Tai nạn y tế là những sự cố không mong muốn xảy ra trong quá trình khám, chữa bệnh, có thể gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, thậm chí là tính mạng của người bệnh. Tuy nhiên, thực trạng vẫn còn xảy ra những vụ việc sai sót chuyên môn, nhầm lẫn trong điều trị, thậm chí vi phạm quy trình kỹ thuật. Bài viết sau đây NPLaw sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến tai nạn y tế.
I. Thực trạng tai nạn y tế trong giai đoạn hiện nay
Trong những năm gần đây, tai nạn y tế đang trở thành vấn đề đáng lo ngại trong ngành y tế Việt Nam. Mặc dù phần lớn các cơ sở khám, chữa bệnh đều tuân thủ quy trình chuyên môn và đạo đức nghề nghiệp, nhưng vẫn xảy ra không ít trường hợp sai sót chuyên môn dẫn đến hậu quả nghiêm trọng cho người bệnh. Các vụ việc như: phẫu thuật nhầm bộ phận, truyền nhầm nhóm máu, dị ứng thuốc không được phát hiện kịp thời, hay bỏ quên dụng cụ trong cơ thể bệnh nhân,… không chỉ gây tổn thất về sức khỏe, tính mạng người bệnh mà còn ảnh hưởng đến niềm tin của xã hội đối với ngành y.
Theo thống kê từ Bộ Y tế và các phương tiện thông tin đại chúng, mỗi năm ghi nhận hàng chục sự cố y khoa nghiêm trọng. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân như: thiếu cơ chế báo cáo minh bạch, tâm lý e ngại của nhân viên y tế, hay sự thiếu rõ ràng trong việc xác định trách nhiệm pháp lý,… khiến cho việc xử lý tai nạn y tế còn gặp nhiều khó khăn. Trong khi đó, quyền lợi của người bệnh bị ảnh hưởng nhưng chưa được bảo vệ đầy đủ.
II. Tai nạn y tế là gì?
1. Khái niệm về tai nạn y tế
Hiện nay, pháp luật Việt Nam chưa có một định nghĩa chính thức, cụ thể về “tai nạn y tế”. Dưới góc độ pháp lý, thuật ngữ này được gọi với tên gọi “tai biến y khoa”. Căn cứ theo quy định tại khoản 23 Điều 2 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, tai biến y khoa được hiểu là sự cố y khoa gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh do một trong các nguyên nhân sau:
- Rủi ro xảy ra ngoài ý muốn mặc dù người hành nghề đã tuân thủ các quy định về chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh;
- Sai sót chuyên môn kỹ thuật.
2. Các trường hợp dẫn đến tai nạn y tế
Tai nạn y tế có thể phát sinh từ nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm:
- Sai sót trong chẩn đoán và điều trị: chẩn đoán nhầm bệnh, kê sai thuốc, điều trị không đúng phác đồ.
- Lỗi trong kỹ thuật y khoa: phẫu thuật nhầm vị trí, để quên dụng cụ phẫu thuật trong cơ thể bệnh nhân, gây nhiễm trùng vết mổ do thiếu vô trùng.
- Nhầm lẫn hành chính – quy trình: truyền nhầm máu, nhầm bệnh nhân, nhầm loại thuốc hoặc liều lượng.
- Thiết bị y tế bị lỗi hoặc sử dụng sai cách: máy móc không được hiệu chuẩn đúng, nhân viên không được đào tạo đầy đủ về thiết bị.
- Thiếu giám sát hoặc sơ suất trong chăm sóc bệnh nhân: bỏ sót diễn biến bệnh nghiêm trọng, không theo dõi sát sau phẫu thuật hoặc dùng thuốc đặc biệt.
- Nguyên nhân khách quan: người bệnh dị ứng với thuốc, phản ứng bất thường mặc dù đã thực hiện đúng quy trình.
III. Quy định pháp luật liên quan đến tai nạn y tế
1. Quy định liên quan khi giải quyết tai nạn y tế
Một số quy định pháp lý quan trọng trong việc xử lý tai nạn y tế bao gồm:
- Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023: quy định về xác định người hành nghề có sai sót chuyên môn kỹ thuật gây tai biến y khoa, quy định yêu cầu cơ sở y tế phải lập hội đồng chuyên môn để đánh giá nguyên nhân sự cố; bồi thường khi xảy ra tai biến y khoa;...
- Thông tư 32/2023/TT-BYT: quy định về tổ chức và hoạt động của hội đồng chuyên môn; trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp khi xảy ra tai biến y khoa;...
- Bộ luật Dân sự 2015: quy định về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng, áp dụng khi có thiệt hại về sức khỏe, tính mạng do lỗi của cơ sở y tế hoặc bác sĩ.
- Luật Khiếu nại 2011 và Luật Tố cáo 2018: Cho phép người bệnh hoặc người nhà bệnh nhân khiếu nại, tố cáo hành vi sai phạm trong hoạt động khám chữa bệnh.
2. Ai có thẩm quyền giải quyết tai nạn y tế
Theo Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện của người bệnh hoặc của người hành nghề thì cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định người hành nghề có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Hội đồng chuyên môn được thành lập trong các trường hợp sau đây:
- Hội đồng chuyên môn do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tự thành lập. Trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh không tự thành lập được Hội đồng chuyên môn thì phải đề nghị cơ quan nhà nước có thẩm quyền về y tế quản lý trực tiếp thành lập;
- Hội đồng chuyên môn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền về y tế quản lý trực tiếp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thành lập trong trường hợp có đề nghị của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh hoặc có đề nghị bằng văn bản của bên tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của Hội đồng chuyên môn do cơ sở khám bệnh, chữa bệnh tự thành lập;
- Hội đồng chuyên môn do Bộ Y tế thành lập trong trường hợp có đề nghị bằng văn bản của bên tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của Hội đồng chuyên môn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền về y tế quản lý trực tiếp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thành lập.
3. Cách giải quyết khi xảy ra tai nạn y tế
Theo Điều 50 Thông tư 32/2023/TT-BYT, trình tự, thủ tục giải quyết tranh chấp khi xảy ra tai biến y khoa như sau:
Trình tự giải quyết tranh chấp đối với trường hợp bệnh viện thuộc thẩm quyền quản lý của Sở Y tế):
- Khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện người bệnh, người hành nghề hoặc cơ quan cảnh sát điều tra, tòa án thì bệnh viện phải thành lập hội đồng chuyên môn theo quy định tại khoản 1 Điều 101 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh (gọi là hội đồng chuyên môn cấp cơ sở);
- Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn thì có văn bản đề nghị Sở Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp;
- Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn thì có văn bản đề nghị Bộ Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp. Kết luận của hội đồng chuyên môn của Bộ Y tế là kết luận cuối cùng;
- Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn quy định của Bộ Y tế thì các bên khởi kiện tại tòa án.
Trình tự giải quyết tranh chấp đối với trường hợp cơ sở khám bệnh, chữa bệnh thuộc thẩm quyền quản lý của Sở Y tế nhưng không phải là hình thức bệnh viện:
- Khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện người bệnh, người hành nghề hoặc cơ quan cảnh sát điều tra, tòa án thì cơ sở có văn bản đề nghị Sở Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp;
- Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn thì có văn bản đề nghị Bộ Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp. Kết luận của hội đồng chuyên môn của Bộ Y tế là kết luận cuối cùng;
- Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn quy định của Bộ Y tế thì các bên khởi kiện tại tòa án.
IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tai nạn y tế
1. Các cơ sở y tế có trách nhiệm gì khi xảy ra tai nạn y tế đối với bệnh nhân?
Theo Điều 101 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023, khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện của người bệnh hoặc của người hành nghề thì cơ sở khám bệnh, chữa bệnh phải thành lập Hội đồng chuyên môn để xác định người hành nghề có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật.
Trường hợp xảy ra tai biến y khoa đối với người bệnh, cơ sở khám bệnh, chữa bệnh có trách nhiệm bồi thường cho người bệnh theo quy định của pháp luật, trừ trường hợp quy định tại khoản 2 Điều 100 của Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023.
2. Quy trình giải quyết khiếu nại về tai nạn y tế được thực hiện ra sao theo quy định pháp luật?
Theo Luật Khiếu nại năm 2011, quy trình giải quyết khiếu nại về tai nạn y tế như sau:
- Nộp đơn khiếu nại đến cơ sở y tế hoặc cơ quan quản lý.
- Cơ quan có thẩm quyền thụ lý và xác minh nội dung khiếu nại.
- Tổ chức đối thoại (nếu cần).
- Ra quyết định giải quyết khiếu nại.
- Người bệnh có quyền khiếu nại lần hai hoặc khởi kiện ra tòa án nếu không đồng ý.
3. Các bác sĩ có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự nếu gây tai nạn y tế do sự bất cẩn không?
Nếu bác sĩ vi phạm quy trình chuyên môn, gây hậu quả nghiêm trọng đến sức khỏe, tính mạng người bệnh thì có thể bị truy cứu theo Điều 315 Bộ luật Hình sự 2015 – Tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh.
4. Nếu một cơ sở y tế không báo cáo tai nạn y tế cho cơ quan chức năng, họ sẽ phải chịu trách nhiệm gì?
Nếu một cơ sở y tế không báo cáo tai nạn y tế cho cơ quan chức năng, họ sẽ phải chịu trách nhiệm xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 9, Điều 48 Nghị định 117/2020/NĐ-CP về vi phạm quy định về nguyên tắc trong hành nghề khám bệnh, chữa bệnh, ví dụ: Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu không thành lập hội đồng chuyên môn theo quy định của pháp luật để xác định có hay không có sai sót chuyên môn kỹ thuật trong trường hợp có yêu cầu giải quyết tranh chấp về khám bệnh, chữa bệnh khi xảy ra tai biến đối với người bệnh; Phạt tiền từ 3.000.000 đồng đến 5.000.000 đồng nếu không thống kê đầy đủ thông tin liên quan đến trường hợp tai biến nặng theo quy định của Bộ trưởng Bộ Y tế và báo cáo cho Sở Y tế trong thời hạn 24 giờ kể từ thời điểm xảy ra tai biến;
5. Quyền lợi của gia đình bệnh nhân sẽ được bảo vệ như thế nào trong trường hợp xảy ra tai nạn y tế?
- Có quyền yêu cầu làm rõ nguyên nhân sự cố y khoa.
- Được cung cấp thông tin, hồ sơ bệnh án.
- Có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, kể cả tổn thất tinh thần.
- Có quyền khiếu nại, tố cáo hoặc khởi kiện ra tòa.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến tai nạn y tế
Việc tìm luật sư tư vấn giúp người bệnh và gia đình hiểu rõ quyền lợi, xác định đúng trách nhiệm pháp lý, thu thập và bảo vệ chứng cứ, lựa chọn hướng giải quyết phù hợp (khiếu nại, tố cáo, khởi kiện), đồng thời tránh rủi ro pháp lý và đảm bảo bồi thường thỏa đáng theo quy định.
Quý Khách hàng có nhu cầu tư vấn về tai nạn y tế, vui lòng liên hệ cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
