Trong đời sống hàng ngày, bên cạnh những tài sản có giá trị lớn như nhà đất, xe ô tô, cổ phiếu… thì phần lớn giao dịch dân sự lại liên quan đến những tài sản không có giá trị lớn, như vật dụng sinh hoạt, tiền mặt nhỏ lẻ, đồ dùng cá nhân, thiết bị điện tử thông thường,... Do tính chất “nhỏ lẻ” và thường không được lập thành văn bản, việc xử lý pháp lý với loại tài sản này đôi khi bị xem nhẹ, dẫn đến tranh chấp không đáng có. Bài viết NPLaw sẽ phân tích các quy định pháp luật hiện hành liên quan đến tài sản không có giá trị lớn và giải đáp những thắc mắc trong thực tiễn áp dụng.
I. Tìm hiểu về tài sản không có giá trị lớn
Trong các giao dịch dân sự, hôn nhân, thừa kế hoặc phân chia tài sản chung, không phải lúc nào đối tượng tranh chấp cũng là tài sản có giá trị lớn như bất động sản hay ô tô. Trên thực tế, phần lớn các tài sản được sử dụng, lưu giữ và chuyển dịch hàng ngày đều là tài sản không có giá trị lớn. Dù giá trị nhỏ về mặt vật chất, nhưng các tài sản này vẫn có thể mang ý nghĩa tinh thần đặc biệt, hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý đáng kể nếu không được quản lý và phân chia đúng cách.
II. Tài sản không có giá trị lớn là gì?
1. Các loại tài sản nào thường được coi là tài sản không có giá trị lớn?
Pháp luật hiện hành không có định nghĩa cụ thể thế nào là “tài sản không có giá trị lớn”, nhưng trên thực tiễn, khái niệm này thường được hiểu là những tài sản:
- Có giá trị thấp so với tổng tài sản chung;
- Không cần đăng ký quyền sở hữu (ví dụ: quần áo, thiết bị điện tử gia dụng nhỏ, đồ trang trí, sách vở…);
- Dễ dàng mua bán, tặng cho, hoặc tiêu dùng hằng ngày;
- Thường không được định giá riêng biệt trong hồ sơ tài sản nếu không có tranh chấp phát sinh.
2. Trong trường hợp di sản không có tài sản giá trị lớn, quyền thừa kế có bị ảnh hưởng không?
Quyền thừa kế không phụ thuộc vào giá trị của di sản. Dù người chết để lại di sản chỉ gồm tài sản nhỏ như tiền mặt ít ỏi, đồ dùng cá nhân, vật kỷ niệm… thì người thừa kế vẫn có quyền yêu cầu chia di sản theo quy định tại Điều 609 Bộ luật Dân sự 2015.
Tuy nhiên, trong thực tiễn, nếu di sản có giá trị nhỏ, nhiều trường hợp người thừa kế chủ động từ chối nhận để tránh mâu thuẫn, chi phí hành chính hoặc do không có nhu cầu.
III. Quy định pháp luật liên quan đến tài sản không có giá trị lớn
1. Quy định cần lưu ý liên quan đến tài sản không có giá trị lớn
Tài sản, dù nhỏ, vẫn thuộc đối tượng điều chỉnh chung của Bộ luật Dân sự 2015, đặc biệt là:
- Giao dịch dân sự (Điều 117 – 129): Yêu cầu hợp đồng phải có sự tự nguyện, không trái pháp luật;
- Giao dịch không cần lập thành văn bản (Điều 119): Giao dịch dân sự được thể hiện bằng lời nói, bằng văn bản hoặc bằng hành vi cụ thể. Trường hợp luật quy định giao dịch dân sự phải được thể hiện bằng văn bản có công chứng, chứng thực, đăng ký thì phải tuân theo quy định đó.
- Phân chia tài sản trong hôn nhân, thừa kế, tặng cho (Điều 645, 659, 689…).
2. Tài sản không có giá trị lớn có thể được chuyển nhượng bằng miệng hay không?
Theo khoản 2 Điều 119 Bộ luật Dân sự 2015, các giao dịch dân sự có thể được xác lập bằng lời nói, hành vi cụ thể hoặc văn bản, trừ trường hợp pháp luật bắt buộc phải lập thành văn bản hoặc công chứng, chứng thực.
Vì vậy, đối với tài sản nhỏ (ví dụ: tặng quạt máy, đồng hồ, máy tính cũ…), các bên hoàn toàn có thể chuyển nhượng, cho tặng bằng lời nói, và giao tài sản là đủ điều kiện pháp lý.
3. Quy trình phân chia tài sản không có giá trị lớn trong di sản thừa kế diễn ra như thế nào?
Quy trình phân chia di sản thừa kế theo Bộ luật Dân sự năm 2015, gồm:
- Xác định di sản hợp pháp;
- Lập danh sách người thừa kế hợp pháp (theo di chúc hoặc theo pháp luật);
- Thỏa thuận phân chia di sản: Đối với tài sản nhỏ, các bên thường thỏa thuận phân chia trực tiếp, không cần lập văn bản hoặc chỉ lập biên bản ghi nhớ;
- Thực hiện giao nhận tài sản: Có thể thông qua hành vi giao nhận trực tiếp, không cần công chứng.
- Trường hợp có tranh chấp, các bên có quyền yêu cầu Tòa án giải quyết như với mọi di sản khác.
IV. Giải đáp các thắc mắc về tài sản không có giá trị lớn
1. Tài sản không có giá trị lớn trong trường hợp kết hôn có thể ảnh hưởng đến việc phân chia tài sản không?
Dù giá trị nhỏ, nếu tài sản được hình thành trong thời kỳ hôn nhân và không chứng minh được là tài sản riêng thì vẫn được coi là tài sản chung, phải chia khi ly hôn theo nguyên tắc tại Điều 59 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014.
2. Nếu tài sản không có giá trị lớn bị thất lạc, người thừa kế có thể yêu cầu gì?
Người thừa kế có thể:
- Yêu cầu tìm lại tài sản nếu biết ai đang chiếm giữ;
- Yêu cầu chia phần tài sản còn lại bằng giá trị tương đương;
- Từ chối nhận nếu tài sản không còn khả năng xác định hoặc giá trị không đáng kể.
3. Nếu tài sản không có giá trị lớn được tặng cho nhiều người, họ sẽ được chia như thế nào?
Việc chia tài sản tặng cho phụ thuộc vào:
- Ý chí của người tặng (nếu có ghi rõ);
- Nếu không có chỉ dẫn cụ thể, các bên thừa hưởng có thể thỏa thuận chia theo tỷ lệ đồng đều hoặc theo nhu cầu, tình cảm cá nhân.
4. Có thể sử dụng tài sản không có giá trị lớn để thay thế cho tài sản có giá trị lớn hơn không?
Có thể sử dụng tài sản không có giá trị lớn để thay thế cho tài sản có giá trị lớn hơn, nếu các bên có thỏa thuận rõ ràng, ví dụ: A đồng ý nhận một số tài sản nhỏ thay vì đòi hỏi chia nhà đất; Thay thế một phần giá trị bằng hiện vật.
Tuy nhiên, cần lập thành văn bản để tránh tranh chấp sau này.
5. Nếu tài sản không có giá trị lớn nhưng gắn liền với kỷ niệm, điều đó có ảnh hưởng đến quyết định phân chia không?
Có thể ảnh hưởng. Trong thực tế, Tòa án hoặc các bên khi phân chia di sản có thể cân nhắc:
- Giá trị tinh thần, tình cảm của tài sản với người thừa kế;
- Tạo điều kiện cho người gắn bó đặc biệt với tài sản được nhận, và bù trừ phần giá trị bằng tài sản khác.
V. Vấn đề liên quan đến tài sản không có giá trị lớn có nên liên hệ luật sư không? Liên hệ như thế nào?
Dù tài sản nhỏ, nhưng nếu có tranh chấp phát sinh hoặc liên quan đến thừa kế, hôn nhân, chia tài sản chung…, luật sư có thể: Tư vấn cách xử lý hợp lý, tránh mâu thuẫn phát sinh; Soạn thảo biên bản thỏa thuận phân chia nếu cần; Hướng dẫn bảo vệ quyền lợi cá nhân hợp pháp trước Tòa.
Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn liên quan đến tài sản không có giá trị lớn thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
