Quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân - NPLaw giải đáp

Quyền yêu cầu khám chữa bệnh là quyền cơ bản của mỗi bệnh nhân. Tuy nhiên, không phải ai cũng nắm rõ khái niệm, tầm quan trọng cũng như các quy định pháp luật liên quan đến vấn đề này. Hiểu được điều đó, NPLaw cung cấp cho quý bạn đọc những thông tin cần thiết để có cái nhìn tổng quan hơn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân.

I. Giới thiệu về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân trong giai đoạn hiện nay

Trước khi đi vào những phân tích sâu hơn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, quý bạn đọc cần nhận thức được về khái niệm cũng như nguyên nhân cho sự ra đời của quyền này trên thực tế. 

1. Khái niệm về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Pháp luật hiện hành không đưa ra định nghĩa cụ thể về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân tuy nhiên Luật khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 có đưa ra một số thuật ngữ liên quan sau: 

Điều 2. Giải thích từ ngữ

1. Khám bệnh là việc người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để đánh giá tình trạng sức khỏe, nguy cơ đối với sức khỏe và nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người bệnh.

2. Chữa bệnh là việc người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh sử dụng kiến thức, phương pháp, kỹ thuật chuyên môn để giải quyết tình trạng bệnh, ngăn ngừa sự xuất hiện, tiến triển của bệnh hoặc đáp ứng nhu cầu chăm sóc sức khỏe của người bệnh trên cơ sở kết quả khám bệnh.

3. Người bệnh là người sử dụng dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh.

Từ đó có thể hiểu, quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân là tổng hợp các quyền hợp pháp của người bệnh liên quan đến việc tiếp cận và nhận được các dịch vụ y tế cần thiết và phù hợp với tình trạng sức khỏe của mình, được thực hiện bởi người hành nghề khám bệnh, chữa bệnh.

2. Ví dụ về vấn đề liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân thực tế

Thực tiễn hiện nay cho thấy quyền yêu cầu khám chữa bệnh đang tồn tại nhiều vướng mắc khiến bệnh nhân không nhận được những lợi ích xứng đáng cho mình. Điều này được thể hiện qua một số ví dụ sau: 

• Từ chối hoặc chậm trễ khám chữa bệnh với lý do không chính đáng: Đầu năm 2025, bệnh viện Đa khoa tỉnh Nam Định từ chối cấp cứu cho cháu bé bị tai nạn giao thông vì chưa đóng tạm ứng viện phí hay như trường hợp của ông Ngô D vào tháng 8/2021 đã tử vong do các cơ sở y tế không nhận cấp cứu…
• Quá tải bệnh viện khiến quyền lợi không đảm bảo: Đây là vấn đề tồn đọng trong thời gian qua, nhất là ở những bệnh viện tuyến đầu như Bạch Mai,...Việc quá tải bệnh viện do cơ sở vật chất cũng như nhân lực không đủ đáp ứng nhu cầu đã khiến nhiều bệnh nhân không được hưởng đúng quyền lợi. 
• Ép buộc sử dụng dịch vụ hoặc thuốc không cần thiết: Một ví dụ thực tiễn cho thực trạng này là vào giữa năm 2025, lực lượng chức năng đã phát hiện Phòng khám hoạt động dưới Công ty cổ phần Bệnh viện Đa khoa quốc tế Đà Nẵng đã “vẽ bệnh” để nâng khống giá dịch vụ…

Trên đây là những vấn đề “nóng” liên quan tới quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân trong thời gian quan. Nhìn vào thực tiễn này có thể thấy, quyền của bệnh nhân chưa được đảm bảo xuất phát từ cơ sở vật chất chưa đủ và bệnh nhân chưa nhận thức rõ về quyền của mình. 

3. Tại sao cần thực hiện quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Đặt trong mối quan hệ với bác sĩ hay các cơ sở y tế thì bệnh nhân thường có vị thế yếu hơn, điều này khiến việc đảm bảo quyền lợi của bệnh nhân trở nên khó khăn nếu không có cơ sở pháp lý rõ ràng. 

Do vậy, pháp luật hiện hành quy định việc thực hiện quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân bởi những nguyên nhân chủ yếu sau: 

• Bảo vệ sức khỏe và tính mạng của bệnh nhân: Quyền được bảo vệ, chăm sóc sức khỏe là quyền cơ bản của mỗi người dân và được ghi nhận rõ trong Hiến pháp năm 2013. Chính vì vậy, việc cụ thể hóa quy định này vào Luật Khám bệnh, chữa bệnh góp phần thực hiện tốt hơn quyền của người dân, bảo vệ sức khỏe và tính mạng của bệnh nhân. 
• Tăng cường sự tham gia của bệnh nhân: Bệnh nhân được tham gia vào quá trình ra quyết định về điều trị, được tôn trọng lựa chọn, từ đó nâng cao hiệu quả của quá trình khám chữa bệnh.
• Đảm bảo sự công bằng xã hội: Thực hiện quyền yêu cầu khám chữa bệnh một cách nghiêm túc giúp bệnh nhân, bất kể hoàn cảnh, đều có cơ hội tiếp cận dịch vụ y tế cần thiết, góp phần giảm thiểu bất bình đẳng trong chăm sóc sức khỏe. 

Trên đây là những nguyên nhân chính khiến việc thực hiện quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân ngày càng có vai trò quan trọng. Và pháp luật hiện hành quy định rõ việc thực hiện quyền này cần sự tham gia của cả bệnh nhân và cơ sở khám chữa bệnh. 

II. Quy định pháp luật liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Như đã phân tích ở trên, hiện nay nhiều người dân không nắm rõ các quy định liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh, điều này gây bất lợi trong quá trình khám bệnh, chữa bệnh tại các bệnh viện, phòng khám của bệnh nhân. Tuy nhiên, việc tìm hiểu các quy định liên quan đến vấn đề này không phải điều dễ dàng.

Hiểu được điều này, NPLaw cung cấp cho quý bạn đọc những quy định pháp luật liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân qua 03 nội dung chính sau: 

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Quyền yêu cầu khám chữa bệnh là một trong các quyền cơ bản của người bệnh, được ghi nhận rõ trong quy định pháp luật hiện hành. Theo đó, Điều 9 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định về quyền này như sau:

Điều 9. Quyền được khám bệnh, chữa bệnh

1. Được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe; phương pháp, dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh, giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh; được hướng dẫn cách tự theo dõi, chăm sóc, phòng ngừa tai biến.

2. Được khám bệnh, chữa bệnh bằng phương pháp an toàn phù hợp với bệnh, tình trạng sức khỏe của mình và điều kiện thực tế của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh.

Qua đó có thể thấy, quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân bao gồm các quyền sau: 

• Quyền được thông tin, giải thích về tình trạng sức khỏe, phương pháp điều trị và giá dịch vụ khám chữa bệnh. 
• Quyền được hướng dẫn cách tự theo dõi, chăm sóc, phòng ngừa tai biến. 
• Quyền được khám chữa bệnh bằng các phương pháp an toàn phù hợp với bệnh, tình trạng sức khỏe và điều kiện thực tế của cơ sở khám chữa bệnh. 

Việc nắm rõ nội dung quyền này giúp quý bạn đọc thực hiện đầy đủ quyền lợi của mình cũng như là căn cứ đánh giá chất lượng khám bệnh, chữa bệnh của cơ sở khám chữa bệnh trong quá trình bệnh nhân điều trị. 

2. Điều kiện để được áp dụng quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân là một quyền cơ bản và thiết yếu, được đảm bảo bởi pháp luật Việt Nam và là quyền tự thân của mỗi người khi họ có nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Do vậy, bệnh nhân không cần đáp ứng những điều kiện phức tạp để được hưởng quyền. 

Tuy nhiên, để quyền yêu cầu khám chữa bệnh được áp dụng một cách hiệu quả, bệnh nhân cần đảm bảo một số yêu cầu sau: 

• Khám chữa bệnh tại các cơ sở y tế hợp pháp: Theo đó, bệnh nhân chỉ có thể thực hiện quyền của mình một cách đầy đủ khi khám chữa bệnh tại các đơn vị đã được cơ quan có thẩm quyền cấp phép hoạt động theo quy định pháp luật. 
• Tuân thủ quy trình đăng ký khám chữa bệnh: Mặc dù có quyền yêu cầu nhưng bệnh nhân vẫn phải tuân thủ các nội quy, chỉ định chuyên môn của người hành nghề khám, chữa bệnh (trừ trường hợp cấp cứu). 
• Cung cấp thông tin trung thực: Để cơ sở khám chữa bệnh lên được phương pháp điều trị phù hợp với tình trạng sức khỏe (một quyền nhỏ trong quyền yêu cầu khám chữa bệnh) thì bệnh nhân phải cung cấp thông tin trung thực về tiền sử bệnh án cũng như dấu hiệu bệnh. 
• Khả năng đáp ứng của cơ sở y tế: Quyền yêu cầu của bệnh nhân được áp dụng trong giới hạn khả năng chuyên môn và điều kiện thực tế của cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. Trong trường hợp vượt quá khả năng, cơ sở y tế có thể từ chối khám chữa bệnh. 
• Không thuộc các trường hợp từ chối khám chữa bệnh của cơ sở y tế: Để được áp dụng quyền khám chữa bệnh, bệnh nhân phải không rơi vào các trường hợp có thể bị từ chối theo Điều 40, 59 Luật khám bệnh chữa bệnh năm 2023 như vượt quá khả năng chuyên môn hoặc không thuộc phạm vi hoạt động chuyên môn của cơ sở….

Tóm lại, quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân là quyền đương nhiên của mọi công dân, được thực hiện trong khuôn khổ các quy định của Luật Khám bệnh, chữa bệnh và các văn bản liên quan. Tuy nhiên, người bệnh vẫn phải đáp ứng một số yêu cầu nhằm đảm bảo việc tiếp cận dịch vụ y tế hiệu quả và an toàn.

3. Các biện pháp xử lý vi phạm liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

Bên cạnh việc quy định rõ quyền yêu cầu khám chữa bệnh để làm căn cứ xác định quyền lợi của người bệnh và nghĩa vụ của cơ sở y tế, pháp luật hiện hành còn đưa ra những quy định nhằm răn đe các hành vi vi phạm liên quan đến quyền này. 

Theo Nghị định 117/2020/NĐ-CP và Bộ Luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 thì hiện nay các vi phạm liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân có 02 biện pháp xử lý: hành chính và hình sự. 

(a); Trách nhiệm hành chính

Hiện nay không có quy định riêng về hành vi vi phạm liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân. Tuy nhiên, căn cứ vào những điều khoản xử lý vi phạm liên quan đến hành vi của người hành nghề và cơ sở y tế, NPLaw đưa ra một số quy định về trách nhiệm hành chính như sau: 

• Phạt tiền từ 1 - 2 triệu đồng nếu có hành vi không ghi đầy đủ, rõ ràng vào đơn thuốc hoặc bệnh án các thông tin về tên thuốc, số lượng, hàm lượng, liều dùng, đường dùng và thời gian dùng thuốc khi kê đơn thuốc (Khoản 1 Điều 41 Nghị định 117/2020/NĐ-CP).
• Phạt tiền từ 1 - 3 triệu đồng đối với một trong các hành vi: yêu cầu người bệnh thanh toán chi phí khám bệnh, chữa bệnh chưa được niêm yết công khai hoặc làm lộ tình trạng bệnh, thông tin mà người bệnh đã cung cấp và hồ sơ bệnh án, trừ trường hợp được bệnh nhân đồng ý (Khoản 3 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP). 
• Phạt tiền từ 5 - 10 triệu đồng đối với hành vi chỉ định sử dụng các dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh hoặc gợi ý chuyển người bệnh tới cơ sở khám bệnh, chữa bệnh khác vì vụ lợi (Khoản 5 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP). 
• Phạt tiền từ 10 - 20 triệu đồng nếu có một trong các hành vi: kê đơn thuốc biệt dược đắt tiền không cần thiết nhằm mục đích vụ lợi hoặc kê đơn thuốc không phù hợp với chẩn đoán bệnh và mức độ bệnh (Khoản 3 Điều 41 Nghị định 117/2020/NĐ-CP).
• Phạt tiền từ 30 - 40 triệu đồng đối với một trong các hành vi: không kịp thời sơ cứu, cấp cứu, điều trị cho người bệnh hoặc từ chối khám bệnh, chữa bệnh cho người bệnh, trừ trường hợp được quyền từ chối (Khoản 7 Điều 38 Nghị định 117/2020/NĐ-CP).

(b); Trách nhiệm hình sự 

Bên cạnh việc xử phạt hành chính, pháp luật hình sự còn quy định về tội vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác tại Điều 315 Bộ Luật Hình sự năm 2015, sửa đổi bổ sung năm 2017 như sau: 

1. Người nào vi phạm quy định về khám bệnh, chữa bệnh, sản xuất, pha chế, cấp phát, bán thuốc hoặc dịch vụ y tế khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, nếu không thuộc trường hợp quy định tại Điều 259 của Bộ luật này, thì bị phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

a) Làm chết người;

b) Gây tổn hại cho sức khỏe của người khác mà tỷ lệ tổn thương cơ thể 61% trở lên;

c) Gây tổn hại cho sức khỏe của 02 người trở lên mà tổng tỷ lệ tổn thương cơ thể của những người này từ 61% đến 121%;

d) Gây thiệt hại về tài sản từ 100.000.000 đồng đến dưới 500.000.000 đồng.

Như vậy, hiện nay hệ thống pháp luật Việt Nam đã thể hiện sự quan tâm tới việc thực hiện quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân và đưa ra những quy định xử lý vi phạm khi có chủ thể xâm phạm quyền này. 

III. Giải đáp các thắc mắc liên quan đến quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân

1. Nếu cơ sở y tế từ chối yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, bệnh nhân có thể khiếu nại ở đâu?

Trường hợp cơ sở y tế từ chối yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, bệnh nhân có thể khiếu nại lên chính bệnh viện nơi đã từ chối. Nếu bệnh viện không xử lý thì bệnh nhân có thể gửi đơn khiếu nại lên Bộ Y tế. 

Tuy nhiên, cần lưu ý rằng, việc khiếu nại này chỉ được thực hiện khi cơ sở đó không thuộc trường hợp quy định tại Điều 40, 59 Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 về quyền từ chối khám chữa bệnh. 

2. Có điều gì hạn chế quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân không?

Có. Luật Khám bệnh, chữa bệnh năm 2023 quy định về quyền từ chối khám bệnh, chữa bệnh của người hành nghề và cơ sở y tế. Việc thực hiện quyền từ chối này sẽ làm hạn chế quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân. 

Ví dụ: người bệnh có hành vi xâm phạm thân thể bác sĩ trong quá trình thăm khám có thể bị từ chối khám chữa bệnh (Điều 49 Luật Khám bệnh chữa bệnh năm 2023). 

3. Khi nhận yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, cơ sở y tế có trách nhiệm gì trong việc tiếp nhận và xử lý?

Theo Điều 44 Luật Khám bệnh chữa bệnh năm 2023, khi nhận yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân, cơ sở y tế có trách nhiệm sau: 

• Kịp thời sơ cứu, cấp cứu, khám bệnh, chữa bệnh cho người bệnh. 
• Tôn trọng các quyền của người bệnh, có thái độ ân cần, hòa nhã với người bệnh.
• Tư vấn, cung cấp thông tin theo quy định pháp luật. 
• Đối xử bình đẳng với người bệnh, không để lợi ích cá nhân hay sự phân biệt đối xử ảnh hưởng đến quyết định chuyên môn của mình. 
• Chỉ được yêu cầu người bệnh chi trả các chi phí khám bệnh, chữa bệnh theo quy định của pháp luật.

4. Quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân có được bảo đảm trong tình huống bệnh nhân không có bảo hiểm y tế không?

Có. Trong trường hợp không có bảo hiểm y tế, quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân vẫn được bảo đảm, tuy nhiên người bệnh có nghĩa vụ chi trả chi phí khám bệnh, chữa bệnh. 

5. Có quyền nào khác đi kèm với quyền yêu cầu khám chữa bệnh mà bệnh nhân nên biết không?

Bên cạnh quyền yêu cầu khám chữa bệnh, bệnh nhân cần lưu ý một số quyền khác như:

• Quyền được tôn trọng danh dự, bảo vệ sức khỏe và tôn trọng bí mật riêng tư trong khám bệnh, chữa bệnh: thể hiện qua việc được tôn trọng mà không phân biệt giữa các bệnh nhân; được giữ bí mật thông tin đã cung cấp….
• Quyền được cung cấp thông tin về hồ sơ bệnh án và chi phí khám bệnh, chữa bệnh: thể hiện qua việc được đọc, ghi chép, sao chụp hồ sơ bệnh án cũng như được giải thích về các khoản chi trả dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh khi có yêu cầu.
• Quyền được từ chối khám bệnh, chữa bệnh và rời khỏi cơ sở khám bệnh, chữa bệnh. 

IV. Có nên tìm luật sư tư vấn để được hỗ trợ hiệu quả trong tư vấn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân không?

Mặc dù quyền yêu cầu khám chữa bệnh được quy định rõ trong Luật khám bệnh chữa bệnh năm 2023 nhưng trên thực tế, việc hiểu rõ và áp dụng quy định để bảo vệ quyền lợi của mình lại không hề đơn giản. Do vậy, việc tìm luật sư để được hỗ trợ tư vấn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân là việc nên làm. 

Tuy nhiên, việc lựa chọn được luật sư hay tổ chức hành nghề luật uy tín là vấn đề khó khăn với nhiều chủ thể. Hiểu được điều này, NPLaw - với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực y tế - là lựa chọn đáng cân nhắc với quý bạn đọc có nhu cầu. Khi sử dụng dịch vụ tư vấn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân tại NPLaw, quý khách hàng sẽ nhận được những lợi ích sau: 

• Giải thích sâu sắc các quy định: NPLaw sẽ giúp bạn hiểu rõ từng quyền cụ thể, phạm vi áp dụng, và các trường hợp ngoại lệ. 
• Tư vấn cách thức thực hiện quyền: Chúng tôi sẽ hướng dẫn bạn cách yêu cầu thông tin, yêu cầu thay đổi phương pháp điều trị, hoặc cách từ chối điều trị một cách hợp pháp và hiệu quả.  
• Tư vấn và đại diện giải quyết tranh chấp: Trường hợp xảy ra tranh chấp, khiếu nại hoặc kiện tụng, NPLaw hỗ trợ bạn chuẩn bị hồ sơ, thu thập chứng cứ và thực hiện các thủ tục cần thiết để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bạn. 

Tóm lại, trong môi trường y tế phức tạp hiện nay, việc lựa chọn sử dụng dịch vụ tư vấn về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân của NPLaw là một khoản đầu tư xứng đáng, giúp bạn an tâm hơn và đảm bảo quyền lợi của mình được thực thi một cách đầy đủ và hiệu quả nhất.

Như vậy, qua bài viết trên đây, NPLaw đã cung cấp cho quý bạn đọc cái nhìn tổng thể về quyền yêu cầu khám chữa bệnh của bệnh nhân.