Nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo thì bị xử lý thế nào?

Trong hoạt động đấu thầu và thi công xây dựng, tính trung thực và minh bạch của hồ sơ nhà thầu là yếu tố bắt buộc. Tuy nhiên, thực tế cho thấy vẫn có trường hợp nhà thầu cố tình cung cấp giấy tờ, tài liệu giả mạo để đủ điều kiện dự thầu hoặc trúng thầu. Hành vi này không chỉ vi phạm nghiêm trọng quy định pháp luật về đấu thầu mà còn có thể bị xử phạt hành chính, cấm tham gia dự thầu, thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự tùy mức độ vi phạm.

I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo

Việc nhà thầu sử dụng giấy tờ, chứng chỉ hoặc tài liệu giả mạo trong hồ sơ dự thầu là hành vi vi phạm nghiêm trọng quy định của pháp luật về đấu thầu, xây dựng và hình sự. Không chỉ làm mất uy tín doanh nghiệp, hành vi này còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý, tài chính và ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng hoạt động trong tương lai.

• Rủi ro bị hủy kết quả lựa chọn nhà thầu: Nếu phát hiện nhà thầu cung cấp thông tin không trung thực hoặc giả mạo hồ sơ, bên mời thầu có quyền hủy kết quả lựa chọn nhà thầu. Điều này đồng nghĩa với việc hợp đồng đã ký có thể bị chấm dứt, nhà thầu mất quyền thực hiện dự án và có thể bị thu hồi bảo lãnh dự thầu.
• Rủi ro bị xử phạt: Hành vi gian lận, giả mạo tài liệu trong đấu thầu có thể bị phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự. 
• Rủi ro dân sự: Nếu hành vi giả mạo gây thiệt hại cho chủ đầu tư hoặc các bên liên quan, nhà thầu có thể phải bồi thường toàn bộ thiệt hại bao gồm chi phí tổ chức đấu thầu lại, chi phí giám định, và thiệt hại vật chất phát sinh trong quá trình thực hiện hợp đồng.
• Rủi ro uy tín và khả năng tái tham gia thị trường: Ngay cả khi không bị truy cứu hình sự, việc bị phát hiện sử dụng giấy tờ giả mạo sẽ khiến nhà thầu bị ghi nhận trong danh sách vi phạm pháp luật về đấu thầu. Điều này ảnh hưởng đến xếp hạng tín nhiệm, khả năng vay vốn ngân hàng, và mối quan hệ hợp tác với đối tác, chủ đầu tư trong tương lai.

II. Tìm hiểu về nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo

Trong hoạt động đấu thầu và thi công xây dựng, việc nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo không chỉ là hành vi vi phạm pháp luật mà còn phản ánh tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh trong lĩnh vực xây dựng – đầu tư. 

Để nhận diện và phòng tránh rủi ro, cần hiểu rõ những loại giấy tờ thường bị làm giả, dấu hiệu nhận biết và tác động thực tế của hành vi này đến tiến độ, chất lượng dự án.

1. Những loại giấy tờ nào mà nhà thầu thường cung cấp giả mạo nhất?

Một số loại tài liệu dễ bị làm giả trong hồ sơ dự thầu hoặc quá trình thi công gồm:

• Chứng chỉ năng lực hoạt động xây dựng, chứng chỉ hành nghề của cá nhân chủ chốt, do Bộ Xây dựng hoặc Sở Xây dựng cấp.
• Giấy xác nhận kinh nghiệm tương tự, hợp đồng thi công, biên bản nghiệm thu công trình, nhằm chứng minh năng lực thi công vượt quá thực tế.
• Báo cáo tài chính, bảo lãnh ngân hàng, hóa đơn chứng từ để chứng minh khả năng tài chính hoặc nguồn lực không có thật.
• Giấy tờ pháp lý về nhân sự, thiết bị như hợp đồng lao động, hợp đồng thuê máy móc... được chỉnh sửa hoặc tạo khống.

Hành vi này nhằm qua mặt chủ đầu tư để đạt điều kiện trúng thầu, song khi bị phát hiện sẽ dẫn đến hủy kết quả lựa chọn và bị xử lý nghiêm theo pháp luật.

2. Làm thế nào để nhận biết một nhà thầu có khả năng cung cấp giấy tờ giả mạo?

Các cơ quan, đơn vị mời thầu có thể phát hiện dấu hiệu nghi ngờ thông qua:

• Sai lệch hoặc bất nhất trong hồ sơ: chữ ký, con dấu, định dạng văn bản hoặc thông tin liên hệ không trùng khớp với cơ quan cấp.
• Giấy tờ không thể tra cứu trên hệ thống điện tử (ví dụ: chứng chỉ năng lực không có trong danh mục công khai trên Cổng thông tin Bộ Xây dựng).
• Thông tin năng lực vượt quá thực tế: vốn điều lệ, số lượng nhân sự, số năm kinh nghiệm không phù hợp quy mô doanh nghiệp.
• Không cung cấp được bản gốc hoặc xác nhận hợp pháp khi bên mời thầu yêu cầu đối chiếu.

Việc kiểm tra tính xác thực của hồ sơ ngay từ giai đoạn đánh giá năng lực sẽ giúp ngăn chặn các hành vi gian dối, bảo đảm tính minh bạch trong đấu thầu.

3. Nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo có thể ảnh hưởng đến tiến độ thi công ra sao?

Khi một nhà thầu trúng thầu bằng hồ sơ giả, rủi ro xảy ra trong quá trình thi công là rất lớn:

• Không đủ năng lực thực hiện dự án, dẫn đến chậm tiến độ, phát sinh lỗi kỹ thuật hoặc phải thay thế nhà thầu giữa chừng.
• Gia tăng chi phí quản lý, kiểm định và khắc phục hậu quả cho chủ đầu tư.
• Ảnh hưởng uy tín của cơ quan mời thầu và môi trường đầu tư công.

Trường hợp nghiêm trọng, cơ quan quản lý có thể đình chỉ thi công, hủy hợp đồng và khởi tố vụ án hình sự, khiến dự án bị đình trệ trong thời gian dài.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo

Hành vi cung cấp giấy tờ giả mạo trong hoạt động đấu thầu và thi công xây dựng không chỉ vi phạm đạo đức nghề nghiệp mà còn xâm phạm nghiêm trọng trật tự quản lý nhà nước trong lĩnh vực đầu tư, xây dựng. 

Pháp luật Việt Nam hiện nay đã có những quy định rõ ràng, cụ thể để xử lý các hành vi gian dối này, nhằm bảo đảm tính minh bạch, công bằng và an toàn cho các dự án đầu tư công cũng như tư nhân.

1. Nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo có thể bị xử lý như thế nào theo quy định pháp luật?

Theo quy định tại điểm a khoản 4 Điều 16 Luật Đấu thầu 2023, hành vi làm giả thông tin trong hồ sơ đấu thầu là một trong những hành vi gian lận trong hoạt động đấu thầu. Đồng thời, đây cũng làm hành vi bị nghiêm cấm tuyệt đối trong hoạt động đấu thầu.

Xử phạt hành chính:

Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 37 Nghị định 122/2021/NĐ-CP về xử phạt đối với các hành vi vi phạm các điều cấm trong đấu thầu, đối với hành vi làm giả thông tin trong hồ sơ đấu thầu là hành vi gian lận trong đấu thầu và khi phát hiện vi phạm có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng đối với tổ chức vi phạm, phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm.

Xử lý hình sự: Trường hợp nghiêm trọng, nếu hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

2. Nếu phát hiện nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo, chủ đầu tư nên làm gì ngay lập tức?

Khi phát hiện hoặc có dấu hiệu nghi ngờ nhà thầu sử dụng giấy tờ giả mạo, chủ đầu tư hoặc bên mời thầu cần:

• Tạm dừng quá trình lựa chọn nhà thầu hoặc thi công để xác minh thông tin.
• Yêu cầu nhà thầu cung cấp bản gốc, văn bản xác nhận hoặc chứng thực từ cơ quan có thẩm quyền.
• Lập biên bản sự việc, báo cáo cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu để xử lý theo quy định.
• Trường hợp có dấu hiệu giả mạo tài liệu, con dấu, chữ ký của cơ quan nhà nước, chủ đầu tư phải chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra và xử lý hình sự.

Việc xử lý nhanh chóng, kịp thời sẽ giúp hạn chế rủi ro kéo dài, bảo đảm uy tín của chủ đầu tư và tính công khai minh bạch của dự án.

3. Ai có quyền yêu cầu kiểm tra tính hợp lệ của giấy tờ do nhà thầu cung cấp giả mạo?

Hiện nay, pháp luật không có quy định cụ thể về các chủ thể sau có quyền yêu cầu kiểm tra, xác minh tính hợp pháp của hồ sơ nhà thầu, Tuy nhiên, thông thường bao gồm:

• Chủ đầu tư hoặc bên mời thầu, trong quá trình đánh giá hồ sơ dự thầu hoặc thực hiện hợp đồng.
• Cơ quan quản lý nhà nước về đấu thầu như Sở Tài chính các tỉnh.
• Cơ quan thanh tra, kiểm toán, điều tra khi phát hiện hoặc nhận được tố cáo về hành vi gian lận hồ sơ.
• Các bên liên quan trong hợp đồng (như đối tác liên danh, đơn vị tư vấn giám sát, cơ quan tài trợ vốn) khi có căn cứ cho rằng hồ sơ không trung thực.

Việc xác minh này nhằm đảm bảo toàn bộ quá trình đấu thầu – ký kết – thi công được thực hiện trên cơ sở pháp lý rõ ràng, trung thực và đúng quy định.

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo

Trong quá trình lựa chọn và hợp tác với nhà thầu, nhiều chủ đầu tư, đơn vị mời thầu hoặc đối tác thường gặp khó khăn khi phát hiện hoặc nghi ngờ nhà thầu sử dụng giấy tờ giả mạo. 

Việc nắm rõ các quy định pháp luật, quyền và nghĩa vụ của các bên sẽ giúp hạn chế thiệt hại, bảo vệ lợi ích hợp pháp và duy trì tính minh bạch trong hoạt động đấu thầu – thi công.

1. Những hậu quả pháp lý nào sẽ xảy ra đối với nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo trong quá trình đấu thầu?

Nhà thầu bị phát hiện cung cấp giấy tờ giả mạo sẽ phải chịu các hậu quả pháp lý nghiêm khắc, bao gồm:

• Xử phạt hành chính: Căn cứ theo quy định tại khoản 3 Điều 37 Nghị định 122/2021/NĐ-CP về xử phạt đối với các hành vi vi phạm các điều cấm trong đấu thầu, đối với hành vi làm giả thông tin trong hồ sơ đấu thầu là hành vi gian lận trong đấu thầu và khi phát hiện vi phạm có thể bị phạt tiền từ 200.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng đối với tổ chức vi phạm, phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 150.000.000 đồng đối với cá nhân vi phạm.
• Xử lý hình sự: Trường hợp nghiêm trọng, nếu hành vi làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) về tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; tội sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức.

2. Trong trường hợp nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo, bên chủ đầu tư có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng không?

Theo Điều 428 Bộ luật Dân sự 2015, bên chủ đầu tư có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng nếu bên còn lại có hành vi gian dối, cung cấp thông tin sai sự thật, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến mục đích hợp đồng.

3. Quy trình xử lý vi phạm khi nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo được quy định như thế nào trong Luật Đấu thầu?

Theo Khoản 1 Điều 89 Luật Đấu thầu năm 2023, sửa đổi năm 2025, khi thấy quyền, lợi ích hợp pháp bị ảnh hưởng, nhà thầu, nhà đầu tư, cơ quan, tổ chức được kiến nghị người có thẩm quyền, chủ đầu tư, bên mời thầu xem xét lại các vấn đề trong quá trình lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư, kết quả lựa chọn nhà thầu, nhà đầu tư.

Quy trình xử lý vi phạm khi nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo được quy định khi được hướng dẫn bởi Chương XII Nghị định 214/2025/NĐ-CP. 

4. Có những ví dụ nào điển hình về nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo đã bị xử lý theo pháp luật?

Một số trường hợp thực tế cho thấy cơ quan chức năng đã xử lý nghiêm minh hành vi này:

• Năm 2023, Bộ Kế hoạch và Đầu tư (nay là Bộ Tài chính) công bố danh sách nhiều nhà thầu bị cấm 3 năm do làm giả hợp đồng tương tự và chứng chỉ năng lực khi tham gia đấu thầu các gói xây dựng công trình dân dụng.
• Tại Quảng Ninh, một nhà thầu bị phát hiện sử dụng chứng chỉ hành nghề giả để được chỉ định thầu thi công hạ tầng khu công nghiệp; vụ việc sau đó được chuyển cho cơ quan công an để xử lý hình sự.

Những ví dụ này cho thấy cơ quan quản lý đang ngày càng siết chặt khâu kiểm tra, nhằm răn đe và loại bỏ những nhà thầu gian dối ra khỏi thị trường xây dựng.

5. Cơ chế nào để các bên liên quan bảo vệ mình trước rủi ro từ nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo?

Để tự bảo vệ quyền lợi hợp pháp, các chủ đầu tư, tư vấn và đối tác nên:

• Kiểm tra xác thực giấy tờ trên Cổng thông tin điện tử của các cơ quan cấp chứng chỉ hành nghề, chứng nhận năng lực.
• Yêu cầu đối chiếu bản gốc và xác nhận hợp pháp từ cơ quan có thẩm quyền trước khi ký hợp đồng.
• Ghi rõ điều khoản về xử lý gian lận và bồi thường thiệt hại trong hợp đồng, kèm điều kiện chấm dứt ngay khi phát hiện vi phạm.
• Tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý để rà soát hồ sơ và quy trình trước, trong và sau khi lựa chọn nhà thầu.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo?

Nếu bạn là chủ đầu tư, bên mời thầu hoặc doanh nghiệp đang gặp phải tình huống liên quan đến nhà thầu cung cấp giấy tờ giả mạo, hãy liên hệ NPLAW để được luật sư tư vấn, kiểm tra hồ sơ và hỗ trợ xử lý tranh chấp một cách kịp thời, đúng quy định pháp luật.