Không thực hiện hòa giải trước khi kiện có thể khiến vụ án bị trả đơn hoặc kéo dài, cần hiểu rõ quy định pháp luật để tránh rủi ro. Bài viết này sẽ phân tích quy định pháp luật liên quan, hệ quả pháp lý có thể phát sinh và đề xuất một số giải pháp nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của các bên cũng như nâng cao hiệu quả giải quyết tranh chấp.

I. Thực trạng liên quan đến không thực hiện hòa giải trước khi kiện

Trong thực tế giải quyết tranh chấp dân sự, lao động, hôn nhân gia đình, tình trạng các bên không thực hiện thủ tục hòa giải trước khi khởi kiện khá phổ biến.

Một phần do thiếu hiểu biết về quy định pháp luật, một phần do tâm lý muốn giải quyết tranh chấp nhanh chóng. Tuy nhiên, nhiều vụ án đã bị trả lại đơn hoặc yêu cầu bổ sung tài liệu chứng minh đã thực hiện hòa giải. Điều này gây tốn kém thời gian, chi phí, đồng thời làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp của đương sự.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến không thực hiện hòa giải trước khi kiện

Pháp luật quy định rõ những trường hợp bắt buộc phải hòa giải trước khi khởi kiện, nếu vi phạm có thể không được thụ lý.

1. Không thực hiện hòa giải trước khi kiện là gì?

Không thực hiện hòa giải trước khi kiện là hành vi nộp đơn khởi kiện trực tiếp ra tòa án mà không qua bước hòa giải ở cơ sở hoặc hòa giải bắt buộc theo luật.

2. Trường hợp nào bắt buộc phải thực hiện hòa giải trước khi kiện?

Những trường hợp bắt buộc phải thực hiện hòa giải trước khi kiện bao gồm:

  • Tranh chấp về dân sự, hôn nhân gia đình: Bắt buộc tiến hành hòa giải tại Tòa án đối với trường hợp thuận tình ly hôn. Với yêu cầu đơn phương ly hôn, một hoặc hai bên vợ chồng có thể làm đơn đề nghị không hòa giải gửi đến Tòa án (Điều 52, 54 Luật Hôn nhân và gia đình 2014).
  • Tranh chấp về lao động: Theo Bộ luật lao động 2019, những tranh chấp bao gồm tranh chấp lao động cá nhân (trừ các tranh chấp quy định tại khoản 1 Điều 188), tranh chấp lao động tập thể về quyền (khoản 2 Điều 191), tranh chấp lao động tập thể về lợi ích (khoản 2 Điều 195) phải được giải quyết thông qua thủ tục hòa giải của hòa giải viên lao động trước khi yêu cầu Hội đồng trọng tài lao động hoặc Tòa án giải quyết.
  • Tranh chấp đất đai: Theo Điều 235 Luật Đất đai 2024 bắt buộc các bên phải hòa giải tranh chấp đất đai tại Ủy ban nhân dân xã, phường trước khi khởi kiện. Tuy nhiên, đối với tranh chấp khác liên quan đến quyền sử dụng đất như: tranh chấp về giao dịch liên quan đến quyền sử dụng đất, tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất, chia tài sản chung của vợ chồng là quyền sử dụng đất,... thì thủ tục hòa giải tại Ủy ban nhân dân xã, phường, thị trấn nơi có đất tranh chấp không phải là điều kiện khởi kiện vụ án (khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP).
  • Một số quan hệ dân sự khác: Nếu pháp luật chuyên ngành có yêu cầu thì phải hòa giải trước khi kiện.

3. Hậu quả pháp lý khi không thực hiện hòa giải trước khi kiện là gì?

Hậu quả pháp lý khi không thực hiện hòa giải trước khi kiện:

  • Đơn khởi kiện bị trả lại, không được thụ lý vì chưa đáp ứng điều kiện khởi kiện theo Điều 192 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi năm 2025.
  • Kéo dài thời gian giải quyết tranh chấp, do phải quay lại thực hiện thủ tục hòa giải, sau đó mới nộp đơn lại (Điều 203 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi năm 2025).

  • Nguy cơ mất quyền khởi kiện do hết thời hiệu, đặc biệt khi thời hiệu sắp hết mà đơn bị trả lại (Điều 184 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 sửa đổi năm 2025).
  • Tốn kém chi phí, công sức cho việc chuẩn bị, bổ sung hồ sơ, đồng thời làm giảm hiệu quả bảo vệ quyền lợi hợp pháp.

III. Giải đáp các thắc mắc về không thực hiện hòa giải trước khi kiện

Dưới đây là những câu hỏi thường gặp liên quan đến việc không thực hiện hòa giải trước khi khởi kiện.

1. Pháp luật hiện hành có quy định chế tài nào đối với việc không thực hiện hòa giải trước khi kiện không?

Đối với việc không thực hiện hòa giải trước khi kiện, chế tài chủ yếu là Tòa án sẽ không thụ lý vụ án, yêu cầu người khởi kiện bổ sung thủ tục hòa giải. Không có chế tài hành chính hay hình sự đối với hành vi này.

2. Nếu không thực hiện hòa giải trước khi kiện, tòa án có yêu cầu quay lại thực hiện thủ tục hòa giải không?

Nếu không thực hiện hòa giải trước khi kiện, tòa án sẽ yêu cầu các bên đương sự quay lại thực hiện thủ tục hòa giải nếu đó là vụ việc bắt buộc có thủ tục hòa giải.

Pháp luật có quy định về những vụ án không được hòa giải (Điều 206 BLTTDS 2015) và không tiến hành hòa giải được (Điều 207 BLTTDS 2015), trong đó việc đương sự không tham gia hoặc đề nghị không tiến hành hòa giải thì việc hòa giải sẽ không được tiến hành hoặc những vụ án thuộc trường hợp không được hòa giải thì việc hòa giải cũng không được thực hiện.

3. Không thực hiện hòa giải trước khi kiện có làm vụ án kéo dài hơn so với đúng thủ tục không?

Không thực hiện hòa giải trước khi kiện có làm vụ án kéo dài hơn so với đúng thủ tục vì hồ sơ bị trả lại hoặc yêu cầu bổ sung, nên thời gian giải quyết tranh chấp sẽ bị kéo dài thậm chí vài tháng.

4. Khi một bên cố tình né tránh hòa giải, bên kia có thể nộp đơn kiện luôn hay không?

Khi một bên cố tình né tránh hòa giải, bên kia có thể nộp đơn kiện. Nếu một bên không hợp tác hoặc né tránh, hòa giải viên có thể lập biên bản “hòa giải không thành” hoặc “một bên vắng mặt”, từ đó đủ điều kiện để bên kia khởi kiện.

5. Không thực hiện hòa giải trước khi kiện có được coi là vi phạm trình tự, thủ tục tố tụng không?

Không thực hiện hòa giải trước khi kiện không nhất thiết là vi phạm trình tự, thủ tục tố tụng vì không phải tất cả các vụ việc đều bắt buộc phải hòa giải. Việc hòa giải có bắt buộc hay không tùy thuộc vào loại vụ án, chẳng hạn các trường hợp ly hôn, hoặc khi có các lý do chính đáng như đương sự vắng mặt hợp lệ.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến không thực hiện hòa giải trước khi kiện

  • Xác định tranh chấp có thuộc diện hòa giải bắt buộc hay không.
  • Hướng dẫn chuẩn bị hồ sơ hòa giải đúng quy định.
  • Tham gia, đại diện trong phiên hòa giải để bảo đảm quyền lợi.
  • Tư vấn phương án khởi kiện khi hòa giải không thành.
  • Soạn thảo đơn từ, tài liệu pháp lý nhằm rút ngắn thời gian giải quyết vụ việc.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay nhu cầu tư vấn về việc không thực hiện thủ tục hòa giải trước khi kiện, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.