Tìm hiểu quy định pháp luật, mức xử phạt, trách nhiệm thuế và các rủi ro pháp lý khi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn, chứng từ.
Trong hoạt động mua bán vàng, việc lập hóa đơn và ghi nhận giá giao dịch phải bảo đảm đúng với giá trị thực tế phát sinh. Tuy nhiên, tình trạng cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế vẫn xuất hiện tại một số nơi nhằm giảm doanh thu kê khai hoặc giảm số thuế phải nộp. Hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế không chỉ làm sai lệch số liệu kế toán, hóa đơn, chứng từ mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý như bị xử phạt vi phạm hành chính, truy thu thuế và tính tiền chậm nộp.
I. Thực trạng cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trong giai đoạn hiện nay
Hiện nay, tình trạng cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn hoặc chứng từ vẫn xảy ra tại một số nơi nhằm giảm doanh thu kê khai và nghĩa vụ thuế. Hành vi này làm sai lệch số liệu kế toán, ảnh hưởng đến công tác quản lý thuế và tiềm ẩn nguy cơ bị xử phạt, truy thu thuế theo quy định pháp luật. Trong bối cảnh cơ quan chức năng tăng cường thanh tra, kiểm tra, các trường hợp cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế ngày càng dễ bị phát hiện và xử lý.
II. Tìm hiểu về cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế
Để nhận diện và phòng tránh các rủi ro pháp lý, cơ sở kinh doanh vàng cần hiểu rõ thế nào là hành vi ghi giá thấp hơn thực tế, cách xác định giá giao dịch thực tế và các quy định liên quan đến việc lập hóa đơn, hạch toán doanh thu trong hoạt động kinh doanh vàng.
1. Tại sao một cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn lại bị coi là vi phạm nguyên tắc hạch toán?
Một cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn bị coi là vi phạm nguyên tắc hạch toán vì doanh thu, chi phí và các nghiệp vụ kinh tế phát sinh phải được ghi nhận trung thực, đầy đủ và đúng với giá trị thực tế của giao dịch. Việc ghi nhận giá bán thấp hơn số tiền thực tế thu được sẽ làm sai lệch thông tin kế toán, ảnh hưởng đến việc xác định doanh thu, lợi nhuận và nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp.
Ngoài ra, hành vi này còn có thể dẫn đến việc kê khai thuế không chính xác, làm giảm số thuế phải nộp cho Nhà nước và phát sinh các chế tài xử phạt theo quy định của pháp luật về kế toán, hóa đơn và thuế.
2. Khái niệm "giá thực tế" được xác định như thế nào đối với một cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trong hoạt động kinh doanh vàng, giá thực tế là số tiền mà bên mua thực sự phải thanh toán và bên bán thực sự nhận được theo giao dịch phát sinh, bao gồm cả các khoản phụ thu (nếu có) theo thỏa thuận giữa các bên. Giá thực tế được xác định dựa trên chứng từ thanh toán, sổ sách kế toán, dữ liệu giao dịch, sao kê ngân hàng và các tài liệu liên quan khác.
Khi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn nhưng số tiền thực thu cao hơn số tiền ghi nhận, cơ quan có thẩm quyền có thể căn cứ vào các tài liệu, chứng cứ thu thập được để xác định giá giao dịch thực tế và xử lý theo quy định pháp luật.
3. Làm sao để phân biệt giữa "giảm giá, chiết khấu" và việc cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Việc giảm giá hoặc chiết khấu là hợp pháp khi được thực hiện theo chính sách bán hàng của cơ sở kinh doanh và được thể hiện đầy đủ, rõ ràng trên hóa đơn, chứng từ theo quy định. Trong trường hợp này, số tiền ghi trên hóa đơn phản ánh đúng số tiền khách hàng thực tế phải thanh toán sau khi đã được giảm giá hoặc chiết khấu.
Ngược lại, cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế là trường hợp hóa đơn thể hiện một mức giá thấp hơn số tiền khách hàng thực sự thanh toán. Khi đó, giá ghi trên hóa đơn không phản ánh đúng giá trị giao dịch phát sinh, làm sai lệch doanh thu và có thể dẫn đến vi phạm quy định về kế toán, hóa đơn và thuế.
4. Sự khác biệt giữa giá niêm yết và việc cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế trên chứng từ là gì?
Giá niêm yết là mức giá được công khai để khách hàng biết và lựa chọn giao dịch. Theo khoản 15 Điều 4 Luật Giá 2023, niêm yết giá là hình thức công khai mức giá mua, giá bán hàng hóa, dịch vụ nhằm bảo đảm thuận tiện cho việc quan sát, nhận biết của khách hàng và cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
Trong khi đó, việc cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế là hành vi ghi trên hóa đơn số tiền thấp hơn số tiền khách hàng thực tế thanh toán. Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, khi bán hàng hóa, người bán phải lập hóa đơn giao cho người mua và hóa đơn phải ghi đầy đủ nội dung theo quy định. Do đó, giá ghi trên hóa đơn phải phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế phát sinh.
Vì vậy, giá niêm yết có thể khác giá bán cuối cùng trong trường hợp giảm giá hoặc chiết khấu hợp pháp, nhưng nếu cơ sở kinh doanh vàng ghi trên hóa đơn mức giá thấp hơn số tiền thực tế thu được thì có thể bị xem là vi phạm quy định về hóa đơn, kế toán và thuế.
III. Các quy định pháp luật có liên quan đến cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế
Hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế có thể vi phạm các quy định về hóa đơn, kế toán và thuế. Tùy tính chất, mức độ vi phạm, cơ sở kinh doanh có thể bị xử phạt hành chính, truy thu thuế hoặc bị xử lý hình sự theo quy định của pháp luật.
1. Quy định hình thức xử phạt nào cho hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế có thể bị xử lý chủ yếu theo quy định tại Điều 28 Nghị định 340/2025/NĐ-CP về vi phạm trong hoạt động kinh doanh vàng, tùy vào tính chất và mức độ vi phạm.
Trường hợp hành vi được xác định là không thực hiện đúng quy định về niêm yết giá, cơ sở kinh doanh có thể bị áp dụng hình thức phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng theo khoản 3 Điều 28 đối với hành vi không niêm yết công khai giá mua, giá bán vàng theo quy định. Đây là trường hợp thường áp dụng khi việc “ghi giá thấp hơn thực tế” dẫn đến việc công khai giá không phản ánh đúng giá giao dịch thực tế.
Ngoài hình thức phạt tiền, cơ sở kinh doanh còn có thể bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả như buộc thực hiện đúng việc niêm yết giá, điều chỉnh chứng từ, hóa đơn để phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế và kê khai lại doanh thu, nghĩa vụ thuế nếu có sai lệch.
Trường hợp hành vi có dấu hiệu gian lận nhằm trốn thuế hoặc ghi nhận sai doanh thu, cơ sở kinh doanh còn có thể bị xử lý bổ sung theo quy định về hóa đơn, kế toán và thuế, bao gồm truy thu thuế và xử phạt vi phạm hành chính liên quan.
2. Khi nào thì hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra hình sự?
Hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế sẽ bị chuyển hồ sơ sang cơ quan công an để điều tra hình sự khi trong quá trình xem xét xử phạt vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền phát hiện hành vi có dấu hiệu tội phạm, theo quy định tại Điều 62 Luật Xử lý vi phạm hành chính 2012 (Khoản 12 Điều 1 Luật Xử lý vi phạm hành chính sửa đổi 2025).
Cụ thể, việc chuyển hồ sơ được thực hiện trong các trường hợp sau:
- Khi hành vi ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá trị thanh toán thực tế có dấu hiệu nhằm che giấu doanh thu để trốn thuế, và thuộc trường hợp có dấu hiệu Tội trốn thuế theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017,2025), đặc biệt khi số tiền trốn thuế đạt ngưỡng truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc tái phạm theo quy định;
- Khi hành vi sử dụng hóa đơn, chứng từ không phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế có dấu hiệu cấu thành tội phạm về hóa đơn, chứng từ theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017,2025);
- Khi trong quá trình xử lý vi phạm hành chính, cơ quan có thẩm quyền xác định vụ việc có dấu hiệu tội phạm thì bắt buộc phải chuyển ngay hồ sơ cho cơ quan tiến hành tố tụng hình sự, đồng thời tạm đình chỉ việc xử phạt hành chính theo Điều 62 nêu trên.
Như vậy, việc chuyển hồ sơ không phụ thuộc vào mức phạt hành chính cụ thể mà phụ thuộc vào việc hành vi có hay không có dấu hiệu tội phạm theo quy định của Bộ luật Hình sự, đặc biệt là dấu hiệu trốn thuế hoặc sử dụng hóa đơn, chứng từ không hợp pháp.
3. Thủ tục tự chỉnh sửa, bổ sung khai thuế khi lỡ để cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế diễn ra như thế nào?
Khi cơ sở kinh doanh vàng phát hiện đã ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch thực tế, người nộp thuế thực hiện khai bổ sung theo khoản 5 Điều 12 Luật Quản lý thuế 2025, trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ có sai sót, theo các bước sau:
Bước 1: Rà soát hồ sơ, hóa đơn, chứng từ để xác định phần doanh thu thực tế bị kê khai thấp hơn và xác định số thuế phát sinh tăng thêm (nếu có).
Bước 2: Kiểm tra điều kiện khai bổ sung theo quy định, bảo đảm thuộc một trong các trường hợp được phép như: thực hiện trước khi có quyết định thanh tra, kiểm tra; hồ sơ không thuộc phạm vi, thời kỳ thanh tra, kiểm tra; không thuộc trường hợp cơ quan điều tra yêu cầu không được khai bổ sung; hoặc thuộc trường hợp được cơ quan thuế chấp thuận điều chỉnh sau khi giải trình.
Bước 3: Lập tờ khai bổ sung hồ sơ khai thuế của kỳ có sai sót, kèm theo bản giải trình và các tài liệu, chứng từ liên quan đến giao dịch thực tế.
Bước 4: Nộp hồ sơ khai bổ sung cho cơ quan thuế thông qua cổng thông tin điện tử hoặc nộp trực tiếp tại cơ quan thuế quản lý.
Bước 5: Thực hiện nộp số thuế tăng thêm và tiền chậm nộp (nếu có) theo quy định của pháp luật.
Thủ tục khai bổ sung thuế là cơ chế pháp lý cho phép cơ sở kinh doanh vàng tự điều chỉnh sai sót trong kê khai doanh thu, tuy nhiên phải thực hiện đúng thời hạn, đúng điều kiện theo Luật Quản lý thuế 2025 và vẫn phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế phát sinh để tránh bị xử lý vi phạm hành chính hoặc thanh tra, kiểm tra thuế.
IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế
Trong hoạt động kinh doanh vàng, hành vi ghi giá thấp hơn thực tế trên hóa đơn thường phát sinh nhiều vướng mắc về hóa đơn, thuế và nghĩa vụ kê khai. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến vấn đề này.
1. Khách hàng yêu cầu không lấy hóa đơn để được giá rẻ, nếu đồng ý thì có bị tính là cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trường hợp khách hàng yêu cầu không lấy hóa đơn để được giảm giá, nhưng cơ sở kinh doanh vẫn bán hàng và thu tiền theo giá thực tế, thì cơ sở kinh doanh vẫn có nghĩa vụ lập hóa đơn khi bán hàng hóa theo quy định tại khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Điểm a Khoản 3 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP), theo đó người bán phải lập hóa đơn giao cho người mua và hóa đơn phải ghi đầy đủ, chính xác nội dung giao dịch.
Vì vậy, nếu cơ sở kinh doanh không lập hóa đơn hoặc lập hóa đơn nhưng ghi giá thấp hơn số tiền thực tế thanh toán, thì hành vi này có thể bị xem xét là không phản ánh đúng giá trị giao dịch thực tế, tiềm ẩn rủi ro vi phạm quy định về hóa đơn, chứng từ và nghĩa vụ kê khai thuế theo pháp luật hiện hành.
2. Bán vàng theo giá cũ từ kho nhưng giá thị trường hiện tại cao hơn, thì có bị khép vào tội cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trường hợp cơ sở kinh doanh vàng bán vàng theo mức giá đã niêm yết hoặc giá đã xác lập từ trước (giá “cũ” trong kho), trong khi giá thị trường tại thời điểm bán cao hơn, nhưng giao dịch vẫn được thực hiện đúng thỏa thuận và số tiền ghi trên hóa đơn phản ánh đúng số tiền khách hàng thực tế thanh toán, thì không bị coi là hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế.
Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP (được sửa đổi bởi Điểm a Khoản 3 Điều 1 Nghị định 70/2025/NĐ-CP), hóa đơn phải ghi nhận đúng nội dung giao dịch thực tế phát sinh, do đó căn cứ xác định vi phạm là giá thanh toán thực tế giữa các bên, không phải giá thị trường tại thời điểm kiểm tra.
Vì vậy, chỉ khi cơ sở kinh doanh cố ý ghi trên hóa đơn thấp hơn số tiền thực tế thu được nhằm làm sai lệch doanh thu hoặc nghĩa vụ thuế thì mới có thể bị xem xét xử lý vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm pháp lý; còn trường hợp bán theo giá cũ đúng niêm yết và đúng thực tế thanh toán thì không bị coi là vi phạm.
3. Nếu mua lại vàng của dân nhưng không có hóa đơn đầu vào, việc bán ra có dễ dẫn đến lỗi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trường hợp cơ sở kinh doanh vàng mua lại vàng từ cá nhân không kinh doanh và không có hóa đơn đầu vào là tình huống phổ biến trong thực tế, tuy nhiên việc không có hóa đơn đầu vào không làm phát sinh mặc nhiên hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế khi bán ra.
Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, khi bán hàng hóa, người bán phải lập hóa đơn và hóa đơn phải phản ánh đúng nội dung giao dịch thực tế phát sinh, do đó căn cứ để xác định vi phạm là giá bán thực tế ghi trên hóa đơn so với số tiền thực tế thu được từ khách hàng, không phụ thuộc vào việc có hay không có hóa đơn đầu vào.
Việc không có chứng từ đầu vào chủ yếu ảnh hưởng đến khâu quản lý hàng hóa, xác định giá vốn và tính hợp lý của sổ sách kế toán, nên nếu cơ sở kinh doanh không theo dõi đầy đủ có thể làm tăng rủi ro sai sót trong kê khai thuế, nhưng không đồng nghĩa với việc tự động bị coi là ghi giá thấp hơn thực tế.
Việc mua vàng không có hóa đơn đầu vào không trực tiếp dẫn đến lỗi “ghi giá thấp hơn thực tế”, và chỉ khi cơ sở kinh doanh ghi trên hóa đơn thấp hơn số tiền thực tế thu từ khách hàng thì mới có thể bị xem xét vi phạm theo quy định về hóa đơn, kế toán và thuế.
4. Có thể bị truy thu thuế trong vòng bao nhiêu năm nếu bị phát hiện là cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trường hợp cơ sở kinh doanh vàng ghi giá trên hóa đơn thấp hơn giá trị giao dịch thực tế dẫn đến khai sai doanh thu, nghĩa vụ thuế có thể bị cơ quan thuế ấn định và truy thu theo thời hiệu xử lý vi phạm về thuế.
Theo khoản 5 Điều 12 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế được khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong thời hạn 05 năm kể từ ngày hết hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai sót. Trường hợp cơ quan thuế phát hiện sai phạm, cơ sở kinh doanh có thể bị điều chỉnh lại số thuế phải nộp, bao gồm cả số thuế bị truy thu, tiền chậm nộp và tiền phạt theo quy định.
Trên thực tế:
- Thời gian cơ quan thuế có thể xem xét truy thu thường trong vòng 05 năm đối với kỳ tính thuế có sai sót;
- Trường hợp có dấu hiệu gian lận, trốn thuế hoặc liên quan hành vi vi phạm nghiêm trọng, thời gian xử lý có thể kéo dài theo quy định pháp luật về xử lý vi phạm và tố tụng hình sự (nếu có chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra).
Nếu cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế dẫn đến khai thiếu doanh thu, cơ quan thuế có thể truy thu và điều chỉnh nghĩa vụ thuế trong thời hạn khoảng 05 năm kể từ kỳ tính thuế có sai sót, kèm theo tiền phạt và tiền chậm nộp theo quy định pháp luật.
5. Tại sao việc tặng kèm trang sức khác nhưng không ghi vào hóa đơn cũng bị coi là cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Trường hợp cơ sở kinh doanh vàng “tặng kèm” trang sức cho khách hàng nhưng không thể hiện trên hóa đơn có thể bị xem xét là hành vi ghi nhận không đầy đủ giá trị giao dịch thực tế, dẫn đến rủi ro bị xác định là cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế.
Theo khoản 1 Điều 4 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, khi bán hàng hóa, người bán phải lập hóa đơn và ghi đầy đủ nội dung theo quy định, bao gồm cả trường hợp hàng hóa dùng để khuyến mại, cho, tặng hoặc trao đổi. Như vậy, dù là “tặng kèm” nhưng vẫn phát sinh giao dịch liên quan đến hàng hóa, nên phải thể hiện trên hóa đơn theo đúng quy định.
Vì vậy, nếu cơ sở kinh doanh chỉ ghi giá của vàng chính nhưng không kê khai phần hàng tặng kèm, trong khi thực tế tổng giá trị người mua nhận được cao hơn giá trị ghi trên hóa đơn, thì cơ quan quản lý có thể xem xét đây là hành vi làm sai lệch giá trị giao dịch thực tế, tiềm ẩn rủi ro vi phạm về hóa đơn, kế toán và thuế.
Việc tặng kèm trang sức nhưng không ghi nhận trên hóa đơn có thể bị coi là không phản ánh đầy đủ giá trị giao dịch thực tế, từ đó dẫn đến nguy cơ bị xác định là hành vi cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế theo quy định về hóa đơn và nghĩa vụ thuế.
V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế?
Các vướng mắc liên quan đến cơ sở kinh doanh vàng ghi giá thấp hơn thực tế thường liên quan đồng thời đến hóa đơn, kế toán và nghĩa vụ thuế, và trong một số trường hợp có thể phát sinh rủi ro bị xử phạt hành chính hoặc xem xét trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn thuế.
Vì vậy, khi gặp tình huống này, việc tham vấn luật sư am hiểu lĩnh vực thuế – doanh nghiệp – thương mại là cần thiết để:
- Rà soát lại hóa đơn, chứng từ và sổ sách kế toán;
- Đánh giá rủi ro pháp lý và khả năng bị truy thu thuế;
- Hướng dẫn phương án khai bổ sung, điều chỉnh đúng quy định;
- Hạn chế tối đa rủi ro bị xử phạt hoặc chuyển hồ sơ sang cơ quan điều tra trong trường hợp có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
