Tìm hiểu làm giả tem qr code truy xuất nguồn gốc

Làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc là hành vi thường xảy ra trong hoạt động mua bán hàng hóa hiện nay. Bài viết dưới đây, sẽ nêu các quy định pháp luật về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Tác động của việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc đối với doanh nghiệp và người tiêu dùng

Việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc đang trở thành một vấn đề nhức nhối, trực tiếp ảnh hưởng đến thị trường và làm suy giảm hiệu quả của các giải pháp minh bạch hóa thông tin. Việc quét mã QR code không chỉ giúp người tiêu dùng tự bảo vệ quyền lợi mua sắm, mà còn giúp cơ quan nhà nước dễ dàng hơn trong công tác chống lại vấn nạn hàng giả, hàng nhái đang diễn ra trên thị trường nhằm tạo nên một môi trường kinh doanh, mua sắm thông minh, an toàn và minh bạch. Hành vi này gây ra những hệ lụy nghiêm trọng cho cả doanh nghiệp sản xuất và người tiêu dùng trực tiếp.

II. Khái niệm làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc

Để hiểu rõ hơn các quy định pháp luật về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc là gì?

Theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 02/2024/TT-BKHCN, truy xuất nguồn gốc là hoạt động giám sát, xác định được một đơn vị sản phẩm hoặc dịch vụ qua từng công đoạn theo thời gian, địa điểm của quá trình sản xuất, chế biến, lưu trữ, bảo quản, vận chuyển, phân phối và kinh doanh.

Tem truy xuất nguồn gốc được hiểu là một loại tem điện tử có chứa mã QR code (mã xác thực) được các doanh nghiệp dán lên những sản phẩm của doanh nghiệp mình sản xuất và cung cấp. Đây cũng có thể xem là một phần căn cứ đáng tin cậy để tra cứu về nguồn gốc xuất xứ, những thông tin cần thiết của một sản phẩm.

Theo đó, làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc là hành vi sao chép, làm nhái hoặc tạo ra các mã QR bất hợp pháp dán lên hàng giả, hàng nhái nhằm mục đích đánh lừa người tiêu dùng rằng đây là sản phẩm chính hãng, có nguồn gốc xuất xứ rõ ràng.

2. Tem QR code truy xuất nguồn gốc có vai trò như thế nào trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa?

Tem QR code truy xuất nguồn gốc có vai trò quan trọng trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa. Cụ thể:

• Mỗi tem truy xuất nguồn gốc có một mã xác thực duy nhất. Nhờ đó, người tiêu dùng có thể nắm rõ được những thông tin cần thiết về sản phẩm trước khi chọn mua.
• Tem truy xuất nguồn gốc QR code giúp doanh nghiệp chứng minh với khách về sản phẩm của mình có nguồn gốc rõ ràng, tuân thủ các tiêu chuẩn chất lượng và an toàn.
• Giúp kiểm soát và quản lý chuỗi cung ứng, vận chuyển và phân phối sản phẩm từ nguồn gốc đến khách hàng cuối cùng. Điều này giúp cải thiện hiệu quả và đảm bảo chất lượng trong chuỗi cung ứng và tạo niềm tin cho khách hàng.
• Đối với cơ quan nhà nước, tem QR code truy xuất nguồn gốc giúp theo dõi nguồn gốc và quy trình sản xuất giúp phát hiện và ngăn chặn việc khai thác trái phép, kiểm soát nhập khẩu hàng hóa của đất nước.

Tóm lại, tem QR code truy xuất nguồn gốc có vai trò quan trọng và cần thiết trong hoạt động sản xuất, kinh doanh hàng hóa.

III. Quy định pháp luật về hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc

Tìm hiểu các quy định về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc là vấn đề được nhiều người quan tâm. Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Những hành vi nào bị nghiêm cấm liên quan đến việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc?

Theo Điều 8 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được bổ sung bởi điểm b khoản 2 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 và Điều 10 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023, những hành vi nào bị nghiêm cấm liên quan đến việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc gồm:

• Thông tin sai lệch, gian dối: Cung cấp thông tin, quảng cáo sai sự thật hoặc có hành vi gian dối về nguồn gốc, xuất xứ, và chất lượng hàng hóa thông qua QR code.
• Làm giả tem, nhãn, bao bì: In ấn, sao chép, chế tạo hoặc sử dụng tem QR code giả mạo của cơ quan, tổ chức hoặc doanh nghiệp sản xuất chính hãng.
• Sử dụng QR code của sản phẩm này cho sản phẩm khác: Dán đè hoặc gắn mã QR code của hàng thật lên hàng giả, hàng kém chất lượng để đánh lừa người tiêu dùng.
• Xâm nhập, can thiệp trái phép hệ thống: Truy cập, sao chép, làm sai lệch hoặc phá hoại cơ sở dữ liệu gốc của hệ thống truy xuất nguồn gốc.
• Thực hiện hành vi cạnh tranh không lành mạnh: Lợi dụng QR code để gây nhầm lẫn về chất lượng, nguồn gốc hàng hóa nhằm gây thiệt hại cho các tổ chức, cá nhân khác.

Có thể thấy, những hành vi bị trên bị nghiêm cấm liên quan đến việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc.

2. Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và sử dụng tem QR code truy xuất nguồn gốc được quy định như thế nào?

- Theo Điều 5 Thông tư 02/2024/TT-BKHCN quy định về quản lý việc sử dụng mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm và vật mang dữ liệu như sau:

• Tổ chức, cá nhân thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa sử dụng mã truy vết sản phẩm, mã truy vết địa điểm bảo đảm phù hợp với Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13274:2020 Truy xuất nguồn gốc - Hướng dẫn định dạng các mã dùng trong truy vết do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố trước khi đưa vào sử dụng.
• Tổ chức, cá nhân thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa sử dụng vật mang dữ liệu bảo đảm phù hợp theo Tiêu chuẩn quốc gia TCVN 13275:2020 Truy xuất nguồn gốc - Định dạng vật mang dữ liệu do Bộ Khoa học và Công nghệ công bố. Vật mang dữ liệu được dán, in, đính, đúc, chạm, khắc trực tiếp trên sản phẩm, hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa hoặc trên chất liệu khác được gắn trên hàng hóa, bao bì thương phẩm của hàng hóa, bảo đảm thiết bị có thể đọc được.

- Theo Điều 10 Thông tư 02/2024/TT-BKHCN quy định trách nhiệm của tổ chức, cá nhân thực hiện truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa như sau:

• Tuân thủ các quy định về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa tại Thông tư này.
• Thực hiện công bố hệ thống truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa phù hợp theo tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia, tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực tương ứng.
• Chịu trách nhiệm trước pháp luật về các thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được quy định tại Thông tư này.
• Chịu sự thanh tra, kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền về truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa theo quy định của pháp luật.
• Trường hợp kết nối thông tin lên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia thì dữ liệu truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quy định tại khoản 5 Điều 6 Thông tư này được cập nhật kịp thời theo từng công đoạn sản xuất, kinh doanh vào Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia; tổ chức, cá nhân phối hợp với Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia  để thực hiện, bảo đảm duy trì dữ liệu trên Cổng thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa quốc gia.

Vậy, trách nhiệm của tổ chức, cá nhân trong việc quản lý và sử dụng tem QR code truy xuất nguồn gốc được quy định như trên.

3. Hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc nhằm tạo thông tin sai lệch về hàng hóa bị xử lý như thế nào?

Hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc nhằm tạo thông tin sai lệch về hàng hóa được pháp luật xác định là hành vi sản xuất, buôn bán tem/nhãn giả hoặc sản xuất, buôn bán hàng giả. Tùy theo tính chất, quy mô và mức độ nghiêm trọng, đối tượng vi phạm sẽ bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu hình sự.

- Theo Điều 14 Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định hành vi sản xuất tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả có thể bị phạt tiền từ 500.000 đồng đến 50.000.000 đồng tùy theo số lượng tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả  được sản xuất.

Song song là hình thức xử phạt bổ sung như tịch thu tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả, tịch thu phương tiện là công cụ, máy móc được sử dụng để sản xuất tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả hoặc tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động sản xuất vi phạm có thời hạn đối với hành vi vi phạm quy định. Và áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả gồm:

• Buộc tiêu hủy tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả đối với hành vi vi phạm
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

- Ngoài ra, hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc nhằm tạo thông tin sai lệch về hàng hóa bị xử lý hình sự khi có đủ các yếu tố cấu thành tội phạm về Tội sản xuất, buôn bán hàng giả tại Điều 192 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025) với mức phạt lên đến 15 năm tù.

Nhìn chung, hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc nhằm tạo thông tin sai lệch về hàng hóa bị xử lý như trên.

4. Doanh nghiệp cần lưu ý những gì để hạn chế rủi ro liên quan đến việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc?

Để hạn chế rủi ro bị làm giả tem QR code và bảo vệ thương hiệu, doanh nghiệp cần áp dụng các giải pháp công nghệ kết hợp với quản lý vận hành. Cụ thể các giải pháp cốt lõi bao gồm:

• Sử dụng QR code biến đổi: Mỗi sản phẩm cần một mã QR duy nhất thay vì QR tĩnh giống nhau. Khi khách hàng quét lần đầu, hệ thống sẽ ghi nhận và cảnh báo nếu mã đó tiếp tục bị quét lại ở sản phẩm khác.
• Xây dựng hệ thống truy xuất nguồn gốc chuyên sâu: Đảm bảo hệ thống có khả năng lưu trữ, đối chiếu lịch sử sản xuất và phân phối. Dữ liệu cần minh bạch và tuân thủ các tiêu chuẩn của cơ quan quản lý.
• Truyền thông hướng dẫn người tiêu dùng: Hướng dẫn khách hàng cách phân biệt tem thật, nhận diện cảnh báo khi quét mã giả và quy trình gửi phản hồi khi phát hiện hàng nhái.

Do đó, doanh nghiệp cần lưu ý vấn đề trên để hạn chế rủi ro liên quan đến việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc.

IV. Giải đáp các thắc mắc về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc

Để hiểu rõ hơn các quy định về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1. Quét mã QR nhưng hiển thị thông tin không chính xác có phải là dấu hiệu của việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc không?

- Theo khoản 2 Điều 4 Thông tư 02/2024/TT-BKHCN quy định tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh, dịch vụ đối với các sản phẩm, hàng hóa không thuộc đối tượng quy định tại khoản 1 Điều này được lựa chọn thực hiện truy xuất nguồn gốc theo quy định tại Thông tư này nếu có nhu cầu.

- Việc quét mã QR hiển thị thông tin không chính xác rất có thể là dấu hiệu của việc làm giả tem truy xuất nguồn gốc. Tuy nhiên, đây chưa phải là bằng chứng duy nhất vì lỗi này có thể xuất phát từ nguyên nhân kỹ thuật. Do doanh nghiệp kích hoạt mã trên hệ thống nhưng nhập sai thông tin lô hàng, ngày sản xuất hoặc cập nhật nhầm liên kết. Hoặc máy chủ của đơn vị cung cấp giải pháp truy xuất nguồn gốc đang bảo trì, bị lỗi dữ liệu hoặc bị tấn công mạng làm sai lệch thông tin hiển thị.

Vậy, quét mã QR nhưng hiển thị thông tin không chính xác có thể là dấu hiệu của việc làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc tuy nhiên không phải là yếu tố quyết định hàng giả.

2. Làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc có bị xem là hành vi lừa dối người tiêu dùng hay không?

- Theo khoản 7 Điều 8 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được bổ sung bởi điểm b khoản 2 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 quy định nghiêm cấm hành vi giả mạo hoặc sử dụng trái phép dấu hợp chuẩn, dấu hợp quy, các dấu hiệu khác về chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

- Theo Điều 198 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025) quy định người nào trong việc mua, bán hàng hóa hoặc cung cấp dịch vụ mà cân, đong, đo, đếm, tính gian hàng hóa, dịch vụ hoặc dùng thủ đoạn gian dối khác thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt cảnh cáo, phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng hoặc phạt cải tạo không giam giữ đến 03 năm:

• Đã bị xử phạt vi phạm hành chính về hành vi này hoặc đã bị kết án về tội này, chưa được xóa án tích mà còn vi phạm;
• Thu lợi bất chính từ 5.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng.

Phạm tội thuộc một trong các trường hợp sau đây, thì bị phạt tiền từ 100.000.000 đồng đến 500.000.000 đồng hoặc phạt tù từ 01 năm đến 05 năm:

• Có tổ chức;
• Có tính chất chuyên nghiệp;
• Dùng thủ đoạn xảo quyệt;
• Thu lợi bất chính 50.000.000 đồng trở lên.

Người phạm tội còn có thể bị phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 100.000.000 đồng, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định từ 01 năm đến 05 năm.

Như vậy, hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc được xem là hành vi lừa dối người tiêu dùng.

3. Doanh nghiệp cần làm gì khi phát hiện sản phẩm của mình bị gắn tem QR code truy xuất nguồn gốc giả mạo?

Khi phát hiện sản phẩm bị gắn tem QR code giả, doanh nghiệp cần ưu tiên thực hiện theo trình tự sau:

• Thu thập tem giả và xác minh thông tin: Thu thập mẫu tem giả, kiểm tra hệ thống dữ liệu để đối chiếu mã số và xác định quy mô và nguồn gốc hàng giả.
• Cảnh báo người tiêu dùng: Phát đi thông báo chính thức trên website và mạng xã hội, hướng dẫn khách hàng cách phân biệt tem thật/giả (ví dụ: giao diện web xác thực, tem có phủ cào, màu sắc).
• Thông báo đối tác: Cảnh báo các đại lý, nhà phân phối và siêu thị trong chuỗi cung ứng để ngăn chặn việc tiếp tục bán hàng giả.
• Trình báo cơ quan chức năng: Thu thập tài liệu và gửi đơn trình báo đến cơ quan chức năng có thẩm quyền để điều tra, xử lý hành vi vi phạm.

Theo đó, doanh nghiệp cần thực hiện như trên khi phát hiện sản phẩm của mình bị gắn tem QR code truy xuất nguồn gốc giả mạo.

4. Hàng hóa sử dụng tem QR code truy xuất nguồn gốc giả có bị thu hồi khỏi thị trường không?

Theo khoản 3, 4 Điều 14 Nghị định 98/2020/NĐ-CP quy định hành vi sản xuất tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả có hình thức xử phạt bổ sung và biện pháp khắc phục hậu quả sau:

Hình thức xử phạt bổ sung:

• Tịch thu tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả đối với hành vi vi phạm quy định tại Điều này, trừ trường hợp áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả quy định tại điểm a khoản 4 Điều này;
• Tịch thu phương tiện là công cụ, máy móc được sử dụng để sản xuất tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả đối với hành vi vi phạm quy định tại Điều này;
• Tước quyền sử dụng giấy phép, chứng chỉ hành nghề hoặc đình chỉ hoạt động sản xuất vi phạm từ 03 tháng đến 06 tháng đối với hành vi vi phạm quy định tại điểm h khoản 1 Điều này (được sửa đổi bởi điểm a khoản 10 Điều 3 Nghị định 17/2022/NĐ-CP).

Biện pháp khắc phục hậu quả:

• Buộc tiêu hủy tem, nhãn, bao bì hàng hóa giả đối với hành vi vi phạm.
• Buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm.

Dựa theo căn cứ trên, hàng hóa sử dụng tem QR code truy xuất nguồn gốc giả sẽ bị thu hồi khỏi thị trường.

5. Người tiêu dùng có thể phản ánh hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc đến cơ quan nào?

Theo Điều 74 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định trách nhiệm quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng

• Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Bộ Công Thương là cơ quan đầu mối giúp Chính phủ thống nhất quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Bộ, cơ quan ngang Bộ, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, có trách nhiệm triển khai hoạt động bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trong lĩnh vực được phân công quản lý, phối hợp với Bộ Công Thương thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Ủy ban nhân dân các cấp, trong phạm vi nhiệm vụ, quyền hạn của mình, thực hiện quản lý nhà nước về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng tại địa phương.

Theo khoản 10 Điều 75 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định Bộ Công Thương có trách nhiệm thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng theo thẩm quyền.

Kết luận lại, người tiêu dùng có thể phản ánh hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc đến Bộ Công Thương hoặc cơ quan thuộc Bộ Công Thương là Cục quản lý thị trường.

V. Tại sao nên liên hệ NPLaw khi phát hiện hành vi làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về làm giả tem QR code truy xuất nguồn gốc mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.