Hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn không chỉ làm sai lệch tính cạnh tranh, minh bạch trong hoạt động đấu thầu mà còn tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt hành chính, cấm tham gia đấu thầu hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

I. Việc giả mạo hồ sơ năng lực thường được thực hiện tinh vi qua những phương thức kỹ thuật hay mối quan hệ nào?

Để phòng ngừa rủi ro pháp lý trong hoạt động đấu thầu, doanh nghiệp cần nhận diện chính xác các dấu hiệu của hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn, đồng thời hiểu rõ những tiêu chí mà cơ quan có thẩm quyền thường sử dụng để đánh giá tính trung thực của hồ sơ dự thầu.

1. Thế nào là hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn?

Hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn được hiểu là việc nhà thầu hoặc tổ chức, cá nhân liên quan cố ý tạo lập, sửa chữa, làm sai lệch hoặc sử dụng tài liệu không đúng sự thật nhằm chứng minh năng lực, kinh nghiệm, nhân sự, tài chính hoặc khả năng thực hiện gói thầu để được tham gia hoặc trúng thầu.

Việc cung cấp thông tin không trung thực trong hồ sơ dự thầu là hành vi bị nghiêm cấm. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, nhà thầu có thể bị loại khỏi quá trình lựa chọn nhà thầu, bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu hoặc bị xử lý theo quy định của pháp luật.

Bản chất của hành vi này là làm sai lệch kết quả đánh giá năng lực nhà thầu nhằm tạo lợi thế không chính đáng trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

2. Hồ sơ năng lực chuẩn chỉnh thường bị làm giả ở những danh mục cốt lõi nào?

Trong thực tiễn, các tài liệu thường bị làm giả hoặc khai khống gồm:

  • Báo cáo tài chính và số liệu doanh thu;
  • Xác nhận số dư tài khoản ngân hàng;
  • Hợp đồng tương tự đã thực hiện;
  • Biên bản nghiệm thu, thanh lý hợp đồng;
  • Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng;
  • Hồ sơ nhân sự chủ chốt;
  • Bằng cấp, chứng chỉ chuyên môn;
  • Xác nhận kinh nghiệm của chuyên gia;
  • Hợp đồng nguyên tắc với đối tác;
  • Hồ sơ thiết bị, máy móc phục vụ thi công.

Đây là những tài liệu có ảnh hưởng trực tiếp đến điểm đánh giá năng lực và kinh nghiệm của nhà thầu. Chỉ cần một số tiêu chí không đáp ứng yêu cầu, nhà thầu có thể bị loại ngay từ bước đánh giá hồ sơ.

3. Những dấu hiệu bất thường nào về mặt hình thức giúp nhận diện một hồ sơ thầu có nguy cơ giả mạo?

Một số dấu hiệu thường được cơ quan thẩm định, chủ đầu tư hoặc bên mời thầu chú ý gồm:

  • Dấu, chữ ký không thống nhất giữa các tài liệu;
  • Tài liệu có dấu hiệu chỉnh sửa điện tử;
  • Font chữ, định dạng văn bản không đồng nhất;
  • Ngày tháng trong các tài liệu không hợp lý;
  • Thông tin giữa các tài liệu có sự mâu thuẫn;
  • Hợp đồng tương tự có giá trị bất thường so với quy mô doanh nghiệp;
  • Chứng chỉ, văn bằng không tra cứu được nguồn cấp;
  • Hồ sơ nhân sự có thời gian làm việc chồng chéo tại nhiều đơn vị.

Ngoài việc kiểm tra hình thức, bên mời thầu hiện nay thường tiến hành xác minh trực tiếp với chủ đầu tư cũ, cơ quan cấp chứng chỉ hoặc các tổ chức liên quan để kiểm chứng tính xác thực của hồ sơ.

4. Việc cố ý kê khai gian dối thông tin năng lực tài chính trên hệ thống mạng đấu thầu được nhận diện và xử lý theo tiêu chí nào?

Thông tin tài chính của nhà thầu thường được đối chiếu thông qua:

  • Báo cáo tài chính đã nộp cơ quan thuế;
  • Dữ liệu đăng ký doanh nghiệp;
  • Xác nhận của tổ chức tín dụng;
  • Hồ sơ kê khai trên Hệ thống mạng đấu thầu quốc gia;
  • Kết quả kiểm tra, thanh tra hoặc xác minh thực tế.

Nếu phát hiện nhà thầu cố ý khai sai doanh thu, lợi nhuận, vốn chủ sở hữu, khả năng thanh khoản hoặc nghĩa vụ tài chính nhằm đáp ứng điều kiện dự thầu thì hành vi này có thể bị xác định là cung cấp thông tin gian dối trong đấu thầu.

Cơ quan có thẩm quyền sẽ đánh giá yếu tố chủ ý, mức độ sai lệch và ảnh hưởng của thông tin sai lệch đối với kết quả lựa chọn nhà thầu để áp dụng biện pháp xử lý phù hợp.

5. Làm thế nào để phân biệt giữa lỗi sai sót thông tin vô ý và hành vi cố ý làm giả tài liệu nhằm lừa dối chủ đầu tư?

Việc phân biệt giữa sai sót vô ý và hành vi cố ý gian lận có ý nghĩa rất quan trọng trong quá trình xử lý vi phạm.

Thông thường, sai sót vô ý có các đặc điểm:

  • Phát sinh do lỗi nhập liệu hoặc lỗi kỹ thuật;
  • Không làm thay đổi bản chất năng lực của nhà thầu;
  • Có thể giải trình và chứng minh bằng tài liệu gốc;
  • Được phát hiện và khắc phục kịp thời;
  • Không nhằm mục đích đạt điều kiện dự thầu một cách trái pháp luật.

Ngược lại, hành vi cố ý làm giả thường có các dấu hiệu:

  • Tạo lập hoặc sửa chữa tài liệu để thay đổi nội dung quan trọng;
  • Che giấu tình trạng năng lực thực tế;
  • Cung cấp thông tin không có thật nhằm đạt tiêu chí đánh giá;
  • Có sự chuẩn bị, sắp xếp và thực hiện một cách có chủ đích;
  • Làm ảnh hưởng đến kết quả lựa chọn nhà thầu.

Khi xác định có hành vi gian lận, cơ quan có thẩm quyền không chỉ xem xét bản thân tài liệu bị làm giả mà còn đánh giá mục đích, hậu quả và tác động của hành vi đối với toàn bộ quá trình đấu thầu để quyết định hình thức xử lý tương ứng.

III. Quy định pháp luật hiện hành về giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn

Hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn không chỉ làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến tính cạnh tranh, công bằng và minh bạch của hoạt động đấu thầu. Vì vậy, pháp luật hiện hành quy định khá chặt chẽ các chế tài đối với hành vi gian lận trong đấu thầu, từ xử phạt vi phạm hành chính, cấm tham gia hoạt động đấu thầu cho đến truy cứu trách nhiệm hình sự trong những trường hợp nghiêm trọng.

1. Luật Đấu thầu hiện hành quy định hành vi gian lận, giả mạo hồ sơ thầu thuộc nhóm các hành vi bị nghiêm cấm nào?

Theo khoản 4 Điều 16 của Luật Đấu thầu 2023, gian lận trong đấu thầu là một trong các hành vi bị nghiêm cấm.

Cụ thể, hành vi gian lận bao gồm:

  • Làm giả hoặc làm sai lệch thông tin, hồ sơ, tài liệu trong đấu thầu;
  • Cố ý cung cấp thông tin, tài liệu không trung thực, không khách quan trong hồ sơ quan tâm, hồ sơ dự sơ tuyển, hồ sơ đăng ký thực hiện dự án đầu tư kinh doanh, hồ sơ dự thầu, hồ sơ đề xuất nhằm làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Do đó, việc giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn được pháp luật xác định là hành vi gian lận trong đấu thầu và thuộc nhóm hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối.

2. Nhà thầu bị phát hiện giả mạo hồ sơ năng lực sẽ bị xử lý hành chính và cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong thời gian bao lâu?

Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 37 Nghị định 122/2021/NĐ-CP về xử phạt đối với các hành vi vi phạm các điều cấm trong đấu thầu, đối với hành vi giả mạo hồ sơ năng lực là hành vi gian lận trong đấu thầu và khi phát hiện vi phạm có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng đối với tổ chức vi phạm, phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm.

Theo điểm a khoản 1 Điều 125 Nghị định 24/2024/NĐ-CP, nhà thầu có hành vi gian lận trong đấu thầu có thể bị áp dụng biện pháp cấm tham gia hoạt động đấu thầu  từ 03 năm đến 05 năm. 

Ngoài hậu quả pháp lý trực tiếp, việc bị đưa vào danh sách cấm tham gia hoạt động đấu thầu còn ảnh hưởng rất lớn đến uy tín và khả năng tiếp cận các dự án của doanh nghiệp trong tương lai.

3. Pháp luật quy định xử lý thế nào đối với số tiền bảo đảm dự thầu của nhà thầu có hành vi gian lận hồ sơ?

Theo điểm b khoản 9 Điều 14 của Luật Đấu thầu 2023, sửa đổi năm 2025 bảo đảm dự thầu sẽ không được hoàn trả trong trường hợp nhà thầu thực hiện các hành vi vi phạm theo quy định của pháp luật đấu thầu, trong đó có hành vi gian lận làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu.

Do đó, nếu cơ quan có thẩm quyền xác định nhà thầu có hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn, số tiền hoặc thư bảo lãnh bảo đảm dự thầu có thể bị tịch thu theo quy định.

Mục đích của chế tài này là bảo đảm tính nghiêm minh của hoạt động đấu thầu và ngăn ngừa tình trạng nhà thầu sử dụng hồ sơ gian dối nhằm tạo lợi thế cạnh tranh không hợp pháp.

Ngoài việc mất bảo đảm dự thầu, nhà thầu còn có thể bị loại khỏi quá trình lựa chọn nhà thầu hoặc bị hủy kết quả trúng thầu nếu vi phạm được phát hiện sau khi đã công bố kết quả.

4. Chủ đầu tư, thành viên tổ chuyên gia đấu thầu nếu biết hồ sơ giả mà vẫn chấm trúng thầu thì bị xử lý theo quy định nào?

Theo Điều 16 của Luật Đấu thầu 2023, hành vi thông đồng, bao che, cố ý làm sai lệch kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc không bảo đảm tính công bằng, minh bạch trong đấu thầu đều là những hành vi bị nghiêm cấm.

Nếu chủ đầu tư, bên mời thầu, thành viên tổ chuyên gia hoặc cá nhân có trách nhiệm đánh giá hồ sơ biết rõ tài liệu giả nhưng vẫn chấp nhận hoặc cố ý chấm điểm để nhà thầu được trúng thầu, tùy tính chất và hậu quả xảy ra, họ có thể phải chịu:

  • Xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 37 Nghị định 122/2021/NĐ-CP;
  • Cấm tham gia hoạt động đấu thầu theo Điều 125 Nghị định 24/2024/NĐ-CP;
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp hành vi gây thiệt hại nghiêm trọng cho Nhà nước hoặc có dấu hiệu vụ lợi, cá nhân liên quan còn có thể bị xem xét trách nhiệm theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng.

Tùy thuộc vào giá trị thiệt hại và hậu quả thực tế, mức hình phạt có thể bao gồm phạt tiền, cấm đảm nhiệm chức vụ hoặc phạt tù theo các khung hình phạt mà Bộ luật Hình sự quy định.

IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp liên quan đến giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn

Trong thực tiễn đấu thầu, hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn thường không chỉ bị phát hiện trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu mà còn có thể được phát hiện sau khi đã công bố kết quả lựa chọn nhà thầu hoặc thậm chí khi dự án đã hoàn thành. Điều này dẫn đến nhiều vướng mắc liên quan đến quyền kiến nghị, trách nhiệm pháp lý của nhà thầu và phương thức xử lý của cơ quan có thẩm quyền.

1. Nhà thầu đối thủ phát hiện đơn vị trúng thầu sử dụng hợp đồng tương tự giả mạo thì phải làm đơn kiến nghị đến đâu?

Theo Điều 89 và Điều 90 của Luật Đấu thầu 2023, sửa đổi năm 2025, nhà thầu có quyền thực hiện thủ tục kiến nghị khi cho rằng quá trình lựa chọn nhà thầu có dấu hiệu vi phạm pháp luật.

Trong trường hợp phát hiện nhà thầu trúng thầu sử dụng hợp đồng tương tự giả mạo hoặc kê khai không trung thực về năng lực, nhà thầu có thể gửi đơn kiến nghị đến:

  • Chủ đầu tư;
  • Bên mời thầu;
  • Người có thẩm quyền trong dự án;
  • Cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu;
  • Cơ quan thanh tra, kiểm tra có thẩm quyền nếu có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.

Đơn kiến nghị cần kèm theo tài liệu, chứng cứ chứng minh dấu hiệu giả mạo. Nếu có căn cứ xác định hành vi gian lận, kết quả lựa chọn nhà thầu có thể bị xem xét hủy bỏ theo quy định của pháp luật đấu thầu.

2. Nếu dự án đã thi công xong và nghiệm thu thành công thì hành vi giả mạo hồ sơ năng lực lúc đấu thầu trước đó có bị truy cứu nữa không?

Có. Việc công trình đã hoàn thành hoặc đã được nghiệm thu không làm mất đi trách nhiệm pháp lý phát sinh từ hành vi gian lận trong quá trình lựa chọn nhà thầu.

Nếu cơ quan có thẩm quyền xác định nhà thầu đã sử dụng tài liệu giả, kê khai gian dối hoặc thực hiện hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn, nhà thầu vẫn có thể bị:

  • Xử phạt vi phạm hành chính;
  • Cấm tham gia hoạt động đấu thầu;
  • Thu hồi các quyết định liên quan nếu đủ căn cứ pháp luật;
  • Truy cứu trách nhiệm hình sự nếu hành vi gây hậu quả nghiêm trọng.

Trong nhiều vụ việc thực tế, sai phạm đấu thầu chỉ được phát hiện thông qua hoạt động thanh tra, kiểm toán hoặc điều tra sau nhiều năm kể từ khi dự án hoàn thành. Do đó, việc công trình đã được đưa vào sử dụng không đồng nghĩa với việc hành vi vi phạm được miễn trách nhiệm pháp lý.

3. Việc ký hợp đồng nguyên tắc với nhân sự tự do rồi đưa vào hồ sơ năng lực đấu thầu có bị coi là hành vi gian lận không?

Không phải mọi trường hợp đều bị coi là gian lận. Nếu nhân sự thực sự đồng ý tham gia dự án, có hợp đồng hoặc cam kết hợp pháp và nhà thầu có khả năng huy động nhân sự đó khi thực hiện gói thầu thì việc kê khai có thể được xem là phù hợp với hồ sơ mời thầu.

Tuy nhiên, hành vi có thể bị coi là gian lận nếu:

  • Nhân sự không hề biết việc bị đưa vào hồ sơ;
  • Chữ ký bị giả mạo;
  • Hợp đồng nguyên tắc được lập khống;
  • Nhân sự không đáp ứng điều kiện chuyên môn nhưng vẫn được kê khai;
  • Nhà thầu cố tình sử dụng thông tin sai sự thật để đạt tiêu chí đánh giá.

Trong quá trình xác minh, bên mời thầu hoặc cơ quan thanh tra có thể làm việc trực tiếp với cá nhân được kê khai để kiểm tra tính xác thực của hồ sơ.

4. Các dự án lớn có vốn đầu tư nước ngoài (ODA) xử lý hành vi giả mạo hồ sơ năng lực theo luật Việt Nam hay thông lệ quốc tế?

Việc xử lý phụ thuộc vào cơ chế pháp lý áp dụng đối với từng chương trình hoặc dự án cụ thể.

Theo Điều 3 Luật Đấu thầu 2023, sửa đổi năm 2025, đối với các dự án sử dụng vốn ODA hoặc vốn vay ưu đãi nước ngoài, trường hợp điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận với nhà tài trợ có quy định khác với pháp luật Việt Nam thì có thể áp dụng quy định của điều ước quốc tế hoặc thỏa thuận đó.

Trong thực tế, nhiều dự án ODA còn phải tuân thủ các quy định đấu thầu của các tổ chức tài trợ như: World Bank; Asian Development Bank; Japan International Cooperation Agency.

Tuy nhiên, các hành vi gian lận, giả mạo tài liệu hoặc cung cấp thông tin không trung thực đều bị nghiêm cấm theo cả pháp luật Việt Nam và các quy định của nhà tài trợ quốc tế. Nhà thầu vi phạm có thể bị đưa vào danh sách cấm tham gia các dự án do tổ chức tài trợ trên phạm vi toàn cầu.

5. Nhà thầu có được quyền thay thế hồ sơ năng lực hoặc bổ sung nhân sự khác sau khi bị phát hiện tài liệu nộp trước đó là giả không?

Về nguyên tắc, pháp luật đấu thầu cho phép nhà thầu làm rõ hồ sơ dự thầu trong một số trường hợp theo yêu cầu của bên mời thầu.

Tuy nhiên, việc làm rõ hồ sơ không được làm thay đổi bản chất của hồ sơ dự thầu hoặc hợp thức hóa các tài liệu giả đã nộp. Nếu cơ quan đánh giá xác định tài liệu ban đầu là giả mạo hoặc thông tin kê khai không trung thực thì nhà thầu không thể sử dụng việc bổ sung hồ sơ hoặc thay thế nhân sự để xóa bỏ hành vi vi phạm đã phát sinh.

Nói cách khác, việc bổ sung tài liệu chỉ có thể áp dụng đối với các thiếu sót hợp lệ hoặc các nội dung cần làm rõ, chứ không phải là cơ chế để sửa chữa hành vi giả mạo hồ sơ năng lực để đấu thầu dự án lớn sau khi đã bị phát hiện.

V. Hãy liên hệ NPLaw để sử dụng dịch vụ rà soát, thẩm định hồ sơ thầu chuyên sâu!

Các sai sót hoặc vi phạm liên quan đến hồ sơ năng lực trong hoạt động đấu thầu có thể dẫn đến nhiều hậu quả nghiêm trọng như bị loại khỏi quá trình lựa chọn nhà thầu, bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu, mất bảo đảm dự thầu hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Vì vậy, việc rà soát tính hợp pháp, tính xác thực và mức độ đáp ứng của hồ sơ trước khi nộp là yêu cầu đặc biệt quan trọng đối với mọi doanh nghiệp tham gia đấu thầu.

Với đội ngũ luật sư và chuyên gia pháp lý có kinh nghiệm trong lĩnh vực đấu thầu, đầu tư và xây dựng, NPLaw có thể hỗ trợ doanh nghiệp thẩm định hồ sơ năng lực, đánh giá rủi ro pháp lý, rà soát tài liệu chứng minh năng lực – kinh nghiệm, tư vấn xử lý kiến nghị đấu thầu và hỗ trợ làm việc với cơ quan nhà nước khi phát sinh tranh chấp hoặc thanh tra. Việc chủ động kiểm soát rủi ro ngay từ giai đoạn chuẩn bị hồ sơ sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao khả năng cạnh tranh và hạn chế tối đa các hậu quả pháp lý về sau.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.