Trong thực tế, tranh chấp giữa các đồng thừa kế là một trong những dạng tranh chấp dân sự phổ biến và phức tạp nhất. Bài viết phân tích thực trạng, quy định pháp luật hiện hành và tư vấn các thắc mắc liên quan đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế.
I. Thực trạng tranh chấp giữa các đồng thừa kế trong giai đoạn hiện nay
Trong bối cảnh xã hội ngày càng phát triển, cùng với sự gia tăng giá trị tài sản, các vụ tranh chấp thừa kế cũng ngày càng trở nên phổ biến và phức tạp hơn. Đặc biệt, tài sản để lại thường là nhà, đất, cổ phần, cổ phiếu, tiền gửi ngân hàng – những loại tài sản có giá trị cao và dễ phát sinh mâu thuẫn.
Tình hình chung: Thống kê từ các tòa án nhân dân cho thấy, tranh chấp về thừa kế luôn nằm trong nhóm án dân sự có số lượng lớn. Các vụ việc thường kéo dài nhiều năm, gây tốn kém thời gian, chi phí và ảnh hưởng nghiêm trọng đến tình cảm giữa các thành viên trong gia đình.
Nguyên nhân chính:
- Người chết không để lại di chúc hoặc di chúc không hợp pháp.
- Di sản không được định giá, đo đạc, xác minh rõ ràng.
- Một số đồng thừa kế chiếm giữ tài sản, không hợp tác trong việc phân chia.
- Có yếu tố người ngoài tác động, làm gia tăng mâu thuẫn giữa các thành viên trong gia đình.
Đặc điểm nổi bật: Tranh chấp thừa kế thường phức tạp ở chỗ có nhiều đồng thừa kế cùng tham gia, mỗi người có quan điểm, lợi ích khác nhau. Không ít vụ án còn gắn liền với mâu thuẫn truyền thống giữa các thành viên, khiến cho việc hòa giải gặp nhiều khó khăn.
Như vậy, có thể thấy rằng tranh chấp giữa các đồng thừa kế trong giai đoạn hiện nay không chỉ là vấn đề pháp lý thuần túy mà còn mang tính xã hội và tâm lý rất cao, đòi hỏi phải có sự tư vấn pháp lý và giải quyết thận trọng, công bằng.
II. Tranh chấp giữa các đồng thừa kế là gì?
Tranh chấp thừa kế không phải là hiện tượng mới, nhưng ngày càng trở nên phức tạp trong xã hội hiện đại, nhất là khi tài sản ngày càng đa dạng và giá trị cao. Để hiểu đúng bản chất của vấn đề, cần làm rõ khái niệm cũng như các trường hợp thường dẫn đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế.
1. Khái niệm về tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Tranh chấp giữa các đồng thừa kế là những mâu thuẫn, bất đồng phát sinh giữa những người có quyền thừa kế cùng một khối di sản, liên quan đến việc xác định quyền, nghĩa vụ, phạm vi tài sản được hưởng hoặc cách thức phân chia di sản. Đây là một dạng tranh chấp dân sự đặc thù, thường đòi hỏi sự can thiệp của pháp luật để đảm bảo quyền lợi hợp pháp của các bên.
2. Các trường hợp dẫn đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Một số tình huống thường gặp có thể dẫn đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế gồm:
- Người để lại di sản không lập di chúc, dẫn đến bất đồng khi áp dụng pháp luật về thừa kế theo pháp luật.
- Có di chúc nhưng di chúc không hợp pháp, bị lập trong tình trạng tinh thần không minh mẫn, hoặc bị ép buộc.
- Di sản chưa được xác định rõ ràng, chẳng hạn chưa có giấy tờ chứng minh quyền sở hữu hoặc đang bị kê biên, thế chấp.
- Một hoặc một số đồng thừa kế chiếm hữu, quản lý toàn bộ di sản mà không đồng ý phân chia.
- Bất đồng trong việc xác định người thuộc hàng thừa kế (ví dụ: tranh cãi về con nuôi, con riêng, vợ/chồng hợp pháp).
Từ đó có thể thấy, tranh chấp giữa các đồng thừa kế không chỉ bắt nguồn từ giá trị tài sản mà còn chịu ảnh hưởng từ yếu tố quan hệ gia đình, tình cảm và đôi khi là sự thiếu minh bạch trong khâu quản lý tài sản.
III. Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Để đảm bảo việc phân chia di sản diễn ra công bằng, minh bạch, pháp luật Việt Nam đã có những quy định chặt chẽ về quyền và nghĩa vụ của người thừa kế cũng như cơ chế giải quyết khi phát sinh tranh chấp. Hiểu rõ các quy định này không chỉ giúp các bên bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình mà còn góp phần hạn chế mâu thuẫn kéo dài, gây mất đoàn kết trong gia đình.
1. Quy định liên quan khi giải quyết tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Bộ luật Dân sự 2015 (từ Điều 609 đến Điều 662) quy định đầy đủ về quyền thừa kế, di chúc, thừa kế theo pháp luật và trình tự phân chia di sản. Trong đó, các quy định liên quan khi giải quyết tranh chấp giữa các đồng thừa kế cần lưu ý như:
- Điều 651 quy định về các hàng thừa kế;
- Điều 650 quy định các trường hợp thừa kế theo pháp luật;
- Điều 652 quy định về thừa kế thế vị;
- Điều 653 quy định về quan hệ thừa kế giữa con nuôi và cha nuôi, mẹ nuôi và cha đẻ, mẹ đẻ;
- Điều 655 quy định về việc thừa kế trong trường hợp vợ, chồng đã chia tài sản chung; vợ, chồng đang xin ly hôn hoặc đã kết hôn với người khác
- …
Ngoài ra về việc giải quyết tranh chấp giữa các đồng thừa kế còn được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, sửa đổi năm 2025: Quy định về thẩm quyền (Điều 26); trình tự, thủ tục khởi kiện, thụ lý, xét xử, thi hành bản án khi có tranh chấp về di sản….
2. Ai có thẩm quyền giải quyết tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Theo quy định tại Điều 35, Điều 37 Bộ luật Tố tụng dân sự (BLTTDS) năm 2015, sửa đổi năm 2025, Tòa án nhân dân cấp khu vực có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về chia di sản thừa kế nếu tranh chấp đó không có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài, không cần phải thực hiện ủy thác tư pháp; Tòa án nhân dân cấp tỉnh có thẩm quyền giải quyết tranh chấp chia di sản thừa kế nếu tranh chấp đó có đương sự hoặc tài sản ở nước ngoài hoặc cần phải thực hiện ủy thác tư pháp; giải quyết tranh chấp về quyền sử dụng đất thuộc thẩm quyền của Tòa án cấp khu vực nhưng Tòa án cấp tỉnh lấy lên để giải quyết.
Về nội dung này, cần lưu ý, tranh chấp chia di sản thừa kế là bất động sản (theo Điều 39 BLTTDS năm 2015) thì Tòa án nơi có bất động sản giải quyết và không phải tiến hành hòa giải tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp nhưng vẫn phải thực hiện thủ tục hòa giải theo quy định của BLTTDS.
3. Hậu quả nếu tranh chấp giữa các đồng thừa kế không thể xử lý?
Nếu tranh chấp giữa các đồng thừa kế không thể xử lý, có thể dẫn đến những hậu quả như:
- Kéo dài thời gian phân chia di sản, khiến tài sản có nguy cơ bị xuống cấp hoặc giảm giá trị.
- Gây tổn hại đến tình cảm gia đình, phát sinh mâu thuẫn kéo dài qua nhiều thế hệ.
- Ảnh hưởng đến quyền lợi chính đáng của các bên, nhất là khi có người chiếm giữ tài sản mà không thực hiện nghĩa vụ chia thừa kế.
- Trong trường hợp xấu, tranh chấp có thể dẫn đến các vụ kiện tụng phức tạp, tốn kém về chi phí và thời gian.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Trong thực tiễn giải quyết tranh chấp thừa kế, các tình huống pháp lý thường diễn ra rất đa dạng và phức tạp. Nhiều người khi tham gia vụ việc thường đặt ra những câu hỏi cụ thể nhằm bảo vệ quyền lợi của mình. Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp cùng định hướng giải quyết theo pháp luật hiện hành:
1. Tranh chấp giữa các đồng thừa kế trong trường hợp di chúc thiếu rõ ràng sẽ giải quyết thế nào?
Theo Điều 648 Bộ luật Dân sự năm 2015, trường hợp nội dung di chúc không rõ ràng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau thì những người thừa kế theo di chúc phải cùng nhau giải thích nội dung di chúc dựa trên ý nguyện đích thực trước đây của người chết, có xem xét đến mối quan hệ của người chết với người thừa kế theo di chúc. Khi những người này không nhất trí về cách hiểu nội dung di chúc thì có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết. Trường hợp có một phần nội dung di chúc không giải thích được nhưng không ảnh hưởng đến các phần còn lại của di chúc thì chỉ phần không giải thích được không có hiệu lực.
Như vậy, nếu di chúc có nội dung mơ hồ, không xác định rõ phần di sản cho từng người hoặc không thể hiện đầy đủ ý chí của người để lại di sản, Tòa án sẽ căn cứ vào nguyên tắc giải thích di chúc theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015. Nếu vẫn không thể xác định rõ ý chí, phần di sản đó sẽ được chia theo pháp luật.
2. Người chưa thành niên có được đại diện trong vụ tranh chấp giữa các đồng thừa kế hay không?
Người chưa thành niên có được đại diện trong vụ tranh chấp giữa các đồng thừa kế. Theo đó, người chưa thành niên sẽ tham gia tố tụng thông qua người đại diện hợp pháp (cha, mẹ, người giám hộ) theo Điều 136 Bộ luật Dân sự năm 2015. Mọi hành vi liên quan đến việc nhận, quản lý hoặc phân chia di sản của họ phải được người đại diện thực hiện để đảm bảo quyền lợi.
3. Quyền lợi của người giám hộ được bảo vệ thế nào trong tranh chấp giữa các đồng thừa kế có người chưa thành niên?
Theo Khoản 1 Điều 58 Bộ luật Dân sự 2015, người giám hộ của người chưa thành niên có các quyền sau đây:
- Sử dụng tài sản của người được giám hộ để chăm sóc, chi dùng cho những nhu cầu thiết yếu của người được giám hộ;
- Được thanh toán các chi phí hợp lý cho việc quản lý tài sản của người được giám hộ;
- Đại diện cho người được giám hộ trong việc xác lập, thực hiện giao dịch dân sự và thực hiện các quyền khác theo quy định của pháp luật nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người được giám hộ.
Như vậy, người giám hộ trong tranh chấp giữa các đồng thừa kế có người chưa thành niên được pháp luật bảo vệ các quyền trên.
4. Nếu có tài sản chung và nợ chung, tranh chấp giữa các đồng thừa kế sẽ được xử lý như thế nào?
Khi có tài sản chung và nợ chung, trước hết phải xác định phần tài sản của người chết trong khối tài sản chung, phần này mới được coi là di sản để lại thừa kế. Các nghĩa vụ tài sản và nợ chung liên quan đến phần di sản của người chết phải được thanh toán trước bằng chính phần di sản đó, những người thừa kế chỉ phải thực hiện nghĩa vụ trong phạm vi di sản mà mình được hưởng, không phải dùng tài sản riêng để trả nợ trừ khi có thỏa thuận khác (Điều 615 Bộ luật Dân sự năm 2015).
5. Trường hợp nếu mất bản gốc di chúc, tranh chấp giữa các đồng thừa kế sẽ được chứng minh bằng cách nào?
Nếu mất bản gốc di chúc, các bên có thể sử dụng bản sao công chứng, chứng thực, hoặc lời chứng của người làm chứng (nếu có) để chứng minh sự tồn tại và tính hợp pháp của di chúc. Trong trường hợp không chứng minh được, di sản sẽ được chia theo pháp luật.
V. Bạn đang tìm một luật sư uy tín để giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế
Trong các vụ việc phức tạp, việc có sự hỗ trợ của luật sư không chỉ giúp bạn hiểu rõ quy định pháp luật, chuẩn bị chứng cứ đầy đủ, mà còn góp phần rút ngắn thời gian giải quyết và bảo vệ tối đa quyền lợi hợp pháp.
Nếu bạn đang gặp khó khăn liên quan đến tranh chấp giữa các đồng thừa kế và cần tư vấn cụ thể, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
