Quy định pháp luật liên quan đến giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

Việc giải quyết mâu thuẫn liên quan đến di sản là một vấn đề pháp lý phổ biến trong thực tiễn. Những tranh chấp này thường phát sinh do bất đồng giữa các đồng thừa kế hoặc do di chúc không rõ ràng. Pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo quá trình phân chia di sản được thực hiện đúng quy định và công bằng. Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản.

I. Sự ảnh hưởng của giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản trong giai đoạn hiện nay

1. Ví dụ về vấn đề liên quan đến giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản thực tế

Ông A qua đời để lại một căn nhà tại Hà Nội trị giá 5 tỷ đồng. Trước khi mất, ông A lập di chúc để lại toàn bộ căn nhà cho người con thứ hai là anh B, vì anh này là người trực tiếp chăm sóc ông trong thời gian ông bệnh tật. Tuy nhiên, sau khi ông A qua đời, người con cả là chị C không đồng ý với nội dung di chúc và cho rằng:

• Di chúc không có chữ ký của người làm chứng;
• Ông A lúc lập di chúc bị bệnh nặng, không còn minh mẫn;
• Chị C cũng là con ruột và có quyền thừa kế hợp pháp.

Vụ việc được đưa ra Tòa án. Sau khi thu thập hồ sơ bệnh án, làm rõ tình trạng sức khỏe của ông A tại thời điểm lập di chúc và kiểm tra thủ tục công chứng, Tòa án kết luận di chúc hợp pháp. Tuy nhiên, vì ông A chỉ để lại tài sản cho 1 người con, nên chị C được xác định là người thuộc diện thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc (theo Điều 644 Bộ luật Dân sự 2015 – người có quyền hưởng di sản dù bị truất quyền).

2. Làm thế nào để tránh những mâu thuẫn liên quan đến di sản ngay từ đầu?

Để hạn chế tối đa các tranh chấp về thừa kế sau này, người có tài sản và các thành viên trong gia đình nên chủ động thực hiện một số biện pháp sau:

• Nên lập di chúc bằng văn bản, có công chứng hoặc chứng thực tại UBND để đảm bảo giá trị pháp lý.
• Nội dung di chúc phải thể hiện rõ: ai được hưởng, hưởng bao nhiêu, tài sản nào, điều kiện gì đi kèm (nếu có).
• Di chúc nên được lập khi người để lại tài sản còn minh mẫn, sức khỏe tốt, có người làm chứng hoặc cơ quan xác nhận.
• Cập nhật, bổ sung hoặc hủy bỏ di chúc cũ (nếu cần): Nếu có thay đổi về tài sản hoặc ý định, nên lập di chúc mới và hủy bỏ di chúc cũ theo đúng quy định để tránh mâu thuẫn về thời điểm hiệu lực.
• Công khai thông tin tài sản trong gia đình: Giữa các thành viên trong gia đình nên có sự trao đổi, công khai và minh bạch về tài sản để tránh hiểu lầm hoặc nghi ngờ lẫn nhau.
• Ghi nhận thỏa thuận phân chia di sản (nếu người để lại tài sản đã mất):Khi thừa kế phát sinh, các đồng thừa kế nên lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản, có chứng thực hoặc công chứng, hạn chế tranh chấp về sau.
• Tham khảo ý kiến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý: Trước khi lập di chúc hoặc phân chia di sản, nên tham khảo ý kiến người có chuyên môn để đảm bảo không sai luật và không gây thiệt hại cho các bên.

II. Giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản là gì?

1. Khái niệm về giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

Giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản là quá trình xử lý các tranh chấp, bất đồng, hoặc xung đột giữa các bên có quyền và nghĩa vụ đối với phần di sản do người đã chết để lại. Mâu thuẫn này có thể phát sinh từ việc xác định người thừa kế, nội dung di chúc, giá trị di sản, cách phân chia tài sản, quyền sử dụng di sản chung, hoặc các hành vi trái với ý chí người lập di chúc.

2. Tại sao cần thực hiện giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

Việc giải quyết mâu thuẫn liên quan đến di sản là rất cần thiết vì những lý do sau:

• Bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các bên liên quan: Đảm bảo mọi người thừa kế đều được hưởng đúng phần tài sản mà họ có quyền.
• Tránh phát sinh tranh chấp kéo dài, gây mâu thuẫn nội bộ gia đình, làm ảnh hưởng đến tình cảm huyết thống và trật tự xã hội.
• Tạo điều kiện cho việc sử dụng, chuyển nhượng, hoặc phát triển tài sản một cách hợp pháp: Đặc biệt với di sản là bất động sản, nếu không giải quyết xong tranh chấp thì không thể đăng ký sang tên hoặc thực hiện các quyền tài sản.
• Đảm bảo tính minh bạch, công bằng và tuân thủ pháp luật trong việc phân chia di sản, nhất là khi có người bị bỏ sót quyền thừa kế, hoặc nội dung di chúc có điểm bất hợp lý, mơ hồ.
• Ngăn chặn các hành vi chiếm đoạt, định đoạt tài sản trái pháp luật, khi có người tự ý sử dụng hoặc tẩu tán di sản mà không có sự đồng thuận của các bên liên quan.

III. Quy định pháp luật liên quan đến giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

1. Quy định khi giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

Theo quy định pháp luật, các chủ thể có quyền khởi kiện tranh chấp về thừa kế bao gồm:

Thừa kế theo di chúc: Theo quy định tại Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015, mọi cá nhân đều có quyền:

• Lập di chúc để định đoạt tài sản.
• Được hưởng di sản theo di chúc hoặc pháp luật.
• Tổ chức, pháp nhân (không phải cá nhân) chỉ có thể hưởng di sản theo di chúc, không được thừa kế theo pháp luật.

Bên cạnh đó, tại Điều 613 quy định cá nhân thừa kế phải:

• Còn sống tại thời điểm mở thừa kế (người để lại di sản chết).
• Thai nhi đã thành hình trước khi người để lại di sản chết và sinh ra còn sống.
• Nếu là tổ chức: phải tồn tại tại thời điểm mở thừa kế (không bị giải thể).

Thừa kế theo pháp luật: Những người thuộc hàng thừa kế theo quy định của Bộ luật Dân sự (Điều 651), bao gồm:

• Hàng thứ nhất: vợ, chồng, cha mẹ đẻ, cha mẹ nuôi, con đẻ, con nuôi;
• Hàng thứ hai trở đi: ông bà, anh chị em ruột, cháu ruột, cô, chú, bác, cậu…

Căn cứ vào Điều 26, Điều 35 và Điều 37 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, cơ quan có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về di sản thừa kế như sau:

• Tòa án khu vực được quy định tại Bộ luật Tố tụng dân sự năm 2015, được sửa đổi bổ sung năm 2025: Có thẩm quyền giải quyết đa số các tranh chấp về thừa kế giữa công dân trong nước, có liên quan đến tài sản trong nước.
• Tòa án nhân dân cấp tỉnh: Giải quyết tranh chấp nếu có yếu tố nước ngoài (tài sản ở nước ngoài hoặc người thừa kế ở nước ngoài).
• Tòa án nơi bị đơn cư trú: Trong trường hợp di sản thừa kế là động sản (xe, tiền, tài sản di chuyển được), vụ kiện sẽ được giải quyết tại Tòa án nơi bị đơn đang cư trú hoặc làm việc.
• Tòa án nơi có bất động sản: Nếu di sản là bất động sản (đất đai, nhà ở…), thẩm quyền thuộc về Tòa án nơi có tài sản đó.

Việc khởi kiện tranh chấp về thừa kế chỉ được Tòa án xem xét nếu vẫn còn trong thời hiệu theo quy định, được tính từ thời điểm mở thừa kế (tức là thời điểm người để lại di sản qua đời). Tranh chấp chia di sản:

• Đối với bất động sản: thời hiệu là 30 năm;
• Đối với động sản: thời hiệu là 10 năm.

2. Ai sẽ là người chịu trách nhiệm chi phí pháp lý khi giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản?

Nếu các bên thừa kế tự hòa giải và thống nhất phân chia di sản mà không cần đến sự can thiệp của Tòa án:

• Chi phí pháp lý (như công chứng, chứng thực, định giá, thuê luật sư tư vấn…) sẽ do các bên tự thỏa thuận phân chia.
• Thường thì chi phí sẽ được chia đều hoặc chia theo tỷ lệ phần di sản được hưởng.

Nếu mâu thuẫn xảy ra giữa các người thừa kế hoặc người có quyền lợi liên quan đến di sản, thì các bên tự phải chịu chi phí pháp lý của mình, bao gồm:

• Chi phí thuê luật sư riêng.
• Chi phí thu thập chứng cứ.
• Phí tòa án nếu khởi kiện (án phí dân sự sơ thẩm, phúc thẩm…).

Tòa án có thể yêu cầu bên thua kiện chịu toàn bộ hoặc một phần chi phí theo quy định của pháp luật.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản

1. Trong trường hợp có điều khoản trong di chúc gây tranh cãi, họ sẽ được xử lý như thế nào khi giải quyết mọi mâu thuẫn?

Khi trong di chúc có điều khoản không rõ ràng, gây ra nhiều cách hiểu khác nhau, thì theo Điều 648 Bộ luật Dân sự 2015, những người thừa kế theo di chúc có trách nhiệm cùng nhau giải thích nội dung đó. Việc giải thích phải dựa trên ý nguyện đích thực của người lập di chúc. Ngoài ra, cần cân nhắc đến mối quan hệ giữa người để lại di chúc và các người thừa kế, cũng như các yếu tố hoàn cảnh khác có liên quan.

Trường hợp các bên thừa kế không thể thống nhất được về cách hiểu nội dung di chúc, thì họ có quyền khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu giải thích hoặc phán quyết về hiệu lực của điều khoản đang gây tranh cãi. Lúc này, Tòa án sẽ căn cứ vào chứng cứ, lời khai, bối cảnh lập di chúc và các quy định pháp luật để đưa ra quyết định phù hợp với ý chí thực tế của người đã mất.

Nếu chỉ có một phần nội dung di chúc không thể giải thích được và phần đó không ảnh hưởng đến các phần còn lại, thì theo quy định pháp luật, chỉ phần không rõ ràng đó sẽ không có hiệu lực. Các phần còn lại của di chúc vẫn được thi hành bình thường. 

2. Có cần phải lập biên bản ghi nhận việc giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản không?

Khi các bên thừa kế tự thỏa thuận và giải quyết được mâu thuẫn liên quan đến di sản, việc lập biên bản ghi nhận nội dung đã thống nhất là rất cần thiết. Văn bản này giúp xác định rõ ý chí các bên, tránh phát sinh tranh chấp sau này và có thể làm cơ sở pháp lý nếu cần sử dụng tại cơ quan công chứng, Tòa án hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Nếu nội dung thỏa thuận liên quan đến bất động sản, biên bản cần được công chứng hoặc chứng thực để có giá trị pháp lý.

3. Khi một di sản có giá trị bất động sản, liệu việc giải quyết mâu thuẫn sẽ phức tạp hơn không?

Việc giải quyết mâu thuẫn liên quan đến di sản là bất động sản thường phức tạp hơn so với các loại tài sản khác. Nguyên nhân là vì bất động sản cần đáp ứng các điều kiện pháp lý như: phải có giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, không có tranh chấp, đúng quy hoạch, và phải đăng ký sang tên khi chuyển quyền. Ngoài ra, nếu có nhiều người đồng thừa kế và bất động sản không thể chia đều về mặt vật lý, thì sẽ dễ phát sinh mâu thuẫn về định giá, phân chia phần quyền sử dụng hoặc yêu cầu bán chia tiền. Trường hợp này thường cần đến sự can thiệp của Tòa án nếu không thể tự thỏa thuận.

4. Nếu di sản đã được phân chia nhưng sau đó phát hiện ra mâu thuẫn, làm thế nào để giải quyết?

Khi di sản đã được phân chia nhưng sau đó phát sinh mâu thuẫn (ví dụ: phát hiện có người thừa kế bị bỏ sót, hoặc nội dung di chúc có sai sót), thì các bên liên quan có thể:

• Thương lượng lại việc phân chia theo tinh thần tự nguyện;
• Nếu không thỏa thuận được, người có quyền và lợi ích bị ảnh hưởng có thể khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu hủy bỏ hoặc sửa đổi việc phân chia di sản trước đó. Tòa án sẽ xem xét tính hợp pháp của việc phân chia ban đầu và căn cứ vào bằng chứng mới để giải quyết lại theo đúng quy định pháp luật.

5. Trong trường hợp không thể giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản, bước tiếp theo sẽ là gì?

Nếu các bên không thể tự thỏa thuận để giải quyết tranh chấp về di sản, thì bước tiếp theo bắt buộc là khởi kiện ra Tòa án có thẩm quyền. Việc khởi kiện cần thực hiện theo đúng trình tự thủ tục tố tụng dân sự, bao gồm:

• Soạn đơn khởi kiện;
• Gửi kèm tài liệu, chứng cứ chứng minh quyền và lợi ích của mình;
• Thực hiện nghĩa vụ nộp án phí tạm ứng;
• Tham gia các phiên hòa giải và xét xử theo yêu cầu của Tòa.

V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản không?

Trên đây là bài viết của NPLaw về giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ Quý khách hàng các vấn đề pháp lý liên quan đến giải quyết mọi mâu thuẫn liên quan đến di sản. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, hãy liên hệ ngay với NPLaw.