Trong hoạt động xây dựng, việc tuân thủ các quy định về phòng cháy chữa cháy (PCCC) không chỉ bảo vệ tính mạng, tài sản của con người mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc.
Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn tồn tại nhiều công trình không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn PCCC, dẫn đến nguy cơ cháy nổ, thiệt hại về tài sản và bị xử phạt hành chính, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bài viết này sẽ phân tích quy định pháp luật về PCCC trong xây dựng, mức xử phạt khi vi phạm, và các biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý, giúp chủ đầu tư và nhà thầu hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc bảo đảm an toàn cho công trình.
Trong hoạt động xây dựng, việc tuân thủ các quy định về phòng cháy chữa cháy (PCCC) không chỉ bảo vệ tính mạng, tài sản của con người mà còn là yêu cầu pháp lý bắt buộc.
Tuy nhiên, trên thực tế, vẫn tồn tại nhiều công trình không đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn PCCC, dẫn đến nguy cơ cháy nổ, thiệt hại về tài sản và bị xử phạt hành chính, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự.
Bài viết này sẽ phân tích quy định pháp luật về PCCC trong xây dựng, mức xử phạt khi vi phạm, và các biện pháp phòng ngừa rủi ro pháp lý, giúp chủ đầu tư và nhà thầu hiểu rõ trách nhiệm của mình trong việc bảo đảm an toàn cho công trình.
I. Thực trạng công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy trong giai đoạn hiện nay
Trong bối cảnh đô thị hóa và phát triển xây dựng mạnh mẽ, việc tuân thủ các quy định về PCCC là yêu cầu bắt buộc nhằm đảm bảo an toàn tính mạng, tài sản và hạn chế rủi ro pháp lý. Tuy nhiên, nhiều công trình hiện nay vẫn chưa đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn PCCC, dẫn đến nguy cơ cháy nổ cao và các hệ lụy nghiêm trọng.
1. Tại sao việc tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy lại quan trọng đối với an toàn của công trình?
Việc tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có ý nghĩa quan trọng đối với an toàn của công trình, bởi lẽ:
- Bảo vệ tính mạng con người và giảm thiểu thương vong trong trường hợp cháy nổ;
- Hạn chế thiệt hại về tài sản do cháy gây ra;
- Đảm bảo tiến độ và uy tín công trình, tránh các biện pháp đình chỉ thi công, xử phạt hành chính;
Việc tuân thủ PCCC là yếu tố sống còn, vừa bảo đảm an toàn thực tiễn vừa tuân thủ pháp luật.
2. Làm thế nào để nhận biết một công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy?
Để nhận biết một công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy, một số dấu hiệu phổ biến bao gồm:
- Không có hệ thống báo cháy, chữa cháy tự động hoặc không hoạt động;
- Lối thoát hiểm thiếu biển báo, bị cản trở hoặc không đủ số lượng;
- Không thực hiện nghiệm thu PCCC hoặc giấy tờ pháp lý liên quan còn thiếu;
- Sử dụng vật liệu dễ cháy không đúng quy chuẩn;
Việc kiểm tra thực tế công trình và hồ sơ pháp lý là cần thiết để phát hiện vi phạm PCCC.
3. Công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể gây ra những hậu quả gì?
Công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể gây ra những hậu quả như:
- Nguy cơ cháy nổ cao, dẫn đến thiệt hại về người và tài sản;
- Bị xử phạt hành chính hoặc thậm chí bị truy cứu trách nhiệm hình sự;
- Đình chỉ thi công hoặc không được nghiệm thu, gây chậm tiến độ dự án;
- Gây tổn hại uy tín doanh nghiệp và chủ đầu tư, tăng chi phí bảo hiểm và rủi ro pháp lý;
Vi phạm PCCC không chỉ là nguy cơ thực tế mà còn kéo theo hệ quả pháp lý nghiêm trọng, làm giảm giá trị và an toàn của công trình.
II. Quy định pháp lý liên quan công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy
Trong hoạt động xây dựng, việc tuân thủ quy định về PCCC không chỉ đảm bảo an toàn tính mạng và tài sản mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Các quy định pháp luật hiện hành đã quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư, nhà thầu và các cơ quan quản lý để hạn chế rủi ro cháy nổ.
Dưới đây là quy định pháp lý liên quan công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy:
1. Luật nào quy định về việc tuân thủ phòng cháy chữa cháy đối với các công trình xây dựng?
Quy định về việc tuân thủ phòng cháy chữa cháy đối với các công trình xây dựng được quy định tại Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024. Theo đó, công trình là một trong cơ sở thuộc diện quản lý về phòng cháy, chữa cháy. Danh mục cơ sở thuộc diện quản lý về phòng cháy, chữa cháy được quy định tại Phụ lục I Nghị định 105/2025/NĐ-CP.
Một số quy định cần phải tuân thủ phòng cháy chữa cháy đối với các công trình xây dựng theo Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024 như:
Điều 16: Yêu cầu về phòng cháy, chữa cháy khi lập, điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình, thiết kế công trình, cải tạo, thay đổi công năng sử dụng công trình, sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông;
Điều 17: Thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy đối với dự án đầu tư xây dựng công trình;
Điều 19: Phòng cháy đối với công trình xây dựng trong quá trình thi công. Công trình xây dựng trong quá trình thi công phải bảo đảm điều kiện an toàn về phòng cháy.
2. Nếu công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy gây ra hỏa hoạn, ai sẽ chịu trách nhiệm pháp lý?
Theo Khoản 2 Điều 19 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, đơn vị thi công công trình xây dựng có trách nhiệm thực hiện, duy trì điều kiện an toàn về phòng cháy chữa cháy.
Như vậy, nếu công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy gây ra hỏa hoạn thì chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, đơn vị thi công công trình xây dựng có trách nhiệm pháp lý.
3. Quy trình kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy đối với công trình được quy định như thế nào?
Quy trình kiểm tra an toàn phòng cháy chữa cháy đối với công trình được quy định được quy định tại Điều 18 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, cụ thể như sau:
Chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông có trách nhiệm tổ chức thi công, nghiệm thu công trình, phương tiện giao thông theo thiết kế về phòng cháy và chữa cháy đã được thẩm định; chủ đầu tư, chủ sở hữu công trình, chủ phương tiện giao thông, đơn vị thi công có trách nhiệm bảo đảm an toàn về phòng cháy và chữa cháy trong suốt quá trình thi công công trình, phương tiện giao thông thuộc phạm vi quản lý của mình.
Công trình, phương tiện giao thông thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy sau khi tổ chức nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy phải được cơ quan quản lý chuyên ngành kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy; chỉ được đưa công trình, phần công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông vào khai thác, sử dụng sau khi được cơ quan quản lý chuyên ngành chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy.
Việc kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy được quy định như sau:
- Cơ quan chuyên môn về xây dựng tổ chức kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy trước khi đưa công trình, phần công trình, hạng mục công trình vào sử dụng đối với công trình, phần công trình, hạng mục công trình đã được cơ quan chuyên môn về xây dựng thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy trước đó theo quy định tại điểm b khoản 1 Điều 17 của Luật này và thuộc đối tượng phải kiểm tra công tác nghiệm thu chất lượng công trình xây dựng theo quy định của pháp luật về xây dựng;
- Cơ quan đăng kiểm tổ chức kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy đối với phương tiện giao thông đã được cơ quan đăng kiểm thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy trước đó theo quy định tại điểm c khoản 1 Điều 17 của Luật này khi kiểm tra và cấp Giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường;
- Cơ quan Công an tổ chức kiểm tra công tác nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy đối với công trình, phần công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông đã được cơ quan Công an thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy trước đó theo quy định tại điểm d khoản 1 Điều 17 của Luật này.
Như vậy, quy trình kiểm tra an toàn phòng cháy, chữa cháy là bước bắt buộc nhằm bảo đảm công trình và phương tiện giao thông đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn an toàn trước khi đưa vào khai thác, sử dụng.
4. Theo pháp luật hiện hành, công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể bị xử phạt không?
Công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể bị xử phạt hành chính đối với công trình vi phạm PCCC được quy định tại Điều 18 Nghị định 106/2025/NĐ-CP:
Phạt tiền từ 15.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng đối với một trong các hành vi sau đây:
- Chuyển đổi, bổ sung công năng hoặc cải tạo công trình, hạng mục công trình trong quá trình sử dụng thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành;
- Hoán cải phương tiện giao thông trong quá trình sử dụng thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành.
Phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 25.000.000 đồng đối với hành vi thi công xây dựng công trình, hạng mục công trình hoặc sản xuất lắp ráp, đóng mới phương tiện giao thông thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành.
Phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi đưa công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông đã được thẩm duyệt thiết kế hoặc thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy vào khai thác, sử dụng khi chưa có văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành.
Phạt tiền từ 40.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng đối với hành vi đưa công trình, hạng mục công trình, phương tiện giao thông thuộc diện phải thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy vào sử dụng, hoạt động khi chưa có văn bản thẩm định thiết kế về phòng cháy và chữa cháy và văn bản chấp thuận kết quả nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy của cơ quan quản lý chuyên ngành.
III. Các vấn đề thắc mắc liên quan công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy
Trong thực tế, nhiều công trình xây dựng, đặc biệt là nhà cao tầng, khu dân cư, cơ sở sản xuất, kinh doanh… vẫn chưa tuân thủ đầy đủ các quy định về phòng cháy, chữa cháy (PCCC), tiềm ẩn nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng về người và tài sản.
Khi phát hiện công trình vi phạm, nhiều cá nhân, tổ chức thường băn khoăn về hậu quả pháp lý, trách nhiệm của chủ đầu tư, cũng như các cơ quan có thẩm quyền trong việc kiểm tra, xử lý. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến công trình không tuân thủ quy định về PCCC:
1. Công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể bị đình chỉ hoạt động không?
Theo Khoản 6 Điều 18 Nghị định 106/2025/NĐ-CP, vi phạm quy định về thẩm định thiết kế, nghiệm thu về phòng cháy và chữa cháy đối với công trình có thể bị đình chỉ hoạt động từ 03 tháng đến 06 tháng hoặc 06 tháng đến 12 tháng.
Như vậy, công trình vi phạm PCCC có thể bị đình chỉ, và quyết định này thuộc thẩm quyền cơ quan chức năng để bảo đảm an toàn cho con người và tài sản.
2. Chủ đầu tư có trách nhiệm gì nếu công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy gây thiệt hại cho người khác?
Chủ đầu tư là người chịu trách nhiệm chính theo pháp luật dân sự và PCCC:
- Bồi thường thiệt hại về người và tài sản theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015;
- Chịu trách nhiệm hành chính nếu vi phạm PCCC (phạt tiền, đình chỉ thi công);
- Trường hợp vi phạm nghiêm trọng gây chết người, bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, Điều 229 (Tội vi phạm quy định về PCCC).
Như vậy, chủ đầu tư phải chịu trách nhiệm toàn diện về các hậu quả do công trình vi phạm PCCC gây ra.
3. Công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?
Trường hợp vi phạm nghiêm trọng gây thiệt hại về người, tài sản lớn hoặc hậu quả nghiêm trọng khác, cá nhân hoặc tổ chức chịu trách nhiệm theo Điều 313 Bộ luật Hình sự 2015 về tội vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy với mức hình phạt cao nhất đến 12 năm tù.
4. Các tổ chức nào có trách nhiệm giám sát hoạt động của công trình để tránh vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy?
Các tổ chức có trách nhiệm giám sát hoạt động của công trình để tránh vi phạm quy định về phòng cháy chữa cháy gồm:
- Cảnh sát PCCC và cứu nạn cứu hộ: giám sát, kiểm tra định kỳ và thẩm duyệt hồ sơ PCCC;
- Sở Xây dựng và cơ quan quản lý địa phương: theo dõi quá trình thi công, nghiệm thu công trình;
- Chủ đầu tư và nhà thầu: tự kiểm tra, tổ chức huấn luyện, bảo trì hệ thống PCCC;
Giám sát PCCC là trách nhiệm phối hợp nhiều bên, nhằm đảm bảo công trình an toàn và tuân thủ pháp luật.
5. Có hình thức nào để nhà thầu hoặc chủ đầu tư tự đánh giá mức độ tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy không?
Nhà thầu hoặc chủ đầu tư tự đánh giá mức độ tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy theo Điều 16 Luật Phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ 2024, cụ thể:
Khi lập, điều chỉnh dự án đầu tư xây dựng công trình, thiết kế công trình, cải tạo, thay đổi công năng sử dụng công trình và xây dựng công trình tạm theo quy định của pháp luật về xây dựng phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy phù hợp với công năng, đặc điểm của công trình và bảo đảm các yêu cầu sau đây:
- Khoảng cách phòng cháy, chữa cháy;
- Đường bộ, bãi đỗ, khoảng trống phục vụ hoạt động phòng cháy, chữa cháy, cứu nạn, cứu hộ;
- Giải pháp thoát nạn;
- Dự kiến bậc chịu lửa, giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan;
- Giải pháp chống khói;
- Hệ thống điện phục vụ phòng cháy và chữa cháy;
- Phương tiện, hệ thống phòng cháy và chữa cháy.
Khi sản xuất, lắp ráp, đóng mới, hoán cải phương tiện giao thông phải có giải pháp, thiết kế về phòng cháy và chữa cháy phù hợp với tính chất, đặc điểm của phương tiện giao thông và bảo đảm các yêu cầu sau đây:
- Giải pháp ngăn cháy, chống cháy lan;
- Giải pháp bảo đảm an toàn phòng cháy cho hệ thống cung cấp năng lượng, nhiên liệu và động cơ;
- Hệ thống, thiết bị phát hiện sự cố rò rỉ chất khí, chất lỏng nguy hiểm về cháy, nổ;
- Phương tiện, hệ thống phòng cháy và chữa cháy.
Như vậy, việc tự đánh giá mức độ tuân thủ quy định về phòng cháy, chữa cháy và cứu nạn, cứu hộ là yêu cầu bắt buộc, nhằm bảo đảm an toàn cho công trình, phương tiện và con người ngay từ khâu thiết kế, thi công đến vận hành, sử dụng.
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến công trình không tuân thủ quy định về phòng cháy chữa cháy?
Việc công trình vi phạm PCCC có thể dẫn đến xử phạt hành chính, đình chỉ thi công, bồi thường thiệt hại và trách nhiệm hình sự. Do đó, tìm luật sư tư vấn giúp chủ đầu tư và nhà thầu:
- Rà soát hồ sơ pháp lý và tuân thủ quy chuẩn PCCC;
- Soạn thảo hợp đồng, văn bản làm việc với cơ quan quản lý;
- Giải quyết tranh chấp hoặc xử lý vi phạm đúng quy định, hạn chế rủi ro pháp lý.
NPLAW sẽ đồng hành để bảo vệ quyền lợi hợp pháp, đảm bảo công trình vận hành an toàn và tuân thủ pháp luật.
