Tư vấn pháp lý liên quan đến tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ thông tin và Internet đã tạo ra một nền tảng kinh doanh hoàn toàn mới – thương mại điện tử, nơi các giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ có thể diễn ra nhanh chóng, không giới hạn bởi không gian, thời gian. Tuy nhiên, đi kèm với sự tiện lợi và mở rộng thị trường là hàng loạt rủi ro pháp lý, đặc biệt là các tranh chấp phát sinh trong quá trình giao dịch. Bài viết dưới đây NPLaw sẽ cung cấp những phân tích và tư vấn pháp lý xoay quanh các loại tranh chấp thường gặp trong thương mại điện tử.

I. Thực trạng về tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Trong những năm gần đây, cùng với sự bùng nổ của công nghệ số, hoạt động thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam phát triển nhanh chóng, góp phần thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và mở rộng kênh phân phối hàng hóa, dịch vụ. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo nhiều tranh chấp pháp lý phát sinh, với tính chất ngày càng đa dạng và phức tạp hơn.

Các loại tranh chấp phổ biến trong TMĐT có thể kể đến:

• Tranh chấp giữa người bán và người mua: Đây là dạng phổ biến nhất, xoay quanh các vấn đề như: hàng hóa không đúng mô tả, giao hàng chậm, không giao hàng, từ chối bảo hành/đổi trả, không hoàn tiền sau khi hủy đơn...
• Tranh chấp giữa cá nhân/doanh nghiệp với sàn TMĐT: Các bên có thể mâu thuẫn về việc bị khóa gian hàng, không thanh toán doanh thu, chính sách khuyến mại không minh bạch, hoặc bị xử lý đơn phương mà không có căn cứ rõ ràng.
• Tranh chấp liên quan đến hợp đồng điện tử: Các giao dịch được thực hiện thông qua phương tiện điện tử (email, website, ứng dụng…) dễ phát sinh tranh cãi về hiệu lực hợp đồng, thời điểm giao kết, giá trị chứng cứ, điều khoản không rõ ràng…
• Tranh chấp về quyền sở hữu trí tuệ và dữ liệu cá nhân: Nhiều doanh nghiệp bị xâm phạm nhãn hiệu, bản quyền nội dung trên sàn TMĐT. Người tiêu dùng cũng có nguy cơ bị thu thập, sử dụng thông tin cá nhân trái phép.
• Tranh chấp giữa doanh nghiệp cung cấp dịch vụ TMĐT với bên thứ ba: Ví dụ: tranh chấp với đơn vị vận chuyển, thanh toán trung gian, đối tác quảng cáo trực tuyến...

II. Quy định về tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

1. Tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử là gì?

Căn cứ khoản 1 Điều 3 Nghị định 52/2013/NĐ-CP (được sửa đổi, bổ sung bởi khoản 3 Điều 1 Nghị định 85/2021/NĐ-CP), hoạt động thương mại điện tử là việc tiến hành một phần hoặc toàn bộ quy trình của hoạt động thương mại bằng phương tiện điện tử có kết nối với mạng Internet, mạng viễn thông di động hoặc các mạng mở khác.

Tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử là một trong những dạng của tranh chấp thương mại.  Tranh chấp thương mại được hiểu là các phát sinh mâu thuẫn, bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể với nhau trong hoạt động kinh doanh thương mại mà trong đó có một bên có thực hiện hoạt động kinh doanh thương mại. Theo Luật thương mại quy định:“Hoạt động thương mại là hoạt động nhằm mục đích sinh lợi, bao gồm mua bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến thương mại và các hoạt động nhằm mục đích sinh lợi khác” (khoản 1 Điều 3 Luật Thương mại).

Như vậy, có thể hiểu: Tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử là các phát sinh mâu thuẫn, bất đồng về quyền và nghĩa vụ giữa các chủ thể với nhau trong hoạt động thương mại điện tử mà trong đó có một bên có thực hiện hoạt động thương mại điện tử. 

2. Các phương thức giải quyết tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Căn cứ Điều 76 Nghị định 52/2013/NĐ-CP quy định về hình thức giải quyết tranh chấp trong thương mại điện tử như sau: Việc giải quyết tranh chấp phải thông qua thương lượng giữa các bên, hòa giải, trọng tài hoặc tòa án theo các thủ tục, quy định hiện hành về giải quyết tranh chấp.

• Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua thương lượng: Là phương thức được các bên tranh chấp lựa chọn trước tiên và trong thực tiễn phần lớn các tranh chấp trong kinh doanh, thương mại được giải quyết bằng phương thức này. Nhà nước khuyến khích các bên áp dụng phương thức tự thương lượng để giải quyết các tranh chấp trên nguyên tắc tôn trọng quyền thỏa thuận của các bên. Ngoài ra, khi giải quyết tranh chấp thương mại bằng thương lượng các bên cũng có thể nhờ tới sự hỗ trợ của luật sư để được phân tích các cơ sở pháp lý và đưa ra các ý kiến tư vấn pháp lý để các bên hiểu rõ và thấy được quyền và trách nhiệm của mình nhằm tìm hướng giải quyết cũng như dung hòa được quyền và nghĩa vụ giữa các bên.
• Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua hòa giải: Hòa giải là các bên tranh chấp thông qua bên trung gian (Hòa giải viên/ trung tâm hòa giải) cùng nhau bàn bạc, thỏa thuận để đi đến thống nhất một phương án giải quyết bất đồng giữa họ và tự nguyện thực hiện phương án đã thỏa thuận qua hòa giải.
• Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Trọng tài: Phương thức giải quyết tranh chấp thương mại là đặc điểm đặc trưng của tranh chấp thương mại. Theo đó, các bên thỏa thuận đưa ra những tranh chấp đã hoặc sẽ phát sinh giữa họ ra giải quyết tại Trọng tài và Trọng tài sau khi xem xét sự việc tranh chấp, sẽ đưa ra phán quyết có giá trị cưỡng chế thi hành đối với các bên.
• Giải quyết tranh chấp thương mại thông qua Tòa án: Đây là phương thức giải quyết tranh chấp mà các bên thông qua cơ quan tiến hành tố tụng để giải quyết.

3. Thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử phụ thuộc vào tính chất tranh chấp và thỏa thuận giữa các bên, cụ thể:

• Tòa án nhân dân: Giải quyết tranh chấp dân sự, thương mại giữa các bên khi có yêu cầu khởi kiện (theo Bộ luật Tố tụng dân sự). Đây là cơ quan có thẩm quyền phổ biến nhất, đặc biệt khi các bên không thể tự thương lượng hoặc không có thỏa thuận trọng tài.
• Trọng tài thương mại: Nếu các bên có thỏa thuận trọng tài hợp lệ, tranh chấp sẽ do Trung tâm trọng tài (như VIAC) giải quyết theo quy định của Luật Trọng tài thương mại 2010.
• Cơ quan quản lý nhà nước: Trong một số trường hợp vi phạm hành chính (xâm phạm quyền người tiêu dùng, quảng cáo sai sự thật, lừa đảo…), cơ quan như Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, Cục Quản lý cạnh tranh, hoặc Cục An ninh mạng có thể tham gia xử lý.
• Cơ chế giải quyết nội bộ tại sàn TMĐT: Các sàn thương mại điện tử thường có hệ thống xử lý khiếu nại riêng, tuy nhiên, đây không phải là cơ chế bắt buộc có giá trị pháp lý nếu không được hai bên công nhận.

III. Giải đáp một số câu hỏi thắc mắc về tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

1. Nguyên nhân gây ra tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Một số nguyên nhân phổ biến gồm:

• Thông tin hàng hóa/dịch vụ không đúng thực tế hoặc không rõ ràng.
• Thiếu điều khoản ràng buộc trong hợp đồng hoặc giao kết không đầy đủ.
• Không tuân thủ chính sách giao nhận, thanh toán, hoàn trả.
• Hệ thống xử lý khiếu nại của sàn TMĐT yếu kém.
• Hành vi gian lận, giả mạo, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ, thu thập trái phép thông tin người dùng.

2. Ai có thể bị ảnh hưởng từ tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử?

Các đối tượng chịu ảnh hưởng bao gồm:

• Người tiêu dùng: bị lừa đảo, nhận hàng giả, không được bảo vệ quyền lợi.
• Người bán: bị tố cáo sai, bị khóa tài khoản bán hàng, mất uy tín.
• Sàn thương mại điện tử: bị khiếu nại, tổn hại hình ảnh, có thể bị xử lý hành chính.
• Bên trung gian (vận chuyển, thanh toán…): chịu trách nhiệm liên đới nếu có lỗi.

3. Những điểm cần lưu ý để tránh xảy ra tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

• Soạn thảo hợp đồng điện tử rõ ràng, đầy đủ điều khoản (giá, phương thức giao hàng, đổi trả, khiếu nại...).
• Lưu lại toàn bộ bằng chứng giao dịch: hóa đơn, email, tin nhắn, biên nhận…
• Chỉ giao dịch qua nền tảng có uy tín, có chính sách bảo vệ người dùng.
• Kiểm tra kỹ thông tin đối tác, sản phẩm trước khi giao kết.

4. Tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử có thể khởi kiện ở đâu?

Tùy vào tính chất tranh chấp:

• Tòa án nhân dân có thẩm quyền theo nơi cư trú/bị đơn hoặc nơi xảy ra giao dịch.
• Trung tâm trọng tài thương mại nếu có thỏa thuận trọng tài từ trước.
• Ngoài ra, có thể gửi khiếu nại lên sàn TMĐT (nếu có cơ chế giải quyết nội bộ).

5. Cách thu thập chứng cứ khi xảy ra tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

• Lưu trữ tài liệu giao dịch: hợp đồng, hóa đơn, phiếu giao hàng, nội dung đơn hàng.
• Ghi lại các hình thức trao đổi điện tử: email, tin nhắn, nội dung chat.
• Chụp ảnh/video sản phẩm giao nhận thực tế để so sánh với mô tả.
• Sao lưu dữ liệu truy cập, mã đơn hàng, thông báo của sàn TMĐT.
• Khi cần, có thể yêu cầu sàn hoặc nhà cung cấp dịch vụ hỗ trợ xác thực thông tin, hoặc đề nghị trưng cầu giám định, xác minh từ cơ quan chức năng.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử

Trên đây là tất cả các thông tin chi tiết mà NPLaw của chúng tôi cung cấp để hỗ trợ quý khách hàng về tranh chấp liên quan đến thương mại điện tử. Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến vấn đề nêu trên hoặc các vấn đề pháp lý khác thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.