Quy định pháp luật liên quan đến sơ suất y tế

Sơ suất y tế là những sai sót trong quá trình khám chữa bệnh gây ảnh hưởng đến sức khỏe hoặc tính mạng người bệnh. Đây là vấn đề nhạy cảm, dễ phát sinh tranh chấp và cần được xử lý theo đúng quy định pháp luật. Việc nhận diện và xử lý sơ suất y tế đúng cách góp phần bảo vệ quyền lợi bệnh nhân và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế. Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến sơ suất y tế.

I. Sự ảnh hưởng của sơ suất y tế trong giai đoạn hiện nay

Sơ suất y tế không chỉ gây hậu quả cho cá nhân người bệnh, mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến toàn bộ hệ thống y tế và xã hội. Những ảnh hưởng tiêu biểu gồm:

• Thiệt hại về sức khỏe và tính mạng: Sơ suất y tế có thể khiến bệnh nhân bị tàn tật vĩnh viễn, tổn thương nặng hoặc tử vong.
• Tổn thất tinh thần và kinh tế: Người bệnh và gia đình có thể mất nguồn thu nhập, gánh nặng chi phí điều trị, kéo dài thời gian hồi phục và ảnh hưởng nghiêm trọng đến đời sống tinh thần.
• Mất niềm tin vào y tế: Nhiều người sau khi bị ảnh hưởng sẽ e ngại tiếp cận dịch vụ khám chữa bệnh, ảnh hưởng đến việc điều trị đúng lúc.
• Tổn hại uy tín chuyên môn: Các vụ sơ suất y tế khiến cơ sở y tế bị giảm niềm tin từ cộng đồng, ảnh hưởng đến thương hiệu và hoạt động.
• Áp lực tâm lý với nhân viên y tế: Những người bị nghi ngờ có sai sót có thể chịu căng thẳng kéo dài, ảnh hưởng đến hiệu suất làm việc và sức khỏe tinh thần.
• Rủi ro pháp lý: Có thể dẫn đến kiện tụng dân sự hoặc bị xử lý hình sự nếu xác định có sai sót chuyên môn.
• Làm nổi bật lỗ hổng trong quản lý chuyên môn và kiểm soát chất lượng;
• Tăng chi phí và gánh nặng cho bảo hiểm y tế và hệ thống pháp lý;
• Làm suy giảm lòng tin vào ngành y – một ngành vốn đòi hỏi sự tôn trọng và tin tưởng cao từ cộng đồng.

Ví dụ về vấn đề liên quan đến sơ suất y tế thực tế

Diễn biến: 18 bệnh nhân điều trị lọc máu tại bệnh viện; sau đó, 8 người bị sốc phản vệ dẫn tới tử vong, 10 người còn lại được chuyển lên BV Bạch Mai cấp cứu

Nguyên nhân: Nước dùng cho máy lọc máu không đạt chuẩn, có nguy cơ gây sốc phản vệ nhóm người bệnh .

Hậu quả pháp lý:

• Gia đình nạn nhân đã khởi kiện Bệnh viện Hòa Bình yêu cầu bồi thường .
• Các cơ quan chức năng xác nhận điều tra và loại nước lọc máu là nguyên nhân chính, gây tranh chấp về mức đền bù giữa bệnh viện và người nhà
• Bệnh viện khẳng định chưa có hướng dẫn cụ thể về mức bồi thường và đang chờ chỉ đạo từ cấp trên .

II. Sơ suất y tế là gì?

1. Khái niệm về sơ suất y tế

Sơ suất y tế là hành vi hoặc thiếu sót của nhân viên y tế gây ra tổn thương cho người bệnh mà lẽ ra có thể tránh được nếu thực hiện đúng quy trình, tiêu chuẩn chuyên môn.

2. Những điều dẫn đến sơ suất y tế

Nguyên nhân chủ quan (do con người)

Sai sót chuyên môn

• Chẩn đoán sai bệnh, bỏ sót triệu chứng;
• Kê đơn sai thuốc, sai liều lượng, chỉ định sai phương pháp điều trị;
• Lỗi khi thực hiện thủ thuật, phẫu thuật (cắt nhầm, bỏ sót dị vật...).

Thiếu kinh nghiệm hoặc trình độ chuyên môn yếu

• Bác sĩ, điều dưỡng chưa đủ năng lực nhưng vẫn được phân công làm việc độc lập;
• Thiếu đào tạo thường xuyên, không cập nhật kiến thức y khoa mới.

Thiếu tập trung hoặc làm việc trong trạng thái quá tải

• Làm việc liên tục trong nhiều giờ, thiếu ngủ;
• Áp lực công việc cao làm giảm khả năng ra quyết định chính xác.

Nguyên nhân khách quan (do điều kiện bên ngoài)

Thiết bị, máy móc y tế hỏng hóc hoặc không đạt chuẩn

• Thiết bị chẩn đoán lỗi, không hiệu chuẩn đúng;
• Thiếu dụng cụ cấp cứu, khử khuẩn kém…

 Thiếu nhân lực y tế hoặc phân công không hợp lý

• Một bác sĩ phụ trách quá nhiều bệnh nhân cùng lúc;
• Điều dưỡng/phụ tá chưa đủ năng lực được giao nhiệm vụ vượt khả năng.

Hệ thống quản lý lỏng lẻo

• Thiếu kiểm tra chéo giữa các bộ phận;
• Không có quy trình báo cáo sự cố rõ ràng.

III. Quy định pháp luật liên quan đến sơ suất y tế

1. Sơ suất y tế được định nghĩa như thế nào theo quy định của pháp luật Việt Nam?

Theo quy định của pháp luật Việt Nam, sơ suất y tế không được định nghĩa một cách cụ thể trong nhiều văn bản pháp luật, nhưng có thể được hiểu và liên quan chặt chẽ đến khái niệm sự cố y khoa.

Theo khoản 1 Điều 2 Thông tư 43/2018/TT-BYT của Bộ Y tế và khoản 22 Điều 2 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, sự cố y khoa là các tình huống không mong muốn xảy ra trong quá trình chẩn đoán, chăm sóc và điều trị do các yếu tố khách quan hoặc chủ quan, không phải do diễn biến bệnh lý hoặc cơ địa người bệnh, và có thể tác động đến sức khỏe hoặc tính mạng của người bệnh.

Từ đó, sơ suất y tế thường được hiểu là một dạng sự cố y khoa phát sinh do lỗi chuyên môn hoặc sai sót từ phía nhân viên y tế, như chẩn đoán sai, điều trị sai thuốc, can thiệp sai thủ thuật, hay vi phạm quy trình chuyên môn. Đây là yếu tố chủ quan gây ra sự cố y khoa.

2. Các yếu tố nào được xem xét khi xác định sơ suất y tế trong quá trình điều trị?

Sơ suất y tế (hay còn gọi là thiếu sót chuyên môn) là hành vi sai phạm trong khám, chữa bệnh gây hậu quả không mong muốn cho người bệnh. Khi xem xét một vụ việc có phải là sơ suất y tế hay không, cơ quan chuyên môn và pháp luật thường dựa vào các yếu tố đánh giá sau đây:

Nghĩa vụ và trách nhiệm nghề nghiệp

• Nhân viên y tế có thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ chuyên môn được giao hay không?
• Có tuân thủ đúng quy trình kỹ thuật chuyên môn, hướng dẫn điều trị theo quy định của Bộ Y tế không?
• Có hành vi chủ quan, cẩu thả, lạm quyền, hoặc bỏ sót thao tác cần thiết không?

Mức độ tuân thủ quy trình chuyên môn

• Việc khám, chẩn đoán, kê đơn, thực hiện thủ thuật, phẫu thuật... có đúng với hướng dẫn chuyên môn tương ứng không?
• Có sự khác biệt lớn so với "chuẩn mực hành nghề" thông thường mà người có trình độ tương đương phải thực hiện?

Mối liên hệ nhân – quả

• Hành vi sai sót chuyên môn có gây ra hậu quả trực tiếp đối với sức khỏe, tính mạng của người bệnh hay không?
• Có thể chứng minh hậu quả là kết quả của hành vi sơ suất (chứ không do tình trạng bệnh tiến triển bình thường)?

Yếu tố lỗi (chủ quan hoặc khách quan)

• Nhân viên y tế có lỗi cố ý hay vô ý?
• Có yếu tố bất khả kháng (ví dụ thiết bị hỏng, thiếu thuốc, ca bệnh phức tạp vượt khả năng...) ảnh hưởng đến kết quả điều trị hay không?

3. Trách nhiệm pháp lý của bác sĩ và cơ sở y tế trong trường hợp có sơ suất y tế là gì?

Theo quy định tại Điều 9 Thông tư 43/2018/TT-BYT, nhân viên y tế khi phát hiện sự cố y khoa, phải xử lý ngay để bảo đảm an toàn cho người bệnh, trước khi báo cáo cho bộ phận tiếp nhận sự cố.
Sở Y tế và Bộ Y tế phải chỉ đạo điều tra, báo cáo nhanh trong 24 giờ đối với sự cố nghiêm trọng (được quy định tại điểm b khoản 1 Điều 5, thường là sự cố gây chết người, tàn tật...). Cơ sở y tế phải phối hợp, cung cấp thông tin, tài liệu đầy đủ, nếu không sẽ bị xử phạt hành chính hoặc xử lý trách nhiệm người đứng đầu.

Tuy nhiên, theo Điều 42 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, bác sĩ không phải chịu trách nhiệm khi:

• Đã thực hiện đúng quy trình chuyên môn, nhưng sự cố y khoa vẫn xảy ra do yếu tố khách quan;
• Trong trường hợp đó, bác sĩ được pháp luật bảo vệ và có quyền yêu cầu các tổ chức hỗ trợ, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

Theo Điều 102 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, nếu xảy ra tai biến y khoa:

• Cơ sở y tế có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh, trừ khi hội đồng chuyên môn kết luận không có sai sót chuyên môn kỹ thuật;
• Đây là nguyên tắc bảo vệ người bệnh và đảm bảo trách nhiệm pháp lý của tổ chức y tế.

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, nếu sơ suất y tế gây thiệt hại đến sức khỏe hoặc tính mạng người bệnh, bác sĩ hoặc cơ sở y tế có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người bị hại (hoặc thân nhân), bao gồm:

• Chi phí chữa trị, phục hồi sức khỏe;
• Thu nhập bị mất hoặc giảm sút của nạn nhân;
• Chi phí hợp lý và thu nhập bị mất của người chăm sóc;
• Khoản bù đắp tổn thất tinh thần (tối đa 50 lần mức lương cơ sở nếu không thỏa thuận được).

Chủ thể bồi thường có thể là:

• Bác sĩ trực tiếp gây ra sai sót (nếu lỗi cá nhân);
• Cơ sở y tế nơi bác sĩ làm việc (nếu bác sĩ hành nghề trong khuôn khổ nhiệm vụ được giao).

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan sơ suất y tế

1. Có quy trình nào để khiếu nại về sơ suất y tế không?

Người bệnh có thể thực hiện khiếu nại theo Điều 7 Luật Khiếu nại 2011, quy trình gồm:

• Khiếu nại lần đầu: Gửi đơn đến người đứng đầu cơ sở y tế hoặc người đã ban hành quyết định hành chính (ví dụ: quyết định xử lý khám bệnh sai sót, từ chối bồi thường...).
• Khiếu nại lần hai: Nếu không đồng ý với kết quả giải quyết hoặc hết thời hạn không được trả lời, có thể gửi đến cấp trên trực tiếp.
• Khởi kiện hành chính: Có quyền khởi kiện ra Tòa án nhân dân có thẩm quyền ở bất kỳ giai đoạn nào nếu không đồng ý với việc giải quyết.

2. Nếu phát hiện sơ suất y tế, bệnh nhân có quyền yêu cầu bồi thường không?

Theo Điều 102 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, khi xảy ra tai biến y khoa, cơ sở y tế có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh, trừ khi hội đồng chuyên môn kết luận không có sai sót chuyên môn kỹ thuật. Bệnh nhân có quyền yêu cầu bồi thường ngay khi phát hiện có hậu quả xảy ra do sơ suất y tế, và cơ sở y tế phải phối hợp xác minh nguyên nhân.

Theo Điều 590 Bộ luật Dân sự 2015, nếu sơ suất y tế xâm phạm sức khỏe hoặc tính mạng người bệnh, thì thiệt hại được bồi thường bao gồm:

• Chi phí y tế hợp lý;
• Mất thu nhập của nạn nhân và người chăm sóc;
• Tổn thất tinh thần (có thể lên tới 50 lần mức lương cơ sở nếu không có thỏa thuận khác).

Đây là quyền lợi pháp lý của bệnh nhân, không phụ thuộc vào việc lỗi do ai (bác sĩ hay cơ sở y tế), trừ khi chứng minh không có sai sót chuyên môn.

3. Sơ suất y tế có thể dẫn đến việc xử lý hình sự đối với nhân viên y tế không?

Sơ suất y tế hoàn toàn có thể dẫn đến trách nhiệm hình sự đối với nhân viên y tế, nếu hành vi đó vi phạm quy định chuyên môn và gây ra hậu quả nghiêm trọng, theo quy định tại Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế thuốc, cấp phát thuốc, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác. Tùy theo mức độ hậu quả, hình phạt có thể như sau:

• Tù từ 01–05 năm nếu làm chết 1 người hoặc gây tổn hại sức khỏe nghiêm trọng;
• Tù từ 03–10 năm nếu làm chết 2 người, tổn hại sức khỏe nặng hơn hoặc thiệt hại tài sản trên 500 triệu;
• Tù từ 07–15 năm nếu làm chết từ 3 người trở lên hoặc gây tổn hại sức khỏe đặc biệt nghiêm trọng;
• Phạt cải tạo không giam giữ đến 2 năm hoặc tù từ 03 tháng – 02 năm trong những trường hợp ít nghiêm trọng hơn (khoản 4).

Ngoài ra, người phạm tội có thể bị phạt tiền từ 10–50 triệu đồng, cấm hành nghề, đảm nhiệm chức vụ từ 1–5 năm.

4. Những chứng cứ nào cần thu thập để chứng minh sơ suất y tế trong một vụ kiện?

Để chứng minh sơ suất y tế trong một vụ kiện đòi bồi thường hoặc tố cáo vi phạm pháp luật, người bệnh hoặc đại diện cần thu thập các chứng cứ quan trọng sau:

Hồ sơ bệnh án

• Đây là chứng cứ quan trọng nhất để xác định quá trình khám chữa bệnh.
• Gồm: đơn thuốc, chỉ định cận lâm sàng, chẩn đoán, thủ thuật, phẫu thuật, diễn biến bệnh, ghi chú của bác sĩ.
• Có thể yêu cầu trích lục theo Điều 38 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023.

Kết luận của hội đồng chuyên môn

• Theo Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, khi xảy ra tai biến y khoa, cơ sở y tế hoặc cơ quan có thẩm quyền sẽ thành lập hội đồng chuyên môn để xác định có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
• Kết luận này là căn cứ then chốt để xác định trách nhiệm bồi thường hay truy cứu pháp lý.

Giấy tờ liên quan đến chi phí và hậu quả

• Hóa đơn viện phí, chi phí điều trị sau sự cố;
• Giấy xác nhận nghỉ việc, mất thu nhập;
• Giấy tờ liên quan đến thương tật, tổn hại sức khỏe, giấy giám định (nếu có).

5. Nếu bệnh nhân không hài lòng với cách giải quyết sơ suất y tế của cơ sở y tế, họ có thể làm gì?

Khi bệnh nhân hoặc người đại diện hợp pháp không đồng ý với cách xử lý sơ suất y tế của cơ sở y tế (ví dụ: từ chối bồi thường, không nhận lỗi, không giải thích rõ nguyên nhân), họ có thể thực hiện các biện pháp pháp lý và hành chính sau:

• Theo Điều 7 Luật Khiếu nại 2011, bệnh nhân có quyền khiếu nại lần hai đến cấp trên trực tiếp của người giải quyết khiếu nại lần đầu (thường là Giám đốc Sở Y tế, nếu khiếu nại lần đầu gửi tới bệnh viện công).
• Trường hợp vẫn không đồng ý với giải quyết lần hai hoặc quá thời hạn không được phản hồi, bệnh nhân hoặc người đại diện hợp pháp có quyền khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án theo Luật Tố tụng hành chính 2015.

V. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về sơ suất y tế không?

Trên đây là bài viết của NPLaw về sơ suất y tế, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ Quý khách hàng các vấn đề pháp lý liên quan đến sơ suất y tế. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, hãy liên hệ ngay với NPLaw.