Thực trạng không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế thị trường và thương mại điện tử phát triển, với nhiều hành vi vi phạm như cung cấp thông tin sai lệch, hợp đồng bất lợi, né tránh bảo hành, xâm phạm dữ liệu cá nhân.
Thực trạng không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong bối cảnh kinh tế thị trường và thương mại điện tử phát triển, với nhiều hành vi vi phạm như cung cấp thông tin sai lệch, hợp đồng bất lợi, né tránh bảo hành, xâm phạm dữ liệu cá nhân.
I. Thực trạng liên quan đến không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Trong nền kinh tế thị trường, thời kỳ chuyển đổi số, thương mại điện tử phát triển mạnh, quan hệ giữa người tiêu dùng – doanh nghiệp ngày càng đa dạng và phức tạp.
Thực trạng nhiều doanh nghiệp cung cấp thông tin sản phẩm, dịch vụ thiếu minh bạch, quảng cáo sai lệch, hàng giả – hàng nhái tràn lan trên các sàn thương mại điện tử.
Nguyên nhân của thực trạng này đến từ cả ba phía: doanh nghiệp vì lợi nhuận mà xem nhẹ tuân thủ pháp luật, người tiêu dùng thiếu kiến thức và ngại khiếu nại, trong khi công tác quản lý nhà nước còn bất cập, chế tài xử phạt chưa đủ mạnh và chưa kịp thời.
Hệ quả là quyền lợi của người tiêu dùng bị xâm hại, uy tín của doanh nghiệp chân chính bị ảnh hưởng và niềm tin xã hội, môi trường kinh doanh bị suy giảm, gây trở ngại cho sự phát triển bền vững và hội nhập quốc tế
II. Quy định của pháp luật liên quan đến không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Để hiểu rõ hơn về trách nhiệm pháp lý, trước hết cần xác định khái niệm và bản chất của hành vi vi phạm này.
1. Không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là gì
Không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng là hành vi của tổ chức, cá nhân kinh doanh không tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, bao gồm việc không cung cấp thông tin đầy đủ, không thực hiện trách nhiệm bảo hành, không giải quyết khiếu nại, hoặc vi phạm các quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.
2. Hành vi bị coi là không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Căn cứ vào Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, các hành vi sau đây bị nghiêm cấm và có thể bị coi là không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng:
- Lừa dối hoặc gây nhầm lẫn cho người tiêu dùng thông qua việc cung cấp thông tin sai lệch, không đầy đủ, không chính xác.
- Ép buộc người tiêu dùng mua sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ trái với ý muốn.
- Không đền bù, trả lại tiền hoặc đổi lại sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ cho người tiêu dùng do nhầm lẫn hoặc không đúng với đăng ký, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết.
3. Hậu quả pháp lý của việc không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Tiếp theo, cần phân tích hậu quả pháp lý để thấy rõ trách nhiệm mà tổ chức, cá nhân kinh doanh phải gánh chịu. Căn cứ vào Điều 36 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023:
- Tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thỏa thuận với người tiêu dùng để khắc phục hậu quả, bao gồm cung cấp lại dịch vụ, hoàn tiền, hoặc bồi thường thiệt hại.
- Người tiêu dùng có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại nếu hành vi không thực hiện nghĩa vụ gây thiệt hại đến tính mạng, sức khỏe, tài sản của họ.
- Việc bồi thường thiệt hại được thực hiện theo quy định của pháp luật về dân sự.
Như vậy, quy định pháp luật không chỉ định nghĩa rõ hành vi vi phạm mà còn xác lập hệ quả pháp lý nhằm bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng được bảo vệ một cách toàn diện.
III. Giải đáp các thắc mắc về không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Để xử lý hiệu quả các hành vi vi phạm, pháp luật đã đặt ra những quy định cụ thể nhằm định nghĩa, phân loại và đưa ra hậu quả pháp lý đối với việc không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
1. Người tiêu dùng phát hiện doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng thì cần làm gì?
Trong trường hợp phát hiện doanh nghiệp vi phạm nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, pháp luật đã quy định rõ cách thức mà người tiêu dùng có thể thực hiện để bảo vệ quyền lợi chính đáng của mình. Căn cứ vào Điều 11 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, người tiêu dùng có thể thực hiện các bước sau:
- Người tiêu dùng, tổ chức, cá nhân có liên quan có quyền yêu cầu trực tiếp hoặc bằng văn bản đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền để được xử lý theo quy định của pháp luật.
- Người tiêu dùng có trách nhiệm cung cấp thông tin, bằng chứng về hành vi vi phạm pháp luật của tổ chức, cá nhân kinh doanh cho cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
- Cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm tiếp nhận và giải quyết yêu cầu của người tiêu dùng theo chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và lĩnh vực được phân công.
- Trường hợp cơ quan quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhận được yêu cầu thuộc lĩnh vực quản lý của cơ quan nhà nước khác thì có trách nhiệm chuyển yêu cầu đến cơ quan đó và thông báo cho người tiêu dùng biết.
2. Không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có ảnh hưởng gì đến uy tín của doanh nghiệp?
Người tiêu dùng sẽ cảm thấy không được tôn trọng, không được bảo vệ quyền lợi, từ đó mất niềm tin vào doanh nghiệp. Thông tin về việc vi phạm quyền lợi người tiêu dùng có thể lan truyền rộng rãi, làm giảm uy tín, thương hiệu của doanh nghiệp trên thị trường. Doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính, buộc khắc phục hậu quả, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu vi phạm nghiêm trọng.
3. Doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng nhiều lần thì bị xử lý thế nào?
Căn cứ vào Điều 60 và Điều 61 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, cùng với các quy định về xử phạt vi phạm hành chính tại Điều 46 đến Điều 61, Nghị định 98/2020/NĐ-CP được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 17/2022/NĐ-CP và Nghị định 24/2025/NĐ-CP thì:
- Doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính với mức phạt tiền tùy theo tính chất, mức độ vi phạm
- Nếu doanh nghiệp vi phạm nhiều lần, các lần vi phạm sau sẽ bị coi là tình tiết tăng nặng khi xem xét xử phạt, bị áp dụng các hình thức xử phạt bổ sung như đình chỉ hoạt động, tước giấy phép, công khai vi phạm.
- Trường hợp vi phạm nghiêm trọng, gây thiệt hại lớn cho người tiêu dùng hoặc xã hội, doanh nghiệp có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.
Như vậy, pháp luật đã quy định khá đầy đủ và chặt chẽ nhằm xử lý nghiêm minh đối với hành vi doanh nghiệp nhiều lần không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Các chế tài trải từ xử phạt hành chính, áp dụng tình tiết tăng nặng, cho đến truy cứu trách nhiệm hình sự đối với trường hợp gây hậu quả nghiêm trọng.
Để hạn chế rủi ro pháp lý, doanh nghiệp cần chủ động xây dựng cơ chế kiểm soát nội bộ, thường xuyên rà soát quy trình kinh doanh, hợp đồng và hoạt động quảng cáo – khuyến mại để bảo đảm tuân thủ pháp luật. Đồng thời, nên thiết lập bộ phận tiếp nhận và giải quyết khiếu nại khách hàng minh bạch, nhanh chóng, qua đó không chỉ tránh vi phạm mà còn nâng cao uy tín, niềm tin đối với người tiêu dùng.
4. Không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có bị coi là hành vi gian lận thương mại không?
Để xác định hành vi không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng có bị coi là gian lận thương mại hay không, cần tham chiếu đến quy định của pháp luật hiện hành. Căn cứ vào điểm h khoản 1 Điều 10 và điểm g khoản 1 Điều 10 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, thì các hành vi như lừa dối, cung cấp thông tin sai lệch, không đền bù, không đổi trả sản phẩm, dịch vụ không đúng cam kết, đánh tráo, gian lận sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ khi giao hàng, cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng đều bị nghiêm cấm. Như vậy thì có thể bị coi là hành vi gian lận thương mại theo quy định của pháp luật hiện hành.
5. Người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền khi doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng không
Một trong những thắc mắc phổ biến là liệu người tiêu dùng có được quyền yêu cầu hoàn tiền khi quyền lợi của mình bị xâm phạm. Vấn đề này đã được pháp luật quy định rõ. Căn cứ vào Điều 36 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023:
- Trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện đúng nội dung đã đăng ký, thông báo, công bố, niêm yết, quảng cáo, giới thiệu, giao kết, cam kết khi cung cấp dịch vụ cho người tiêu dùng… thì người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền, bồi thường thiệt hại trong trường hợp doanh nghiệp không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, cụ thể là khi sản phẩm, dịch vụ không đúng với cam kết, quảng cáo, hợp đồng hoặc gây thiệt hại cho người tiêu dùng.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến không thực hiện nghĩa vụ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng
Đối với người tiêu dùng, các dịch vụ phổ biến gồm tư vấn pháp luật để hiểu rõ quyền và nghĩa vụ của mình, hỗ trợ soạn thảo đơn khiếu nại, đơn tố cáo, hòa giải hoặc tố tụng tại Tòa án, trọng tài thương mại.
Đối với doanh nghiệp, dịch vụ pháp lý thường tập trung vào tư vấn tuân thủ pháp luật trong hoạt động kinh doanh, quảng cáo và khuyến mại; rà soát, soạn thảo hợp đồng mẫu để tránh điều khoản bất công bằng; xây dựng quy trình giải quyết khiếu nại nội bộ.
Trong số các lựa chọn chuyên nghiệp, NPLAW là đơn vị được nhiều khách hàng tin tưởng nhờ đội ngũ luật sư và chuyên gia am hiểu Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, có thể đồng hành cùng cả doanh nghiệp và người tiêu dùng trong việc phòng ngừa rủi ro pháp lý, xử lý tranh chấp, và xây dựng giải pháp bền vững.
