Trong bối cảnh kinh tế liên tục biến động, nhiều doanh nghiệp buộc phải tái cơ cấu bộ máy hoạt động, trong đó có việc cắt giảm nhân sự nhằm duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, việc cắt giảm lao động không chỉ là quyết định nội bộ của doanh nghiệp mà còn phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật lao động nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động. Bài viết này NPLAW sẽ phân tích các lưu ý cho doanh nghiệp khi tiến hành cắt giảm nhân sự theo quy định pháp luật.
Trong bối cảnh kinh tế liên tục biến động, nhiều doanh nghiệp buộc phải tái cơ cấu bộ máy hoạt động, trong đó có việc cắt giảm nhân sự nhằm duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh. Tuy nhiên, việc cắt giảm lao động không chỉ là quyết định nội bộ của doanh nghiệp mà còn phải tuân thủ chặt chẽ các quy định của pháp luật lao động nhằm bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người lao động.
Hình ảnh cắt giảm nhân sự
Bài viết này NPLAW sẽ phân tích các lưu ý cho doanh nghiệp khi tiến hành cắt giảm nhân sự theo quy định pháp luật.
I. Thực trạng cắt giảm nhân sự hiện nay
Hiện nay, tình trạng cắt giảm nhân sự đang diễn ra khá phổ biến tại Việt Nam, nhất là trong các lĩnh vực chịu ảnh hưởng lớn từ biến động kinh tế toàn cầu như sản xuất, xuất khẩu, công nghệ thông tin, bất động sản và tài chính ngân hàng.
- Tăng mạnh trong một số ngành: Doanh nghiệp ngành dệt may, da giày, điện tử xuất khẩu thường xuyên phải cắt giảm lao động do thiếu đơn hàng, giảm nhu cầu tiêu thụ từ thị trường quốc tế.
- Cắt giảm cả lao động có kinh nghiệm: Không chỉ lao động phổ thông, nhiều doanh nghiệp buộc phải cho nghỉ việc cả những nhân sự có kinh nghiệm để giảm chi phí vận hành.
- Thực hiện chưa đúng quy định pháp luật: Thực tế ghi nhận nhiều trường hợp cắt giảm lao động không theo đúng quy trình pháp lý như không báo trước, không có phương án sử dụng lao động, không trả trợ cấp mất việc, gây ra nhiều tranh chấp lao động.
- Tác động xã hội: Cắt giảm nhân sự hàng loạt dẫn đến gia tăng thất nghiệp, đặc biệt là trong nhóm lao động lớn tuổi, gây áp lực lên thị trường lao động và hệ thống an sinh xã hội.
II. Quy định pháp luật về điều kiện cắt giảm nhân sự
1. Trường hợp nào doanh nghiệp có thể cắt giảm nhân sự?
Theo Bộ luật Lao động 2019, doanh nghiệp được cắt giảm nhân sự trong những trường hợp sau đây:
(1) Do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa hoặc di dời, thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà doanh nghiệp đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc: điểm c Khoản 1 Điều 36;
(2) Doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế (Điều 42):
- Những trường hợp sau đây được coi là thay đổi cơ cấu, công nghệ:
+ Thay đổi cơ cấu tổ chức, tổ chức lại lao động;
+ Thay đổi quy trình, công nghệ, máy móc, thiết bị sản xuất, kinh doanh gắn với ngành, nghề sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp;
+ Thay đổi sản phẩm hoặc cơ cấu sản phẩm.
- Những trường hợp sau đây được coi là vì lý do kinh tế:
+ Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế;
+ Thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế.
(3) Doanh nghiệp chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản (Điều 43)
2. Doanh nghiệp phải thông báo trước bao lâu khi cắt giảm nhân sự?
- Với trường hợp (1), doanh nghiệp được phép đơn phương chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động nhưng phải đảm bảo thời gian báo trước: Ít nhất 45 ngày đối với hợp đồng lao động không xác định thời hạn; Ít nhất 30 ngày đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn từ 12 tháng đến 36 tháng; Ít nhất 03 ngày làm việc đối với hợp đồng lao động xác định thời hạn có thời hạn dưới 12 tháng.
- Với trường hợp (2) và (3), doanh nghiệp phải tiến hành xây dựng phương án sử dụng lao động trước rồi mới được chấm dứt hợp đồng lao động với người lao động. Việc cho thôi việc đối với người lao động chỉ được tiến hành sau khi đã trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên và thông báo trước 30 ngày cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh và cho người lao động.
Hình ảnh thông báo cắt giảm nhân sự
3. Doanh nghiệp có phải bồi thường khi cắt giảm nhân sự không?
- Với trường hợp (1): Doanh nghiệp phải trả trợ cấp thôi việc theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019. Người sử dụng lao động có trách nhiệm trả trợ cấp thôi việc cho người lao động đã làm việc thường xuyên cho mình từ đủ 12 tháng trở lên, mỗi năm làm việc được trợ cấp một nửa tháng tiền lương
- Với trường hợp (2) và (3): Doanh nghiệp phải trả trợ cấp mất việc làm theo Điều 47 Bộ luật Lao động 2019. Người sử dụng lao động trả trợ cấp mất việc làm cho người lao động đã làm việc thường xuyên cho mình từ đủ 12 tháng trở lên mà bị mất việc làm theo quy định tại khoản 11 Điều 34 của Bộ luật này, cứ mỗi năm làm việc trả 01 tháng tiền lương nhưng ít nhất bằng 02 tháng tiền lương.
III. Giải đáp một số thắc mắc liên quan đến điều kiện cắt giảm nhân sự
1. Công ty làm ăn thua lỗ có được xem là điều kiện cắt giảm nhân sự không?
Công ty làm ăn thua lỗ được xem là điều kiện cắt giảm nhân sự nếu thuộc trường hợp Doanh nghiệp thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế theo Điều 42 Bộ luật Lao động 2019. Theo đó, những trường hợp sau đây được coi là vì lý do kinh tế:
- Khủng hoảng hoặc suy thoái kinh tế;
- Thực hiện chính sách, pháp luật của Nhà nước khi cơ cấu lại nền kinh tế hoặc thực hiện cam kết quốc tế.
2. Khi cắt giảm nhân sự cần lưu ý nội dung gì?
Khi cắt giảm nhân sự cần lưu ý nội dung:
- Thông báo cho người lao động theo đúng quy định pháp luật;
- Trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên
- Xây dựng và thực hiện phương án sử dụng lao động;
- Thông báo cho Ủy ban nhân dân cấp tỉnh khi cho thôi việc người lao động do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế.
- Trả trợ cấp thôi việc, mất việc làm khi chấm dứt hợp đồng với người lao động;
3. Cắt giảm nhân sự trái pháp luật có khởi kiện được không?
Nếu người lao động bị cắt giảm trái với quy định của pháp luật lao động, có quyền khởi kiện tranh chấp lao động tại tòa án để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình.
Theo Điều 187 Bộ luật Lao động 2019, người lao động có quyền yêu cầu giải quyết tranh chấp lao động cá nhân thông qua hòa giải viên lao động, hội đồng trọng tài hoặc khởi kiện trực tiếp tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.
Hình ảnh chấm dứt hợp đồng lao
4. Những quyền lợi của người lao động khi bị cắt giảm nhân sự?
- Doanh nghiệp phải trả trợ cấp thôi việc theo Điều 46 Bộ luật Lao động 2019 khi cắt giảm nhân sự do thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh nguy hiểm, địch họa hoặc di dời, thu hẹp sản xuất, kinh doanh theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền mà doanh nghiệp đã tìm mọi biện pháp khắc phục nhưng vẫn buộc phải giảm chỗ làm việc.
- Doanh nghiệp phải trả trợ cấp mất việc làm theo Điều 47 Bộ luật Lao động 2019 khi cắt giảm nhân sự do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế hoặc khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã.
5. Doanh nghiệp có cần có sự đồng ý của công đoàn khi cắt giảm nhân sự không?
Khi cắt giảm nhân sự do thay đổi cơ cấu, công nghệ hoặc vì lý do kinh tế hoặc khi chia, tách, hợp nhất, sáp nhập; bán, cho thuê, chuyển đổi loại hình doanh nghiệp; chuyển nhượng quyền sở hữu, quyền sử dụng tài sản của doanh nghiệp, hợp tác xã thì doanh nghiệp cần xây dựng phương án sử dụng lao động. Theo khoản 2 Điều 44 Bộ luật Lao động 2019, khi xây dựng phương án sử dụng lao động, người sử dụng lao động phải trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở. Phương án sử dụng lao động phải được thông báo công khai cho người lao động biết trong thời hạn 15 ngày kể từ ngày được thông qua.
Ngoài ra, việc cho thôi việc đối với người lao động trong trường hợp này chỉ được tiến hành sau khi đã trao đổi ý kiến với tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở đối với nơi có tổ chức đại diện người lao động tại cơ sở mà người lao động là thành viên.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến điều kiện cắt giảm nhân sự
Khách hàng có thắc mắc liên quan hay có nhu cầu tư vấn quy định về điều kiện cắt giảm nhân sự, hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.
