Hiện nay, hợp đồng là công cụ pháp lý quan trọng để xác lập quyền và nghĩa vụ giữa các bên. Tuy nhiên, trên thực tế, việc vi phạm hợp đồng vẫn thường xuyên xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau như chậm thực hiện nghĩa vụ, thực hiện sai nội dung cam kết hoặc đơn phương chấm dứt hợp đồng trái pháp luật. Khi đó, bên vi phạm có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho bên còn lại theo quy định của pháp luật. Bài viết sau đây NPLaw sẽ phân tích quy định pháp luật liên quan đến thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng.

I. Thực trạng thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Thực trạng chậm hoặc không thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng là một vấn đề khá phổ biến trong thực tiễn hiện nay, đặc biệt trong các lĩnh vực như xây dựng, mua bán hàng hóa, dịch vụ thuê khoán, cung ứng lao động, chuyển nhượng quyền sử dụng đất,..

Theo thống kê, số lượng tranh chấp hợp đồng liên quan đến vi phạm nghĩa vụ và yêu cầu bồi thường thiệt hại chiếm tỷ lệ đáng kể trong tổng số các vụ kiện dân sự – thương mại. Trong đó, không ít trường hợp có phán quyết buộc bồi thường nhưng bên vi phạm vẫn cố tình không thi hành, dẫn đến việc thi hành án dân sự bị tồn đọng hoặc kéo dài.

Nguyên nhân chủ yếu là:

  • Thiếu thiện chí từ phía bên vi phạm;
  • Khó khăn trong việc chứng minh thiệt hại cụ thể;
  • Thiếu cơ chế cưỡng chế mạnh và hiệu quả;
  • Hợp đồng được lập không chặt chẽ, thiếu điều khoản về bồi thường;
  • Doanh nghiệp ngại kiện tụng hoặc thiếu kiến thức pháp lý.

II. Quy định pháp luật về thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

1. Khái niệm thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Hiện nay pháp luật không có quy định khái niệm thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng. Có thể hiểu: Thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng là việc bên vi phạm hợp đồng hoặc gây thiệt hại thực hiện nghĩa vụ bồi thường bằng tiền cho bên bị thiệt hại, nhằm khôi phục những tổn thất vật chất và/hoặc tinh thần phát sinh từ hành vi vi phạm hợp đồng.

Việc thanh toán này có thể được thực hiện theo:

  • Thỏa thuận giữa các bên trong hợp đồng, hoặc
  • Quyết định của cơ quan có thẩm quyền như tòa án, trọng tài thương mại.

2. Điều kiện phát sinh thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Theo quy định tại Điều 419 và Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015, điều kiện phát sinh nghĩa vụ bồi thường bao gồm:

  • Có hành vi vi phạm hợp đồng (không thực hiện, thực hiện không đúng, không đầy đủ nghĩa vụ);
  • Có thiệt hại thực tế xảy ra (tài sản, thu nhập, chi phí phát sinh…);
  • Có mối quan hệ nhân quả trực tiếp giữa hành vi vi phạm và thiệt hại;

Trong một số trường hợp, còn cần chứng minh bên vi phạm có lỗi (trừ khi có thỏa thuận không cần yếu tố lỗi).

Lưu ý: Trong quan hệ thương mại (áp dụng Luật Thương mại 2005), bên vi phạm có thể phải bồi thường ngay cả khi không có lỗi, miễn là có hành vi vi phạm và gây thiệt hại.

3. Quy định về điều khoản bồi thường trong hợp đồng và quyền yêu cầu thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Các bên trong hợp đồng được quyền thỏa thuận về mức bồi thường thiệt hại, phương thức và thời hạn thanh toán (Điều 302 Luật Thương mại 2005).

Nếu không có thỏa thuận cụ thể, mức bồi thường sẽ được xác định theo thiệt hại thực tế và trực tiếp mà bên bị vi phạm phải gánh chịu (bao gồm cả khoản lợi nhuận đáng lẽ có thể thu được).

Bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu thanh toán tiền bồi thường thông qua:

  • Thương lượng, hòa giải;
  • Khởi kiện tại tòa án hoặc
  • Yêu cầu trọng tài giải quyết nếu có thỏa thuận trọng tài.

Ngoài tiền bồi thường, bên vi phạm còn có thể phải trả lãi chậm thanh toán nếu việc chậm trễ ảnh hưởng đến quyền lợi của bên bị thiệt hại.

III. Giải đáp một số câu hỏi về thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

1. Căn cứ xác định số tiền yêu cầu thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Số tiền yêu cầu bồi thường được xác định dựa trên:

  • Thiệt hại thực tế, trực tiếp do hành vi vi phạm gây ra (tài sản bị mất, hư hỏng, chi phí phát sinh, doanh thu bị mất...);
  • Lợi ích bị mất nếu hợp đồng được thực hiện đúng (ví dụ: lợi nhuận dự kiến);
  • Các chi phí hợp lý để ngăn ngừa, hạn chế thiệt hại;
  • Chi phí hợp lý để xác minh và bảo vệ quyền lợi (ví dụ: phí luật sư, chi phí giám định).
  • Nếu trong hợp đồng có điều khoản bồi thường cụ thể (khoản phạt vi phạm, mức bồi thường cố định...), thì căn cứ vào thỏa thuận đó để tính toán.

2. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Tranh chấp liên quan đến nghĩa vụ bồi thường sau hợp đồng có thể được giải quyết bởi:

  • Tòa án nhân dân có thẩm quyền (nơi bị đơn cư trú, nơi thực hiện hợp đồng, hoặc theo thỏa thuận);
  • Trung tâm trọng tài thương mại nếu các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ.
  • Việc lựa chọn cơ quan giải quyết tùy thuộc vào nội dung thỏa thuận trong hợp đồng hoặc quy định pháp luật.

3. Nghĩa vụ chứng minh của bên yêu cầu thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Theo nguyên tắc chung của tố tụng dân sự (Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015), bên yêu cầu bồi thường có nghĩa vụ chứng minh:

  • Sự tồn tại của hợp đồng và nội dung thỏa thuận;
  • Hành vi vi phạm của bên còn lại (không thực hiện hoặc thực hiện sai nghĩa vụ);
  •  Thiệt hại thực tế xảy ra và mối quan hệ nhân quả giữa hành vi vi phạm và thiệt hại;
  • Giá trị cụ thể của thiệt hại, kèm theo chứng cứ (hóa đơn, chứng từ, báo giá, chứng nhận giám định, tài liệu kế toán...).

Nếu không chứng minh được các yếu tố trên, yêu cầu bồi thường có thể không được chấp nhận.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng

Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng về thanh toán tiền bồi thường sau hợp đồng. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.