài chính sai lệch

Căn cứ khoản 1 Điều 47 Luật Quản lý thuế 2019, sửa đổi năm 2025, quy định về khai bổ sung hồ sơ khai thuế như sau:

Người nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế đã nộp cho cơ quan thuế có sai, sót thì được khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong thời hạn 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai, sót trong trường hợp sau đây:

a) Trước khi cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra;

b) Hồ sơ không thuộc phạm vi, thời kỳ thanh tra, kiểm tra thuế nêu tại quyết định thanh tra, kiểm tra thuế.

Đối với những nội dung thuộc phạm vi thanh tra, kiểm tra, người nộp thuế được bổ sung hồ sơ giải trình theo quy định của pháp luật về thuế, pháp luật về thanh tra và các trường hợp thực hiện theo kết luận, quy định của cơ quan chuyên ngành có thẩm quyền liên quan đến nội dung xác định nghĩa vụ thuế của người nộp thuế

Ngoài ra, căn cứ Công văn 18357/CT-HTr năm 2016 của Cục thuế thành phố Hà Nội cũng hướng dẫn về báo cáo tài chính sai như sau: “Trường hợp báo cáo tài chính của Công ty Độc giả Lê Thị Huyền có sai sót thì được khai bổ sung. Hồ sơ khai thuế bổ sung được nộp cho cơ quan thuế vào bất cứ ngày làm việc nào, không phụ thuộc vào thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của lần tiếp theo, nhưng phải trước khi cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định kiểm tra thuế, thanh tra thuế tại trụ sở người nộp thuế”. 

Như vậy, trong trường hợp báo cáo tài chính có sai sót gây ảnh hưởng tới nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp thì doanh nghiệp có quyền thực hiện khai bổ sung vào bất cứ ngày làm việc nào nhưng phải trong thời hạn 10 năm và trước thời điểm cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra.

Trường hợp, báo cáo tài chính có sai sót nhưng không gây ảnh hưởng tới nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp thì doanh nghiệp khai bổ sung số liệu trên Báo cáo tài chính và nộp lại cho cơ quan thuế mà không phải lập Bản giải trình.

III. Giải đáp các thắc mắc về báo cáo tài chính sai lệch

Trong thực tiễn hoạt động, nhiều doanh nghiệp khi phát hiện báo cáo tài chính có sai sót thường băn khoăn không biết cách xử lý, trách nhiệm pháp lý ra sao và liệu có thể điều chỉnh, bổ sung được không. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp và giải đáp liên quan đến báo cáo tài chính sai lệch:

1. Khi doanh nghiệp đã nộp báo cáo tài chính sai, pháp luật có cho phép được nộp lại bản điều chỉnh hay không?

Căn cứ khoản 1 Điều 47 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về khai bổ sung hồ sơ khai thuế, doanh nghiệp có quyền lập và nộp báo cáo tài chính điều chỉnh khi phát hiện sai sót. Việc nộp lại nhằm bảo đảm số liệu trung thực, hợp lý, tránh hậu quả pháp lý sau này.

2. Doanh nghiệp có bị xử phạt hành chính trong trường hợp nộp báo cáo tài chính sai so với quy định không?

Căn cứ khoản 2 Điều 47 Luật Quản lý thuế 2019 quy định về nộp báo cáo tài chính có sai sót, người nộp thuế nếu nộp báo cáo tài chính sai dẫn đến thay đổi về nghĩa vụ thuế mà bị cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền ra công bố quyết định thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở của người nộp thuế thì sẽ bị xử phạt theo quy định.

Trong trường hợp người nộp thuế tự phát hiện báo cáo tài chính sai thì tự sửa đổi, bổ sung và nếu dẫn đến nộp thiếu thuế phải nộp thì sẽ bị truy thu và phạt tiền chậm nộp.

Căn cứ Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt hành vi khai sai báo cáo tài chính dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp, theo đó, người nộp thuế nộp báo cáo tài chính sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp thì sẽ bị xử phạt 20% số tiền thuế khai thiếu và buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu vào ngân sách nhà nước. Trường hợp đã quá thời hiệu xử phạt thì người nộp thuế không bị xử phạt nhưng người nộp thuế vẫn phải nộp đủ số tiền thuế còn thiếu.

Đồng thời phải chịu biện pháp khắc phục hậu quả buộc nộp đủ số tiền thuế thiếu, số tiền thuế được hoàn, miễn, giảm cao hơn quy định và tiền chậm nộp tiền thuế vào ngân sách nhà nước. 

3. Việc lập báo cáo tài chính sai lệch có ảnh hưởng thế nào đến nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp?

Sai lệch trong báo cáo tài chính có thể dẫn đến việc kê khai thuế sai (ví dụ: chi phí không hợp lý, doanh thu không đầy đủ), từ đó làm tăng hoặc giảm số thuế phải nộp. Nếu cơ quan thuế phát hiện, doanh nghiệp vừa phải nộp lại số thuế thiếu vừa có thể bị phạt chậm nộp và xử lý vi phạm hành chính.

4. Hành vi khai sai báo cáo tài chính dẫn đến thiếu số thuế phải nộp sẽ bị xử phạt cụ thể ở mức nào theo quy định pháp luật?

Hành vi khai sai báo cáo tài chính dẫn đến thiếu số thuế phải nộp sẽ bị xử phạt cụ thể theo Điều 16 Nghị định 125/2020/NĐ-CP. Cụ thể:

Phạt 20% số tiền thuế khai thiếu hoặc số tiền thuế đã được miễn, giảm, hoàn cao hơn so với quy định đối với một trong các hành vi sau đây:

• Khai sai căn cứ tính thuế hoặc số tiền thuế được khấu trừ hoặc xác định sai trường hợp được miễn, giảm, hoàn thuế dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn nhưng các nghiệp vụ kinh tế đã được phản ánh đầy đủ trên hệ thống sổ kế toán, hóa đơn, chứng từ hợp pháp;
• Khai sai làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, số tiền thuế được miễn, giảm không thuộc trường hợp quy định tại điểm a khoản này nhưng người nộp thuế đã tự giác kê khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế thiếu vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan thuế kết thúc thời hạn thanh tra, kiểm tra thuế tại trụ sở người nộp thuế;
• Khai sai làm giảm số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được hoàn, số thuế được miễn, giảm đã bị cơ quan có thẩm quyền lập biên bản thanh tra, kiểm tra thuế, biên bản vi phạm hành chính xác định là hành vi trốn thuế nhưng người nộp thuế vi phạm hành chính lần đầu về hành vi trốn thuế, đã khai bổ sung và nộp đủ số tiền thuế vào ngân sách nhà nước trước thời điểm cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt và cơ quan thuế đã lập biên bản ghi nhận để xác định là hành vi khai sai dẫn đến thiếu thuế;
• Khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn đối với giao dịch liên kết nhưng người nộp thuế đã lập hồ sơ xác định giá thị trường hoặc đã lập và gửi cơ quan thuế các phụ lục theo quy định về quản lý thuế đối với doanh nghiệp có giao dịch liên kết;

5. Làm thế nào để kiểm soát và ngăn ngừa tình trạng báo cáo tài chính sai lệch trong doanh nghiệp?

Để kiểm soát và ngăn ngừa tình trạng báo cáo tài chính sai lệch trong doanh nghiệp, doanh nghiệp có thể áp dụng các giải pháp sau:

• Tăng cường hệ thống kiểm soát nội bộ: Thiết lập quy trình kiểm tra, phê duyệt chứng từ chặt chẽ trước khi hạch toán. Phân công rõ trách nhiệm giữa các bộ phận: kế toán, tài chính, kiểm toán nội bộ. Thường xuyên đối chiếu số liệu giữa sổ sách kế toán và thực tế.
• Nâng cao năng lực chuyên môn của đội ngũ kế toán: Đào tạo, cập nhật kịp thời các chuẩn mực kế toán, luật thuế và các quy định pháp lý liên quan. Tổ chức các buổi tập huấn, hội thảo chuyên đề để nhân sự nắm bắt thay đổi mới. 
• Ứng dụng công nghệ trong quản lý tài chính – kế toán: Sử dụng phần mềm kế toán hiện đại để giảm thiểu sai sót thủ công. Ứng dụng hệ thống ERP để đồng bộ dữ liệu giữa các phòng ban.
• Thuê kiểm toán độc lập hoặc đơn vị tư vấn tài chính: Kiểm toán định kỳ để phát hiện kịp thời sai sót, gian lận. Nhờ chuyên gia tư vấn về cách lập báo cáo minh bạch, đúng chuẩn mực.
• Xây dựng văn hóa minh bạch trong doanh nghiệp: Ban lãnh đạo cần đề cao tính trung thực, liêm chính trong quản lý tài chính. Khen thưởng nhân sự phát hiện sai sót, xử lý nghiêm hành vi cố ý làm sai lệch số liệu.
• Cơ chế báo cáo và giám sát thường xuyên: Lập các báo cáo quản trị nội bộ hàng tháng/quý để so sánh với báo cáo tài chính. Ban kiểm soát hoặc hội đồng quản trị cần giám sát độc lập, tránh để mọi quyền lực tập trung vào bộ phận kế toán.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến báo cáo tài chính sai lệch

Báo cáo tài chính sai lệch không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp. Chính vì vậy, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý chuyên nghiệp là giải pháp an toàn và hiệu quả. Các dịch vụ điển hình bao gồm:

• Tư vấn rà soát và điều chỉnh báo cáo tài chính theo quy định pháp luật.
• Hỗ trợ xử lý tranh chấp, khiếu nại với cơ quan thuế, cơ quan quản lý tài chính.
• Đại diện doanh nghiệp làm việc với cơ quan chức năng trong các vụ việc liên quan đến sai lệch báo cáo.
• Đào tạo, hướng dẫn kế toán – tài chính để phòng ngừa rủi ro pháp lý.

Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn liên quan đến báo cáo tài chính sai lệch thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.