Tất tần tật những điều cần biết về tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Trong thời đại chuyển đổi số, phần mềm dần trở thành một yếu tố quan trọng trong quá trình phát triển của doanh nghiệp và hoạt động đời sống. Và đi cùng với đó là sự gia tăng của tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm. Bài viết dưới đây của NPLaw sẽ phân tích thực trạng, khái niệm, nguyên nhân, cách giải quyết, đồng thời cung cấp cái nhìn tổng quan về quy định pháp luật hiện hành liên quan đến vấn đề này. 

I. Thực trạng tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm trong giai đoạn hiện nay

Trong bối cảnh số hóa mạnh mẽ, nhu cầu triển khai và vận hành phần mềm tại các doanh nghiệp ngày càng tăng. Điều này khiến vấn đề bảo trì phần mềm nhằm đảm bảo việc thích nghi và phù hợp với xu hướng phát triển trở nên quan trọng. 

Tuy nhiên, thực tế cho thấy tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm diễn ra ngày càng phổ biến bởi một số lý do sau: 

• Hợp đồng phần mềm không quy định rõ phạm vi bảo trì.
• Nhà cung cấp trì hoãn hoặc từ chối bảo trì vì lý do chi phí, lỗi sử dụng hoặc quá tải dự án.
• Khách hàng đòi hỏi mức hỗ trợ vượt quá cam kết ban đầu.
• Không thống nhất được về thời gian khắc phục sự cố hoặc chất lượng bảo trì.

Tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm không chỉ ảnh hưởng tới quyền lợi vật chất của các bên mà còn ảnh hưởng tới dây chuyền sản xuất - kinh doanh, thậm chí gây suy giảm uy tín. 

II. Tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm là gì?

Khi bắt đầu tìm hiểu về tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm, các tổ chức cá nhân thường bắt đầu từ khái niệm, các trường hợp và cách giải quyết vấn đề này. 

Hiểu được điều đó, phân tích dưới đây của NPLaw sẽ đưa ra lời giải đáp cho các vấn đề mà quý bạn đọc quan tâm. 

1. Khái niệm về tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Vấn đề đầu tiên khi tìm hiểu về tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm là nắm được khái niệm của thuật ngữ này. Pháp luật hiện hành không đưa ra định nghĩa thế nào là “tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm”. Tuy nhiên, căn cứ vào các quy định liên quan tại Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, sửa đổi bổ sung bởi Luật Sở hữu trí tuệ năm 2009, 2019, 2022 và Luật Công nghệ thông tin năm 2006, có thể hiểu như sau: 

Tranh chấp về trách nhiệm bảo trì là mâu thuẫn, xung đột giữa bên cung cấp và bên sử dụng phần mềm liên quan đến việc thực hiện nghĩa vụ sửa lỗi, nâng cấp, vá lỗi bảo mật hoặc duy trì hoạt động ổn định của phần mềm theo thỏa thuận hợp đồng. 

Trong đó, phần mềm được hiểu là tập hợp các chỉ dẫn được thể hiện dưới dạng lệnh, mã, lược đồ hoặc dạng khác, khi gắn vào một phương tiện, thiết bị được vận hành bằng ngôn ngữ lập trình máy tính thì có khả năng làm cho máy tính hoặc thiết bị thực hiện được công việc hoặc đạt được kết quả cụ thể(khoản 1 Điều 22 Luật Sở hữu trí tuệ năm 2005, được sửa đổi bổ sung bởi khoản 6 Điều 1 của Luật Sở hữu trí tuệ năm 2022). 

Việc hiểu rõ định nghĩa của tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm là nền tảng để quý bạn đọc áp dụng các quy định pháp luật chính xác. 

2. Các trường hợp dẫn đến tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Theo thực tiễn hiện nay, các trường hợp phổ biến dẫn đến tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm bao gồm: 

• Lỗi phát sinh do người dùng như sử dụng sai hướng dẫn, tự ý can thiệp mã nguồn,... 
• Phần mềm bị lỗi không rõ nguyên nhân.
• Bên cung cấp chậm trễ hoặc từ chối thực hiện bảo trì.
• Bên sử dụng không thanh toán đầy đủ phí bảo trì.
• Yêu cầu bảo trì vượt quá phạm vi đã ký kết trong hợp đồng (ví dụ: yêu cầu nâng cấp tính năng mới thay vì chỉ sửa lỗi).

Trên đây là một số trường hợp thường gặp dẫn đến tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm, ngoài ra, tùy theo từng vụ việc cụ thể mà nguyên nhân có thể mở rộng hơn. 

3. Cách giải quyết khi xảy ra tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Khi phát sinh tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm, điều mà nhiều tổ chức, cá nhân quan tâm là cách giải quyết để giảm mức ảnh hưởng thấp nhất tới quyền lợi của mình. 

Căn cứ Khoản 2 Điều 75 Luật Công nghệ thông tin năm 2006 và Điều 317 Luật thương mại 2005, hiện nay có 04 cách giải quyết khi xảy ra tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm: 

• Thương lượng: Là việc các bên tự thỏa thuận cách giải quyết tranh chấp với nhau mà không có sự tham gia của bên thứ 3. 
• Hòa giải: Là phương thức giải quyết tranh chấp có sự tham gia của bên thứ 3 là hòa giải viên. 
• Trọng tài: Các bên tự thỏa thuận về Trọng tài giải quyết tranh chấp cho mình. 
• Tòa án: Là việc giải quyết tranh chấp theo trình tự tố tụng được thực hiện bởi cơ quan tư pháp. 

Mỗi phương thức giải quyết đều có ưu - nhược điểm riêng. Do vậy, việc lựa chọn cách xử lý tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm nào hoàn toàn phụ thuộc vào các bên của hợp đồng. 

III. Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Phần mềm là cốt lõi để phát triển kinh doanh trong bối cảnh 4.0 hiện nay. Do vậy, việc tranh chấp bảo trì phần mềm không chỉ ảnh hưởng tới quyền lợi của doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng tới hoạt động của xã hội. 

Theo đó, pháp luật đã đặt ra nhiều quy định về tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm nhằm hạn chế tình trạng này diễn ra. 

1. Quy định liên quan khi giải quyết tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Phần mềm được xem là đối tượng của quyền sở hữu trí tuệ và việc bảo trì thường được điều chỉnh thông qua hợp đồng dịch vụ, hợp đồng cung cấp sản phẩm công nghệ….

Do vậy, quy định liên quan khi giải quyết tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm thường nằm rải rác trong nhiều văn bản quy phạm pháp luật. Tiêu biểu là các quy định sau:

• Bộ Luật Dân sự năm 2015: Điều 428 quy định về các trường hợp đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng, trong đó có hợp đồng về bảo trì phần mềm, nếu bên còn lại vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ; Điều 449 quy định về bồi thường thiệt hại trong thời hạn bảo hành.
• Luật Thương mại năm 2005: Điều 40 quy định về trách nhiệm đối với hàng hóa không phù hợp với hợp đồng (trường hợp này là phần mềm không như giao kết); Điều 317 quy định về các hình thức giải quyết tranh chấp. 
• Luật Công nghệ thông tin năm 2006: Điều 47 quy định về loại hình công nghiệp công nghệ thông tin, trong đó có công nghiệp bảo trì phần mềm; Điều 75 quy định về giải quyết tranh chấp công nghệ thông tin. 

Trên đây là một số cơ sở pháp lý mà quý bạn đọc có thể tham khảo khi giải quyết tranh chấp về bảo trì phần mềm. Trong các trường hợp cụ thể, chủ thể còn phải tuân theo các thủ tục tố tụng tại Bộ Luật Tố tụng dân sự năm 2015 hoặc Luật Trọng tài thương mại năm 2010. 

2. Ai có thẩm quyền giải quyết tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Theo Khoản 2 Điều 75 Luật Công nghệ thông tin năm 2006 và Điều 317 Luật thương mại 2005, tùy theo phương thức giải quyết tranh chấp mà chủ thể có thẩm quyền xử lý tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm có sự khác nhau. 

Do vậy, chủ thể có thẩm quyền giải quyết tranh chấp bảo trì phần mềm hiện nay bao gồm: 

• Các chủ thể liên quan tại Hợp đồng bảo trì phần mềm. 
• Trọng tài được các bên thỏa thuận tại Hợp đồng. 
• Tòa án nhân dân. 

Tóm lại, tùy theo phương thức giải quyết mà chủ thể có thẩm quyền xử lý tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm có sự khác nhau. 

3. Hậu quả nếu tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm không thể xử lý?

Trong bối cảnh thế giới phát triển không ngừng, việc bảo trì phần mềm là cơ sở để các tổ chức, cá nhân bắt kịp với xu thế của thời đại. Chính vì vậy, việc không thể xử lý tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm kịp thời có thể gây ra ảnh hưởng nghiêm trọng tới nhiều bên trong xã hội.

Theo đó, có thể kể đến một số hậu quả thường gặp nếu tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm không thể xử lý như sau:

• Đối với bên sử dụng: Rủi ro mất dữ liệu do trục trặc hệ thống; mất cơ hội kinh doanh và thiệt hại về tài chính. 
• Đối với bên cung cấp dịch vụ bảo trì phần mềm: Có thể đối diện với các trách nhiệm pháp lý như bồi thường thiệt hại,...; nguy cơ mất uy tín thương hiệu. 
• Việc không thể giải quyết tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm nhanh chóng còn khiến các bên tốn kém chi phí và thời gian cho việc kiện tụng. 

Tóm lại, việc không thể xử lý tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm không chỉ gây ảnh hưởng tới quyền lợi của người sử dụng mà còn ảnh hưởng tới bên cung cấp dịch vụ này. 

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm

Dưới đây là tổng hợp các thắc mắc và giải đáp liên quan tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm. 

1. Việc từ chối bảo trì do vi phạm điều khoản thanh toán có hợp pháp trong tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm không?

Có thể. Khoản 1 Điều 358 Bộ Luật Dân sự năm 2015 có quy định “Trường hợp bên có nghĩa vụ không thực hiện một công việc mà mình phải thực hiện thì bên có quyền có thể yêu cầu bên có nghĩa vụ tiếp tục thực hiện hoặc tự mình thực hiện hoặc giao người khác thực hiện công việc đó và yêu cầu bên có nghĩa vụ thanh toán chi phí hợp lý, bồi thường thiệt hại”, 

Đồng thời, khoản 1 Điều 428 Luật này cũng nêu rõ “Một bên có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và không phải bồi thường thiệt hại khi bên kia vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ trong hợp đồng hoặc các bên có thỏa thuận hoặc pháp luật có quy định”. 

Tóm lại, khi bên sử dụng không thực hiện nghĩa vụ thanh toán thì bên cung cấp dịch vụ bảo trì có quyền đơn phương chấm dứt thực hiện hợp đồng và từ chối bảo trì. 

2. Với phần mềm đã hết thời gian bảo hành, tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm có cơ hội giải quyết như thế nào?

Với phần mềm đã hết thời gian bảo hành, việc giải quyết tranh chấp có thể căn cứ vào một số yếu tố như: 

• Nguồn gốc lỗi: Trường hợp phần mềm bị lỗi mà tại thời điểm giao kết hợp đồng, bên mua không biết về lỗi đó thì bên cung cấp dịch vụ phải chịu trách nhiệm dù thời điểm phát hiện lỗi là sau hay trước thời điểm chuyển rủi ro (khoản 2 Điều 40 Luật Thương mại năm 2005). 
• Các điều khoản hợp đồng: Hợp đồng có điều khoản bảo trì phần mềm sau thời gian bảo hành thì tuân thủ theo các điều khoản. 

Trường hợp không có điều khoản hợp đồng và lỗi phần mềm phát sinh sau thời điểm hết thời gian bảo hành thì việc giải quyết tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm phụ thuộc vào sự thiện chí của các bên.

3. Trong tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm, thời gian khắc phục sự cố tối đa được xác định dựa trên tiêu chí nào?

Trong tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm, thời gian khắc phục sự cố tối đa được xác định dựa trên một số tiêu chí sau: 

• Điều khoản hợp đồng.
• Mức độ nghiêm trọng của lỗi.
• Khả năng kỹ thuật và phạm vi công việc của nhà cung cấp. 

Trên đây là một số tiêu chí quý bạn đọc có thể tham khảo để đặt ra thời gian khắc phục sự cố phù hợp trong tranh chấp trách nhiệm bảo trì phần mềm. 

4. Nếu khách hàng tự ý sửa chữa phần mềm, điều này ảnh hưởng thế nào tới tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm?

Theo khoản 2 Điều 449 Bộ Luật Dân sự năm 2015 thì “Bên bán không phải bồi thường thiệt hại nếu chứng minh được thiệt hại xảy ra do lỗi của bên mua. Bên bán được giảm mức bồi thường thiệt hại nếu bên mua không áp dụng các biện pháp cần thiết mà khả năng cho phép nhằm ngăn chặn, hạn chế thiệt hại”. 

Như vậy, nếu khách hàng tự ý sửa chữa phần mềm khiến phần mềm lỗi nghiêm trọng hơn thì bên cung cấp dịch vụ không phải bồi thường cho phần thuộc lỗi của bên sử dụng. 

5. Có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại gián tiếp trong tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm không? 

Có thể. Theo khoản 2 Điều 302 Luật Thương mại năm 2005 thì các giá trị có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại bao gồm:

• Giá trị tổn thất thực tế, trực tiếp mà bên bị vi phạm phải chịu do bên vi phạm gây ra. 
• Khoản lợi trực tiếp mà bên bị vi phạm đáng lẽ được hưởng nếu không có hành vi vi phạm. 

Như vậy, trong tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm, bên bị vi phạm không chỉ có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại về các tổn thất trực tiếp mà còn có thể yêu cầu bồi thường gián tiếp là các khoản lợi mà đáng lẽ được hưởng. 

V. Bạn đang tìm một luật sư uy tín để giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm 

Tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm là vấn đề phức tạp đòi hỏi sự kết hợp giữa kiến thức kỹ thuật và pháp lý. Để bảo vệ lợi ích của mình, nhiều tổ chức, cá nhân lựa chọn sử dụng dịch vụ pháp lý để được các luật sư giàu kinh nghiệm tư vấn. 

NPLaw, với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp lý nói chung và giải quyết các vấn đề liên quan đến tranh chấp về trách nhiệm bảo trì phần mềm nói riêng, là đối tác pháp lý đáng tin cậy cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu. 

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.