Dấu hiệu nhận diện hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án

Thời gian qua, Hãng luật NPLaw tiếp nhận nhiều hồ sơ liên quan đến việc các cá nhân, tổ chức cung cấp thông tin sai lệch về quy hoạch nhằm mục đích huy động vốn trái phép. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết, rành mạch các quy định pháp luật liên quan đến hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án.

I. Làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý nào?

Hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án đặt cá nhân và pháp nhân vào tình trạng đối mặt với chuỗi rủi ro pháp lý nghiêm trọng trên các phương diện: hành chính, dân sự và hình sự. 

Trong lĩnh vực bất động sản, làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án trước hết xâm phạm nghĩa vụ công khai thông tin đầy đủ, trung thực và chính xác của doanh nghiệp kinh doanh bất động sản. Luật Kinh doanh bất động sản 2023 quy định tại khoản 1 Điều 6 (được hướng dẫn bởi Điều 4 Nghị định 96/2024/NĐ-CP) rằng trước khi đưa dự án vào kinh doanh, doanh nghiệp phải công khai đầy đủ, trung thực và chính xác các thông tin về dự án. Nếu bản vẽ quy hoạch bị làm giả để đưa vào hồ sơ giới thiệu dự án, chủ đầu tư có thể bị xem là đã cung cấp thông tin sai lệch về chính dự án mà mình đang kinh doanh.

Về mặt hành chính, việc lập và sử dụng bản vẽ không được cơ quan nhà nước có thẩm quyền phê duyệt sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực xây dựng và kinh doanh bất động sản, đồng thời bị buộc hủy bỏ tài liệu vi phạm.

Về mặt dân sự, căn cứ Điều 123 và Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015, mọi hợp đồng góp vốn, hợp đồng đặt cọc hay mua bán được ký kết dựa trên sự lừa dối từ bản vẽ giả này đều bị Tòa án tuyên bố vô hiệu do vi phạm điều cấm của luật và do yếu tố lừa dối. Tổ chức vi phạm phải hoàn trả toàn bộ số tiền đã nhận và bồi thường thiệt hại phát sinh cho khách hàng. 

Về mặt hình sự, rủi ro lớn nhất là việc cơ quan Cảnh sát điều tra ra quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can đối với các cá nhân chủ mưu và đồng phạm về nhóm tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính (làm giả tài liệu của cơ quan, tổ chức) hoặc nhóm tội phạm xâm phạm sở hữu (lừa đảo chiếm đoạt tài sản). Điều này dẫn đến các biện pháp ngăn chặn như cấm đi khỏi nơi cư trú, phong tỏa tài khoản ngân hàng hoặc tạm giam.

Tóm lại, làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án có thể kéo theo đồng thời trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự, tùy vào mục đích sử dụng bản vẽ giả và hậu quả thực tế phát sinh.

II. Làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án là gì?

Dưới góc độ pháp lý, việc làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án mang tính chất kỹ thuật chuyên ngành cần được xem xét dựa trên yếu tố thẩm quyền và tính nguyên vẹn của văn bản.

1. Chỉnh sửa bản vẽ quy hoạch có bị xem là làm giả không?

Bản vẽ quy hoạch chi tiết (thường là quy hoạch 1/500) là tài liệu do cơ quan nhà nước có thẩm quyền ra quyết định phê duyệt và đóng dấu xác nhận. Việc một cá nhân hoặc doanh nghiệp tự ý sử dụng phần mềm đồ họa để thay đổi nội dung (ví dụ: biến khu vực quy hoạch đất công viên cây xanh thành các lô đất ở thương mại) trên bản đồ đã được phê duyệt mà không thông qua trình tự xin điều chỉnh quy hoạch, sau đó in ra và sử dụng, hoàn toàn bị xem là hành vi làm giả tài liệu. Hành vi này xâm phạm trực tiếp đến sự hoạt động đúng đắn và uy tín của cơ quan nhà nước đã phê duyệt bản vẽ gốc. Vì thế, mọi sự can thiệp làm sai lệch nội dung tài liệu đã được cơ quan nhà nước đóng dấu xác nhận đều cấu thành hành vi làm giả.

2. Làm giả một phần nội dung bản vẽ có bị xem là vi phạm không?

Hiện nay chưa có quy định cụ thể cho rằng chỉ khi làm giả toàn bộ bản vẽ mới là vi phạm; ngược lại, chỉ cần làm giả một phần nội dung mà phần đó là thông tin pháp lý trọng yếu thì vẫn có thể tạo thành hành vi vi phạm.

Pháp luật hình sự và hành chính không phân biệt việc làm giả toàn bộ hay làm giả một phần tài liệu. Căn cứ theo tinh thần của Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 126 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017), chỉ cần đối tượng có hành vi "làm giả con dấu, tài liệu hoặc giấy tờ khác của cơ quan, tổ chức", bất kể phần bị chỉnh sửa, cạo sửa, ghép nối đó chiếm diện tích bao nhiêu trên bản vẽ, thì tội phạm đã cấu thành. Việc làm giả một phần chữ ký của Chủ tịch Ủy ban nhân dân hoặc thay đổi một phần ranh giới giao thông trong bản vẽ đều đáp ứng đủ dấu hiệu khách quan của hành vi vi phạm. Kết luận lại, tính nguyên vẹn của tài liệu pháp lý là tuyệt đối, bất kỳ sự cắt ghép cục bộ nào cũng cấu thành tội phạm.

3. Làm giả bản vẽ quy hoạch khác gì với sai sót trong quá trình thiết kế?

Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở "lỗi chủ quan" của chủ thể. Sai sót trong quá trình thiết kế (như tính toán sai hệ số sử dụng đất, vẽ sai tọa độ ranh giới) là lỗi vô ý do trình độ chuyên môn hoặc sơ suất kỹ thuật. Trong trường hợp này, hồ sơ thiết kế nộp lên cơ quan nhà nước sẽ bị trả về yêu cầu chỉnh sửa, hoặc nếu thi công sai sẽ bị xử phạt hành chính về hành vi thi công sai thiết kế. Ngược lại, làm giả bản vẽ là "lỗi cố ý trực tiếp". Chủ thể biết rõ nội dung mình tạo ra là sai sự thật, không được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt nhưng vẫn cố tình ngụy tạo chữ ký, con dấu pháp lý để đánh lừa đối tác hoặc khách hàng. Tuy nhiên, để chứng minh lỗi cố ý này, cơ quan điều tra sẽ căn cứ vào chuỗi hành vi sử dụng bản vẽ đó sau khi được ngụy tạo.

III. Quy định của pháp luật về hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án

Hệ thống pháp luật quy định các biện pháp xử lý rất cụ thể và nghiêm khắc đối với việc ngụy tạo hồ sơ pháp lý dự án.

1. Làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án có thể bị xử lý như thế nào?

Tùy theo mục đích sử dụng bản vẽ giả, lĩnh vực của dự án và hậu quả thực tế xảy ra, hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án có thể bị xử lý hành chính hoặc hình sự.

• Về xử lý vi phạm hành chính: Tùy từng lĩnh vực cụ thể, người vi phạm có thể bị xử phạt theo các nghị định chuyên ngành. Chẳng hạn:
  • Nếu làm giả, cung cấp thông tin sai sự thật liên quan đến dự án đầu tư xây dựng, nhà ở, có thể bị xử phạt theo khoản 1 Điều 63 Nghị định 16/2022/NĐ-CP, với nhiều mức phạt khác nhau, trong đó một số hành vi có mức phạt lên đến 100.000.000 đồng, đồng thời buộc khắc phục hậu quả, cải chính thông tin hoặc hủy bỏ tài liệu vi phạm.
  • Nếu sử dụng bản vẽ giả để gian lận trong hoạt động đấu thầu, tùy tính chất vi phạm có thể bị xử phạt theo khoản 3 Điều 37 Nghị định 122/2021/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực kế hoạch và đầu tư, với các mức phạt từ 200.000.000 đồng đến 300.000.000 đồng đối với tổ chức, đồng thời có thể bị cấm tham gia hoạt động đấu thầu trong thời hạn luật định.
• Về trách nhiệm hình sự: Tùy hành vi và mục đích phạm tội, người thực hiện có thể bị truy cứu về một hoặc nhiều tội danh như:
  • Tội làm giả con dấu, tài liệu của cơ quan, tổ chức; sử dụng con dấu hoặc tài liệu giả của cơ quan, tổ chức theo Điều 341 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) nếu làm giả bản vẽ, hồ sơ quy hoạch hoặc tài liệu của cơ quan có thẩm quyền.
  • Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 nếu sử dụng bản vẽ quy hoạch giả để tạo niềm tin, huy động vốn, bán dự án hoặc chiếm đoạt tiền của khách hàng.
  • Tội vi phạm quy định về đấu thầu gây hậu quả nghiêm trọng theo Điều 222 Bộ luật Hình sự 2015 nếu làm giả bản vẽ hoặc hồ sơ kỹ thuật nhằm gian lận trong quá trình lựa chọn nhà thầu, gây thiệt hại cho Nhà nước hoặc chủ đầu tư.

Vì vậy, việc làm giả bản vẽ quy hoạch không chỉ là hành vi vi phạm về hồ sơ, tài liệu mà còn có thể là phương tiện thực hiện nhiều hành vi vi phạm pháp luật khác. Do đó, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào mục đích sử dụng, hậu quả gây ra và từng lĩnh vực cụ thể để xác định chế tài phù hợp.

2. Làm giả bản vẽ quy hoạch để huy động vốn có thể gặp những rủi ro gì?

Việc làm giả bản vẽ quy hoạch để huy động vốn sẽ gây ra nhiều rủi ro. Rủi ro đầu tiên là giao dịch dân sự có thể vô hiệu do lừa dối. Điều 127 Bộ luật Dân sự 2015 cho phép bên bị lừa dối yêu cầu Tòa án tuyên giao dịch vô hiệu, và khi giao dịch vô hiệu thì các bên phải hoàn trả cho nhau những gì đã nhận, đồng thời bồi thường thiệt hại nếu có căn cứ. Rủi ro thứ hai là trách nhiệm bồi thường thiệt hại theo Điều 584 và Điều 585, theo đó thiệt hại thực tế phải được bồi thường toàn bộ và kịp thời; chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế và khắc phục thiệt hại cũng là một phần của thiệt hại tài sản.

Khi bản vẽ giả được sử dụng làm công cụ (thủ đoạn gian dối) để huy động vốn, hành vi này sẽ bị thu hút vào một tội danh nặng hơn rất nhiều. Căn cứ Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017), hành vi này cấu thành Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản. Bản vẽ giả lúc này đóng vai trò làm cho khách hàng tin tưởng rằng dự án có thật, đã được phê duyệt để tự nguyện nộp tiền. Theo quy định, nếu số tiền chiếm đoạt từ việc lừa bán các lô đất "ảo" từ 500.000.000 đồng trở lên, chủ thể vi phạm thuộc khoản 4 Điều 174, phải đối mặt với khung hình phạt tù từ 12 năm đến 20 năm hoặc tù chung thân. Tóm lại, mục đích chiếm đoạt tài sản làm thay đổi hoàn toàn tính chất hình sự của vụ án, đẩy mức án lên khung cao nhất.

3. Người đã nghỉ việc có còn phải chịu trách nhiệm không?

Người đã nghỉ việc phải chịu trách nhiệm. Trách nhiệm hình sự áp dụng đối với cá nhân tại thời điểm cá nhân đó thực hiện hành vi phạm tội. Theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015, việc người lao động, kỹ sư, hoặc giám đốc đã xin nghỉ việc, chấm dứt hợp đồng lao động tại công ty không làm chấm dứt trách nhiệm hình sự đối với các hành vi sai phạm họ đã trực tiếp thực hiện hoặc đồng phạm giúp sức khi còn đương chức. Miễn là thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự (quy định tại Điều 27 Bộ luật Hình sự 2015, có thể lên đến 20 năm đối với tội phạm đặc biệt nghiêm trọng) vẫn còn, cơ quan điều tra hoàn toàn có quyền triệu tập và khởi tố người đã nghỉ việc. Vì thế, việc rời khỏi công ty không phải là phương thức để trốn tránh sự trừng phạt của pháp luật đối với các hành vi đã hoàn thành.

IV. Giải đáp thắc mắc thường gặp về hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án

Các cá nhân vô tình hoặc bị ép buộc tham gia vào quy trình phát triển dự án thường có nhiều câu hỏi liên quan đến giới hạn trách nhiệm của bản thân.

1. Không biết bản vẽ là giả có phải chịu trách nhiệm không?

Trách nhiệm hình sự chỉ phát sinh khi có yếu tố lỗi (cố ý hoặc vô ý tùy loại tội phạm). Đối với Tội làm giả tài liệu (Điều 341 Bộ luật hình sự 2015 sđ,bs) và Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (Điều 174 Bộ luật hình sự 2015), pháp luật bắt buộc phải có "lỗi cố ý trực tiếp". Nếu một nhân viên môi giới hoặc nhân viên bán hàng chỉ được ban giám đốc giao cho bản vẽ để đi tư vấn, họ hoàn toàn tin tưởng đây là bản vẽ thật do công ty hợp pháp cung cấp, không biết và không có cơ sở để biết bản vẽ này đã bị làm giả, thì nhân viên đó không có lỗi cố ý. Khi không có ý thức chủ quan về việc lừa dối, họ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự. Trách nhiệm sẽ dồn lên người chỉ đạo và tổ chức làm giả bản vẽ đó. Kết luận lại, sự thiếu vắng động cơ và nhận thức về hành vi sai trái sẽ loại trừ trách nhiệm hình sự của cá nhân.

2. Chủ động ngừng sử dụng bản vẽ giả có được xem xét giảm nhẹ không?

Nếu đối tượng làm giả bản vẽ, chuẩn bị đưa ra để lừa đảo nhưng sau đó nhận thức được sai lầm và tự ý hủy bỏ, không cung cấp cho bất kỳ khách hàng nào, thì căn cứ Điều 16 Bộ luật Hình sự 2015, đây là trường hợp "tự ý nửa chừng chấm dứt việc phạm tội". Người này sẽ được miễn trách nhiệm hình sự về Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản (nhưng vẫn có thể bị xem xét về tội làm giả tài liệu nếu tài liệu giả đã được hoàn thành). Nếu đã sử dụng bản vẽ giả đi lừa đảo, đã có khách hàng ký hợp đồng, sau đó đối tượng mới chủ động thu hồi và dừng lại, thì tội phạm đã hoàn thành. Lúc này, việc chủ động ngừng vi phạm và ngăn chặn hậu quả lớn hơn chỉ được xem là tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo Điều 51 Bộ luật Hình sự. Tuy nhiên, thời điểm chấm dứt hành vi đóng vai trò quyết định đến việc được miễn tội hay chỉ được giảm nhẹ mức phạt.

3. Tự nguyện bồi thường thiệt hại có được xem xét giảm nhẹ không?

Tự nguyện bồi thường thiệt hại khi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án sẽ được xem xét giảm nhẹ. Căn cứ Điểm b khoản 1 Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015, "người phạm tội tự nguyện sửa chữa, bồi thường thiệt hại hoặc khắc phục hậu quả" là một tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự bắt buộc Tòa án phải xem xét. Việc chủ thể làm giả bản vẽ chủ động hoàn trả lại toàn bộ số tiền đã huy động trái phép cho nhà đầu tư trước khi cơ quan điều tra khởi tố hoặc trước khi Tòa án xét xử sẽ giúp họ nhận được sự khoan hồng của pháp luật, từ đó Hội đồng xét xử có thể quyết định áp dụng mức án ở phần dưới (mức thấp nhất) của khung hình phạt. Vì vậy, việc bù đắp tổn thất vật chất cho bị hại là biện pháp pháp lý hữu hiệu nhất để cải thiện vị thế của bị can trong giai đoạn truy tố và xét xử.

4. Người quản lý mới có phải chịu trách nhiệm về sai phạm trước đó không?

Về vấn đề này, hiện nay chưa có quy định cụ thể về vấn đề buộc người quản lý mới phải gánh chịu trách nhiệm hình sự thay cho hành vi làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án do người quản lý cũ thực hiện. Nguyên tắc của pháp luật hình sự là trách nhiệm cá nhân; ai làm người đó chịu. Nếu Giám đốc cũ trực tiếp chỉ đạo làm giả bản vẽ, Giám đốc cũ sẽ bị khởi tố. Người Giám đốc mới được bổ nhiệm sau khi hành vi vi phạm đã kết thúc hoàn toàn không bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với tội danh đó. Tuy nhiên, về mặt trách nhiệm dân sự của pháp nhân, căn cứ Điều 87 Bộ luật Dân sự 2015, công ty vẫn phải chịu trách nhiệm hoàn trả tiền và bồi thường cho khách hàng, và Giám đốc mới (với tư cách đại diện pháp luật hiện hành) có nghĩa vụ đại diện công ty tham gia tố tụng để giải quyết các khoản bồi thường này. Tóm lại, người quản lý mới được miễn trừ trách nhiệm hình sự cá nhân nhưng phải đối mặt với nghĩa vụ xử lý hậu quả tài chính thay cho pháp nhân.

5. Đã gỡ bỏ bản vẽ giả khỏi tài liệu quảng bá có được xem xét không?

Hành vi gỡ bỏ bản vẽ giả khỏi các nền tảng mạng xã hội, website hay tờ rơi quảng cáo là một biểu hiện của việc chấm dứt hành vi vi phạm làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án. Nếu việc gỡ bỏ diễn ra sau khi cơ quan chức năng đã vào cuộc thanh tra, kiểm tra, thì đây là hành vi chấp hành yêu cầu của cơ quan nhà nước, có thể được xem xét là tình tiết giảm nhẹ mức phạt trong xử phạt vi phạm hành chính. Dưới góc độ hình sự, nếu việc gỡ bỏ nhằm che giấu, tiêu hủy chứng cứ phạm tội thì không những không được giảm nhẹ mà còn gây khó khăn cho quá trình điều tra. Nếu gỡ bỏ nhằm mục đích chủ động khắc phục hậu quả, hạn chế sự lan truyền thông tin lừa dối, Tòa án sẽ xem xét đó là thái độ thành khẩn, ăn năn hối cải để giảm nhẹ hình phạt. Vì thế, động cơ đằng sau hành động gỡ bỏ tài liệu sẽ quyết định tính chất có lợi hay bất lợi đối với người vi phạm.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn khi bị tố cáo làm giả bản vẽ quy hoạch của dự án?

Hãng luật NPLaw cung cấp dịch vụ luật sư tranh tụng và tư vấn giải quyết khủng hoảng pháp lý chuyên nghiệp. Khi tiếp nhận vụ việc, luật sư của chúng tôi sẽ lập tức đánh giá toàn bộ tài liệu hồ sơ thiết kế, làm việc với các cơ quan chuyên môn để rà soát quy trình lập bản vẽ. Vì vậy, việc hợp tác cùng các luật sư dày dặn kinh nghiệm là biện pháp tối ưu để bảo vệ sinh mệnh pháp lý và giảm trừ tối đa các thiệt hại đối với uy tín doanh nghiệp.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.