Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối ngày càng phổ biến trong thực tiễn pháp lý hiện nay. Mặc dù việc từ chối di sản là quyền của mỗi cá nhân, nhưng nếu thực hiện không đúng quy định dễ dẫn đến tranh chấp phức tạp. Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLaw tìm hiểu các vấn đề pháp lý liên quan đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối.

I. Thực trạng tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối trong giai đoạn hiện nay

Trong giai đoạn hiện nay, tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối thừa kế đang có xu hướng gia tăng, đặc biệt trong các gia đình có nhiều người thừa kế hoặc tài sản có giá trị lớn. Nhiều trường hợp người từ chối nhận di sản trước đó nhưng sau một thời gian lại quay lại yêu cầu chia phần tài sản, gây ra mâu thuẫn và kiện tụng kéo dài. 

Một số người thừa kế không hiểu rõ hậu quả pháp lý của việc từ chối di sản nên thực hiện việc này không đúng trình tự, dẫn đến việc bị bác yêu cầu khi tranh chấp phát sinh. Ngoài ra, cũng có tình huống từ chối di sản do bị ép buộc, đe dọa hoặc do thiếu hiểu biết pháp luật, khiến việc giải quyết tranh chấp sau đó gặp nhiều khó khăn. Thực trạng này cho thấy cần tăng cường nhận thức pháp lý về quyền thừa kế, quy trình từ chối và hậu quả pháp lý liên quan để hạn chế rủi ro và đảm bảo quyền lợi hợp pháp cho các bên liên quan.

II. Tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối là gì?

1. Khái niệm về tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối là những mâu thuẫn, bất đồng xảy ra giữa các cá nhân, tổ chức trong quá trình phân chia, quản lý hoặc xác lập quyền sở hữu đối với di sản thừa kế, trong đó có sự xuất hiện của một hoặc nhiều người thừa kế đã tuyên bố từ chối nhận di sản.

2. Các trường hợp dẫn đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Một số nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối bao gồm:

• Từ chối không đúng quy định pháp luật như không lập thành văn bản, từ chối sau khi đã phân chia di sản, từ chối để trốn tránh nghĩa vụ tài sản của người chết.
• Từ chối nhưng vẫn có hành vi can thiệp vào di sản như chiếm giữ, sử dụng tài sản, tranh chấp quyền quản lý hoặc định đoạt tài sản.
• Mâu thuẫn giữa những người còn lại trong hàng thừa kế như không đồng thuận việc loại người đã từ chối khỏi phần phân chia, nghi ngờ việc từ chối có mục đích gian dối hoặc bị ép buộc.
• Trường hợp không rõ ràng về hiệu lực từ chối như không có công chứng, chứng thực, người từ chối sau đó rút lại yêu cầu hoặc tham gia tranh chấp.

3. Cách giải quyết khi xảy ra tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Để giải quyết tranh chấp một cách đúng pháp luật và hiệu quả, cần thực hiện các bước sau:

• Xác minh tính hợp lệ của việc từ chối di sản: Có lập văn bản từ chối không? Từ chối có hợp pháp, tự nguyện, đúng thời điểm hay không?
• Thu thập chứng cứ liên quan: Di chúc, giấy tờ tài sản, giấy khai sinh, giấy tờ tùy thân, văn bản từ chối, biên bản họp thừa kế...
• Thỏa thuận, hòa giải giữa các bên (nếu có thể): Để tránh kéo dài thời gian, tiết kiệm chi phí và giảm mâu thuẫn gia đình.
• Khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền: Nếu không thể hòa giải hoặc một bên không hợp tác, đương sự có thể yêu cầu Tòa án xác định quyền thừa kế, hiệu lực từ chối, chia di sản...

III. Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

1. Quy định liên quan giải quyết tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ khi mục đích từ chối là để trốn tránh nghĩa vụ tài sản. Việc từ chối phải:

• Lập thành văn bản;
• Gửi cho người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người phân chia di sản;
• Thực hiện trước thời điểm phân chia di sản.

Theo Điều 5 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, đương sự có quyền quyết định việc khởi kiện, thay đổi, chấm dứt yêu cầu hoặc thỏa thuận trong suốt quá trình tố tụng. Do đó, nếu một người đã tự nguyện từ chối nhận di sản, họ không còn là người thừa kế và không có quyền tham gia tranh chấp hay yêu cầu phân chia di sản đó về sau, trừ khi việc từ chối không hợp pháp hoặc bị cưỡng ép.

Trong trường hợp phát sinh tranh chấp liên quan đến di sản, những người còn lại có quyền khởi kiện để yêu cầu chia di sản theo pháp luật hoặc theo di chúc (nếu có). Những người có liên quan (bao gồm cả người đã từ chối di sản nếu có căn cứ pháp lý để chứng minh việc từ chối không hợp lệ) cũng có thể kháng cáo theo quy định tại Điều 271 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, nếu họ là đương sự trong vụ án và có quyền lợi bị ảnh hưởng.

2. Ai có thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Theo quy định tại Điều 26 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, tranh chấp về thừa kế tài sản là tranh chấp dân sự và thuộc thẩm quyền giải quyết của Tòa án nhân dân.

Căn cứ vào Điều 35 và Điều 38 Bộ luật Tố tụng Dân sự 2015, được sửa đổi bổ sung năm 2025, cụ thể:

• Tòa án nhân dân khu vực là cơ quan có thẩm quyền giải quyết hầu hết các tranh chấp thừa kế;
• Tuy nhiên, nếu một bên đương sự hoặc di sản/tài sản ở nước ngoài, thì thẩm quyền sẽ thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

3. Hậu quả nếu tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối không thể xử lý?

Nếu tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối không thể xử lý, sẽ dẫn đến các hậu quả sau:

• Di sản không được chia: Các thừa kế hợp pháp khác không thể thực hiện quyền sở hữu, quản lý, sử dụng tài sản;
• Gây trì trệ trong thủ tục hành chính: Không thể sang tên, chuyển quyền sở hữu hoặc đăng ký sử dụng tài sản;
• Tài sản bị chiếm hữu trái phép hoặc thất thoát: Người không có quyền có thể lợi dụng sự kéo dài để chiếm giữ hoặc sử dụng bất hợp pháp;
• Gây thiệt hại về thời gian, tài chính và tinh thần: Các bên liên quan phải tốn kém chi phí, thời gian kiện tụng và có thể gây mâu thuẫn gia đình;
• Làm mất quyền lợi hợp pháp của các bên khác: Nếu hết thời hiệu khởi kiện mà tranh chấp không được giải quyết, những người có quyền hưởng di sản có thể mất quyền yêu cầu chia di sản.

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

1. Người từ chối di sản có thể thay đổi quyết định trong tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối hay không?

Theo quy định của Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, nhưng việc từ chối phải được lập thành văn bản và phải được thực hiện trước khi phân chia di sản.

Một khi người thừa kế đã từ chối di sản hợp pháp và không nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài sản, thì quyết định từ chối là không thể rút lại, trừ khi chưa thực hiện thủ tục phân chia di sản hoặc việc từ chối chưa hoàn tất về mặt pháp lý (chưa lập văn bản, chưa nộp cho cơ quan có thẩm quyền).

Vì vậy, nếu việc từ chối đã hoàn thành hợp lệ, người đó không còn quyền tranh chấp, phân chia, hay yêu cầu liên quan đến di sản đã từ chối.

2. Hợp đồng ủy quyền để giải quyết tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối cần có những điều khoản gì?

Hợp đồng ủy quyền để giải quyết tranh chấp di sản của người đã từ chối (nếu việc từ chối chưa hợp lệ) cần có các điều khoản chính sau:

• Thông tin các bên: Họ tên, CCCD, địa chỉ của bên ủy quyền và bên được ủy quyền.
• Nội dung ủy quyền: Đại diện khởi kiện, làm việc với Tòa án, thương lượng, nộp hồ sơ, nhận thông báo...
• Phạm vi và thời hạn ủy quyền: Cụ thể, rõ ràng, ghi thời gian bắt đầu và kết thúc.
• Thù lao (nếu có) và cam kết thực hiện đúng pháp luật.
• Chữ ký và công chứng: Hợp đồng phải được công chứng theo quy định.

3. Liệu có rủi ro nào cho người từ chối di sản trong tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối không?

Một số rủi ro cho người từ chối di sản trong tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối bao gồm:

• Nếu việc từ chối di sản không hợp lệ (ví dụ: nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả nợ của người để lại di sản), Tòa án có thể bác bỏ việc từ chối, và người này vẫn phải chịu trách nhiệm liên đới;
• Nếu người từ chối vẫn can thiệp, tranh chấp hoặc chiếm hữu tài sản, có thể bị coi là hành vi trái pháp luật;
• Nếu người từ chối nhưng sau đó đứng ra làm đại diện cho người khác để tranh chấp, có thể bị nghi ngờ về mục đích thật sự và ảnh hưởng đến kết quả xét xử.

4. Các bên liên quan trong tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối có thể yêu cầu gì từ tòa án?

Trong tranh chấp liên quan đến di sản mà có người đã từ chối nhận di sản, các bên liên quan vẫn có thể yêu cầu Tòa án giải quyết một số vấn đề, tùy vào tình huống cụ thể. Cụ thể:

• Xác định tính hợp pháp của việc từ chối di sản: Yêu cầu Tòa án xem xét việc từ chối có đúng pháp luật hay không (ví dụ: có bị ép buộc, không minh bạch, chưa lập thành văn bản...).
• Yêu cầu chia di sản thừa kế: Nếu có người từ chối di sản, phần của họ được chia lại cho những người còn lại theo quy định tại Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015.
• Yêu cầu xác định người thừa kế hợp pháp: Tòa án có thể xác định ai là người còn quyền thừa kế sau khi có người từ chối.
• Yêu cầu hủy bỏ việc từ chối di sản (trong một số trường hợp đặc biệt): Nếu chứng minh được việc từ chối là giả mạo, bị cưỡng ép hoặc trái quy định.
• Yêu cầu công nhận thỏa thuận phân chia di sản: Khi các bên còn lại đã đạt được thỏa thuận mới về phần di sản sau khi có người từ chối.

5. Để chứng minh mình là người thừa kế hợp pháp trong tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối, cần cung cấp những chứng cứ gì?

Người muốn chứng minh mình là người thừa kế hợp pháp cần cung cấp các loại chứng cứ sau:

• Giấy tờ chứng minh quan hệ nhân thân với người chết (giấy khai sinh, hộ khẩu, kết hôn…);
• Di chúc hợp pháp (nếu thừa kế theo di chúc);
• Chứng cứ người khác đã từ chối di sản (văn bản từ chối có công chứng/chứng thực);
• Giấy tờ tài sản là di sản (sổ đỏ, giấy đăng ký xe, tài khoản ngân hàng...);
• Các văn bản pháp lý khác liên quan đến di sản và thừa kế;
• Biên bản khai nhận hoặc thỏa thuận phân chia di sản (nếu có).

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối

Trên đây là bài viết của NPLaw về tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối, với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm NPLaw luôn sẵn sàng đồng hành, tư vấn và hỗ trợ Quý khách hàng các vấn đề pháp lý liên quan đến tranh chấp liên quan đến di sản của người đã từ chối. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, hãy liên hệ ngay với NPLaw.