Bài viết giúp tìm hiểu quy định pháp luật về chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân và những vấn đề cần lưu ý khi thực hiện.
Chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân là nhu cầu thực tế của nhiều gia đình khi phạm nhân đang chấp hành án ở xa nơi cư trú. Tuy nhiên, việc chuyển trại chỉ được xem xét trong những trường hợp nhất định và phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ các quy định và thủ tục liên quan đến vấn đề này.
I. Thực trạng liên quan đến chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
Trong thực tế, nhu cầu chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân ngày càng gia tăng do nhiều phạm nhân đang chấp hành án tại các cơ sở giam giữ cách xa nơi cư trú của gia đình. Khoảng cách địa lý lớn không chỉ làm tăng chi phí đi lại mà còn khiến việc thăm gặp, động viên và duy trì mối liên hệ gia đình trở nên khó khăn. Điều này ảnh hưởng nhất định đến quá trình cải tạo, giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng của phạm nhân.
Thực tế cho thấy nhiều thân nhân chưa hiểu rõ bản chất của việc chuyển trại. Không ít người cho rằng đây là quyền đương nhiên khi có đơn đề nghị, trong khi việc chuyển trại chỉ được xem xét trên cơ sở các điều kiện luật định và quyết định của cơ quan có thẩm quyền. Vì vậy, nhiều trường hợp phát sinh thắc mắc, kiến nghị hoặc khiếu nại khi đề nghị chuyển trại không được chấp thuận.
Sự thiếu thông tin về điều kiện, hồ sơ và trình tự thực hiện cũng khiến quá trình đề nghị chuyển trại gặp nhiều vướng mắc. Đây là một trong những vấn đề pháp lý được thân nhân phạm nhân quan tâm và thường xuyên tìm kiếm hướng dẫn trong thực tiễn hiện nay.
II. Khái niệm về chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
Để hiểu rõ các điều kiện và thủ tục liên quan, trước hết cần làm rõ khái niệm, chủ thể có quyền đề nghị và bản chất pháp lý của việc chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân.
1. Chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân là gì?
Hiện nay, pháp luật chưa quy định cũng như khái niệm cụ thể về việc đưa phạm nhân đến nơi chấp hành án theo mong muốn nguyện vọng của gia đình phạm nhân. Có thể hiểu, đây là trường hợp thân nhân hợp pháp của phạm nhân có đơn đề nghị cơ quan có thẩm quyền xem xét chuyển phạm nhân từ cơ sở giam giữ này sang cơ sở giam giữ khác nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thăm gặp, chăm sóc và hỗ trợ phạm nhân trong quá trình cải tạo. Theo đó, việc chuyển trại thuộc thẩm quyền quyết định của cơ quan quản lý thi hành án hình sự, không phụ thuộc vào yêu cầu của thân nhân mà phải được xem xét trên cơ sở điều kiện thực tế và yêu cầu quản lý, giáo dục phạm nhân.
Như vậy, chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân là việc cơ quan có thẩm quyền xem xét chuyển phạm nhân sang cơ sở giam giữ khác theo đề nghị của thân nhân hợp pháp. Tuy nhiên, đây không phải là quyền đương nhiên mà chỉ được thực hiện khi đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
2. Ai được coi là thân nhân hợp pháp để đề nghị chuyển trại cho phạm nhân?
Pháp luật không có quy định cụ thể về khái niệm ai là thân nhân hợp pháp của phạm nhân nói chung cũng như thân nhân hợp pháp có quyền đề nghị chuyển trại cho phạm nhân. Nhưng dựa theo quy định về đối tượng được thăm gặp phạm nhân tại khoản 1 Điều 4 Thông tư 182/2019/TT-BQP đối tượng được thăm gặp phạm nhân gồm: Ông, bà nội; ông, bà ngoại; bố, mẹ đẻ; bố, mẹ vợ (hoặc chồng); bố, mẹ nuôi hợp pháp; vợ hoặc chồng; con đẻ, con dâu, con rể, con nuôi hợp pháp; anh, chị, em ruột; anh, chị, em dâu, rể; anh, chị em vợ (hoặc chồng); cô, dì, chú, bác, cậu, cháu ruột. Trên thực tế, khi có nguyện vọng chuyển trại cho phạm nhân, những người có quan hệ gia đình nêu trên thường là chủ thể đứng tên đơn đề nghị và cung cấp các giấy tờ chứng minh quan hệ thân nhân để cơ quan có thẩm quyền xem xét.
Thân nhân hợp pháp để đề nghị chuyển trại cho phạm nhân thường là những người có quan hệ gia đình, huyết thống hoặc hôn nhân được pháp luật công nhận theo quy định về thân nhân của phạm nhân.
3. Chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân khác gì với chuyển trại theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền?
Điểm khác biệt cơ bản nằm ở căn cứ phát sinh việc chuyển trại. Chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân xuất phát từ đề nghị của thân nhân hợp pháp của phạm nhân, thường nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thăm gặp, chăm sóc và hỗ trợ phạm nhân trong quá trình chấp hành án. Trong khi đó, chuyển trại theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền được thực hiện theo yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân hoặc các yêu cầu khác của công tác thi hành án hình sự.
Ngoài ra, đối với trường hợp chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân, đơn đề nghị của thân nhân chỉ là căn cứ để cơ quan có thẩm quyền xem xét. Ngược lại, việc chuyển trại theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền có thể được thực hiện mà không phụ thuộc vào yêu cầu của thân nhân hoặc phạm nhân khi có căn cứ pháp luật và yêu cầu quản lý giam giữ.
Chuỷen trại theo nguyện vọng của thân nhân mang tính đề xuất từ phía gia đình, còn chuyển trại theo quyết định của cơ quan có thẩm quyền mang tính quản lý nhà nước trong hoạt động thi hành án hình sự. Dù thuộc trường hợp nào, việc chuyển trại vẫn phải do cơ quan có thẩm quyền quyết định theo quy định của pháp luật.
III. Quy định của pháp luật liên quan đến chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
Để được xem xét chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân, phạm nhân và người đề nghị phải đáp ứng các điều kiện, trình tự và thủ tục theo quy định của pháp luật thi hành án hình sự.
1. Điều kiện để được xem xét chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
Trong pháp luật không có quy định thân nhân của phạm nhân có quyền được đề nghị xem xét chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân. Căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 9 Luật Thi hành án hình sự 2025 Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an quyết định đưa người chấp hành án phạt tù đến nơi chấp hành án, quyết định điều chuyển người chấp hành án phạt tù giữa các cơ sở giam giữ phạm nhân.
Hiện nay Luật Thi hành án hình sự 2025 cũng như các văn bản hướng dẫn không có quy định về các trường hợp phạm nhân được phép chuyển trại theo đề nghị thân nhân. Trên thực tế, các trường hợp thường được xem xét bao gồm:
- Phạm nhân cần chuyển để phù hợp với yêu cầu quản lý, phân loại theo mức án và tính chất tội phạm;
- Phạm nhân có lý do nhân đạo như sức khỏe yếu, cần điều trị tại cơ sở y tế gần gia đình;
- Trường hợp cần đảm bảo an ninh, an toàn hoặc phục vụ công tác thi hành án.
Cho nên, đề nghị của thân nhân chỉ là yếu tố tham khảo, còn quyết định phải dựa trên điều kiện quản lý và pháp luật thi hành án.
2. Phạm nhân đang trong giai đoạn nào của quá trình chấp hành án thì được xem xét chuyển trại?
Luật Thi hành án hình sự 2025 hiện không quy định một giai đoạn cụ thể của quá trình chấp hành án mà phạm nhân mới được xem xét chuyển trại. Việc chuyển trại chỉ do quyết định của cơ quan có thẩm quyền quyết định. Về nguyên tắc, trong thời gian đang chấp hành án phạt tù tại cơ sở giam giữ, phạm nhân đều có thể được cơ quan có thẩm quyền xem xét chuyển trại nếu có căn cứ phù hợp và đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật.
Pháp luật không giới hạn phạm nhân phải ở một giai đoạn nhất định mới được xem xét chuyển trại. Tuy nhiên, việc chuyển trại chỉ được thực hiện trong thời gian đang chấp hành án và phụ thuộc vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền trên cơ sở từng trường hợp cụ thể.
3. Hồ sơ đề nghị chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân bao gồm những giấy tờ gì?
Mặc dù pháp luật không ban hành quy định về việc chuyển trại theo nguyện vọng nhân thân cũng như danh mục hồ sơ cứng. Nhưng trên thực tế, để thân nhân xin chuyển trại giam cho phạm nhân, cần chuẩn bị các tài liệu sau:
- Đơn đề nghị chuyển trại (trình bày rõ lý do, thông tin phạm nhân);
- Bản sao giấy tờ tùy thân của thân nhân;
- Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân với phạm nhân;
- Tài liệu chứng minh lý do đề nghị (giấy xác nhận hoàn cảnh gia đình, hồ sơ bệnh án, xác nhận cư trú…);
- Các tài liệu liên quan đến bản án của phạm nhân (nếu có yêu cầu bổ sung).
Việc chuẩn bị đầy đủ hồ sơ và tài liệu chứng minh lý do chuyển trại là cơ sở quan trọng để cơ quan có thẩm quyền đánh giá tính cần thiết, hợp lý của đề nghị và xem xét quyết định việc chuyển trại theo quy định của pháp luật.
4. Việc chuyển trại có bị hạn chế trong một số trường hợp đặc biệt không?
Khi xin chuyển trại cho phạm nhận có thể bị hạn chế trong một số trường hợp đặc biệt. Mặc dù pháp luật không quy định cụ thể các trường hợp cấm chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân. Khoản 3 Điều 9 và khoản 3 Điều 10 Luật Thi hành án hình sự 2025, Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng có quyền quyết định điều chuyển người chấp hành án phạt tù giữa các cơ sở giam giữ phạm nhân. Đồng thời, theo điểm b khoản 2 Điều 13 Luật này, Giám thị trại giam có quyền phân loại và tổ chức giam giữ phạm nhân theo từng loại.
Do đó, trên thực tế, cơ quan có thẩm quyền có thể hạn chế hoặc không chấp thuận việc chuyển trại đối với các trường hợp như: phạm nhân đang bị điều tra, xác minh liên quan đến hành vi vi phạm khác; đang trong thời gian giải quyết khiếu nại, tố cáo hoặc các thủ tục đặc biệt về thi hành án; sắp chấp hành xong án phạt tù; hoặc việc chuyển trại có thể ảnh hưởng đến công tác quản lý, giam giữ và bảo đảm an ninh, trật tự tại cơ sở giam giữ.
Xin chuyển trại cho phạm nhân là một thủ tục rất khó khăn, không phải lúc nào cũng được chấp thuận mà có thể bị hạn chế hơn trong những trường hợp đặc biệt khi việc chuyển giao không phù hợp với yêu cầu quản lý thi hành án hình sự hoặc ảnh hưởng đến công tác giam giữ, cải tạo phạm nhân.
IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
Bên cạnh các quy định pháp luật, nhiều thân nhân và phạm nhân vẫn còn những băn khoăn liên quan đến điều kiện, thủ tục và quyền lợi khi thực hiện việc chuyển trại.
1. Trường hợp phạm nhân sắp chấp hành xong án thì có được chuyển trại không?
Việc chuyển trại là do cơ quan có thẩm quyền xem xét trên cơ sở yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân và tình hình thực tế. Vì vậy, đối với phạm nhân chỉ còn thời gian ngắn trước khi mãn hạn tù, khả năng được chấp thuận chuyển trại có thể bị hạn chế. Do đó, phạm nhân vẫn có thể được xem xét chuyển trại nếu thuộc trường hợp được chuyển giao theo quy định của pháp luật.
Phạm nhân sắp chấp hành xong án không bị pháp luật cấm chuyển trại, nhưng việc chuyển trại vẫn phụ thuộc vào quyết định của cơ quan có thẩm quyền trong từng trường hợp cụ thể.
2. Phạm nhân có cần đồng ý thì việc chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân mới được thực hiện không?
Việc chuyển trại thuộc thẩm quyền của cơ quan quản lý thi hành án hình sự theo quy định tại khoản 3 Điều 9 Luật Thi hành án hình sự 2025. Quyết định chuyển trại được xem xét trên cơ sở yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân cũng như các điều kiện thực tế của từng trường hợp. Khi việc chuyển trại được thực hiện theo nguyện vọng của thân nhân nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thăm gặp, chăm sóc và hỗ trợ phạm nhân, cơ quan có thẩm quyền thường sẽ xem xét cả ý kiến và nguyện vọng của phạm nhân để đánh giá tính phù hợp của việc chuyển trại. Trường hợp phạm nhân không đồng ý chuyển đến cơ sở giam giữ mới do ảnh hưởng đến việc cải tạo, lao động, học tập hoặc các lý do chính đáng khác thì đây là một yếu tố có thể được cân nhắc trong quá trình giải quyết.
Vậy nên, sự đồng ý của phạm nhân không phải là điều kiện pháp lý bắt buộc để chuyển trại, nhưng đây là một yếu tố có thể được cơ quan có thẩm quyền cân nhắc khi xem xét, quyết định.
3. Việc chuyển trại có làm gián đoạn quá trình xét giảm án hoặc đặc xá không?
Việc chuyển trại về không làm mất quyền được xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù hoặc được xem xét đặc xá của phạm nhân. Hồ sơ thi hành án, kết quả xếp loại chấp hành án, quá trình cải tạo và các tài liệu liên quan theo Điều 25 Luật Thi hành án hình sự 2025 sẽ được bàn giao từ cơ sở giam giữ cũ sang cơ sở giam giữ mới để tiếp tục quản lý theo quy định.
Tuy nhiên, nếu việc chuyển trại diễn ra đúng vào thời điểm cơ sở giam giữ đang lập hồ sơ đề nghị xét giảm án hoặc đặc xá, quá trình xử lý hồ sơ có thể phát sinh một số thủ tục hành chính bổ sung. Dù vậy, đây thường chỉ là vấn đề về thủ tục và không làm mất quyền được xét giảm án hoặc đặc xá của phạm nhân.
Chuyển trại sẽ không làm gián đoạn hay chấm dứt quyền được xét giảm án hoặc đặc xá, nhưng có thể ảnh hưởng nhất định đến thời gian xử lý hồ sơ trong một số trường hợp cụ thể.
4. Nếu bị từ chối chuyển trại, thân nhân có quyền khiếu nại hoặc đề nghị lại không?
Nếu yêu cầu xem chuyển trại bị từ chối, thân nhân có quyền khiếu nại hoặc đề nghị lại. Căn cứ khoản 1 Điều 156 Luật Thi hành án hình sự 2025, cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan có quyền khiếu nại đối với quyết định hoặc hành vi của cơ quan, người có thẩm quyền thi hành án hình sự nếu có căn cứ cho rằng quyết định hoặc hành vi đó trái pháp luật, xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình.
Ngoài quyền khiếu nại, trường hợp việc chuyển trại bị từ chối do chưa đủ căn cứ hoặc chưa đáp ứng điều kiện theo quy định, thân nhân vẫn có thể nộp lại đơn đề nghị khi có tình tiết mới hoặc bổ sung được các tài liệu chứng minh cần thiết. Pháp luật hiện hành không có quy định cấm đề nghị lại trong trường hợp này.
Khi đề nghị chuyển trại bị từ chối, thân nhân có quyền khiếu nại và cũng có thể đề nghị xem xét lại khi có thêm căn cứ hoặc tài liệu mới chứng minh sự cần thiết của việc chuyển trại.
5. Việc chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân có bắt buộc phải có lý do chính đáng không?
Cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an quyết định đưa người chấp hành án phạt tù đến nơi chấp hành án, quyết định điều chuyển người chấp hành án phạt tù giữa các cơ sở giam giữ phạm nhân căn cứ quy định tại khoản 3 Điều 9 Luật Thi hành án hình sự 2025. Nên việc chuyển trại không phụ thuộc vào nguyện vọng của thân nhân. Việc chuyển trại có thể được thực hiện khi cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét trên cơ sở yêu cầu quản lý, giáo dục, cải tạo phạm nhân và các điều kiện thực tế của từng trường hợp.
Nếu thân nhân có nguyện vọng chuyển trại cho phạm nhân cần nêu rõ căn cứ của đề nghị chuyển trại, chẳng hạn như khoảng cách địa lý quá xa gây khó khăn cho việc thăm gặp, hoàn cảnh gia đình đặc biệt, tình trạng sức khỏe của thân nhân hoặc các lý do hợp lý khác có thể chứng minh được. Đây là những yếu tố quan trọng để cơ quan có thẩm quyền đánh giá tính cần thiết và phù hợp của việc chuyển trại.
Việc chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân trên thực tế cần có lý do chính đáng và được chứng minh bằng các tài liệu, thông tin phù hợp. Chỉ riêng nguyện vọng của thân nhân thường không phải là căn cứ đủ để cơ quan có thẩm quyền chấp thuận việc chuyển trại.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân
NPLaw có đội ngũ luật sư am hiểu pháp luật về thi hành án hình sự, sẵn sàng hỗ trợ khách hàng đánh giá điều kiện chuyển trại, chuẩn bị hồ sơ, soạn thảo đơn đề nghị và tư vấn các phương án xử lý phù hợp trong từng trường hợp cụ thể. Việc được tư vấn kịp thời giúp thân nhân và phạm nhân hạn chế sai sót về thủ tục, tiết kiệm thời gian và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp theo quy định của pháp luật.
Chuyển trại theo nguyện vọng của thân nhân là vấn đề được nhiều gia đình quan tâm nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc thăm gặp, hỗ trợ và động viên phạm nhân trong quá trình chấp hành án. Tuy nhiên, đây không phải là quyền đương nhiên mà phải được cơ quan có thẩm quyền xem xét, quyết định trên cơ sở các quy định của pháp luật và yêu cầu quản lý thi hành án hình sự. Thân nhân cần tìm hiểu kỹ các điều kiện, thủ tục và chuẩn bị đầy đủ hồ sơ để nâng cao khả năng được xem xét, giải quyết theo quy định.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn về trường hợp chi tiết cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
