Doanh nghiệp cần lưu ý gì nếu kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Hoạt động thanh toán điện tử đóng vai trò quan trọng trong nền kinh tế số. Tuy nhiên, việc vận hành các dịch vụ tài chính này đòi hỏi sự tuân thủ hành lang pháp lý vô cùng nghiêm ngặt. Bài viết dưới đây sẽ phân tích chi tiết các góc độ pháp lý để giúp doanh nghiệp bảo vệ sự an toàn, tránh kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép.

I. Doanh nghiệp sẽ đối mặt với những rủi ro pháp lý và án phạt nặng nề nào khi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Quá trình vận hành doanh nghiệp công nghệ tài chính hoặc thương mại điện tử đòi hỏi sự kiểm soát pháp lý khắt khe nhằm không bước qua ranh giới của các ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Hành vi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép là vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm trực tiếp đến sự quản lý độc quyền của Nhà nước trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng. 

Khi bị cơ quan thanh tra Ngân hàng Nhà nước hoặc cơ quan Công an phát hiện, doanh nghiệp sẽ phải gánh chịu tổ hợp các chế tài vô cùng nghiêm khắc. Về mặt hành chính, doanh nghiệp sẽ bị giáng một đòn mạnh vào tài chính với mức phạt tiền lên tới nửa tỷ đồng, đồng thời bị áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là tịch thu toàn bộ số lợi bất hợp pháp có được từ quá trình hoạt động chui.

Hệ thống kỹ thuật, máy chủ và các cổng kết nối API sẽ ngay lập tức bị buộc phải tháo gỡ hoặc đình chỉ hoạt động, dẫn đến việc đứt gãy toàn bộ chuỗi cung ứng, làm tê liệt hoạt động mua bán của khách hàng và đối tác. Nghiêm trọng hơn, nếu dòng tiền của người dùng bị thất thoát, chiếm đoạt hoặc hệ thống bị sập gây thiệt hại lớn, những người đại diện theo pháp luật, giám đốc điều hành của doanh nghiệp sẽ phải đối mặt với nguy cơ bị khởi tố hình sự về các tội danh liên quan đến vi phạm quy định hoạt động ngân hàng hoặc lừa đảo chiếm đoạt tài sản.

Tóm lại, việc coi thường các quy định về giấy phép của Ngân hàng Nhà nước sẽ đẩy doanh nghiệp đến bờ vực phá sản và vòng lao lý.

II. Tìm hiểu chi tiết về kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép

Để quản trị rủi ro hiệu quả, nhà quản lý doanh nghiệp cần phân định rõ ràng giữa việc ứng dụng công nghệ phần mềm đơn thuần và việc thực hiện các dịch vụ tài chính bị pháp luật kiểm soát.

1. Kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép là gì?

Hiện nay, chưa có quy định pháp luật định nghĩa cụ thể về kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép. Tuy nhiên, căn cứ theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, hiện nay có các loại dịch vụ trung gian thanh toán sau đây:

- Dịch vụ chuyển mạch tài chính;

- Dịch vụ chuyển mạch tài chính quốc tế;

- Dịch vụ bù trừ điện tử;

- Dịch vụ ví điện tử;

- Dịch vụ hỗ trợ thu hộ, chi hộ và dịch vụ cổng thanh toán điện tử.

Hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán thực hiện theo quy định của Ngân hàng Nhà nước. Từ đây, có thể hiểu dịch vụ trung gian thanh toán là hoạt động cung ứng hạ tầng điện tử, kết nối giữa khách hàng, đơn vị chấp nhận thanh toán và ngân hàng nhằm thực hiện các giao dịch thanh toán.

Kinh doanh trái phép trong lĩnh vực này là việc một tổ chức tự ý thiết lập nền tảng, thu phí hoặc nhận ủy thác dòng tiền từ người dùng thông qua các hình thức như cổng thanh toán, ví điện tử, thu hộ chi hộ mà chưa được Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cấp Giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán.

Vì vậy, bất kỳ sự can thiệp trực tiếp nào vào việc luân chuyển dòng tiền thanh toán mà không có giấy phép đều vi phạm pháp luật.

2. Mức doanh thu hoặc quy mô giao dịch bao nhiêu thì hành vi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép bị xem là đặc biệt nghiêm trọng?

Hiện nay chưa có quy định cụ thể về vấn đề ấn định một mức doanh thu hoặc quy mô giao dịch cố định để làm căn cứ định khung hình phạt hình sự độc lập dành riêng cho hành vi thiếu giấy phép trung gian thanh toán. Tuy nhiên, căn cứ theo Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi Khoản 48 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) quy định về Tội vi phạm quy định về hoạt động ngân hàng, hoạt động khác liên quan đến hoạt động ngân hàng, nếu hành vi cung ứng dịch vụ thanh toán trái phép khi chưa được cơ quan nhà nước có thẩm quyền cho phép theo quy định của Luật Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Luật các tổ chức tín dụng gây thiệt hại từ 100.000.000-300.000.000 đồng thì cơ quan điều tra sẽ khởi tố vụ án hình sự. Thiệt hại càng lớn thì tính chất vụ án càng được xem là đặc biệt nghiêm trọng.

Vì thế, thước đo để đánh giá mức độ nguy hiểm hình sự chính là giá trị tài sản bị thất thoát, thiệt hại chứ không phải là mức doanh thu của doanh nghiệp.

3. Việc tích hợp cổng thanh toán nước ngoài vào website Việt Nam có bị coi là kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép không?

Việc tích hợp cổng thanh toán nước ngoài vào website Việt Nam có bị coi là kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán trái phép hay không phụ thuộc hoàn toàn vào mục đích sử dụng. Nếu doanh nghiệp tích hợp cổng thanh toán để nhận tiền bán sản phẩm, dịch vụ của chính mình thì đây là hoạt động thương mại hợp pháp. Ngược lại, căn cứ theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, nếu doanh nghiệp sử dụng cổng này để thu hộ tiền cho bên thứ ba (đóng vai trò trung gian giữa người mua và người bán khác), hành vi này cấu thành hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán. Trong trường hợp này, nếu chưa đáp ứng điều kiện được Ngân hàng Nhà nước cấp phép theo khoản 2 Điều 22 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, doanh nghiệp sẽ vi phạm pháp luật và bị phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng theo quy định tại khoản 6 Điều 31 Nghị định 340/2025/NĐ-CP. 

Kết luận lại, việc tự thu tiền cho mình là hợp pháp, nhưng thu hộ tiền cho bên thứ ba bắt buộc phải có giấy phép.

4. Thế nào là hành vi chuyển tiền hộ trái phép được núp bóng dưới dạng trung gian thanh toán?

Hành vi chuyển tiền hộ trái phép được núp bóng dưới dạng trung gian thanh toán là một thủ đoạn tội phạm tài chính rất tinh vi. Các đối tượng xấu thường thành lập các công ty công nghệ, xây dựng các ứng dụng thanh toán ảo mạo danh cổng thanh toán hợp pháp. Mục đích thực sự là để làm công cụ luân chuyển dòng tiền bất hợp pháp cho các đường dây đánh bạc trực tuyến, lừa đảo qua mạng hoặc rửa tiền. Khách hàng nạp tiền vào hệ thống, sau đó tiền được chia nhỏ và chuyển qua hàng loạt tài khoản ngân hàng cá nhân hoặc tài khoản rác (chuyển tiền hộ). Căn cứ theo khoản 1,4 Điều 8 Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 và các quy định về ngân hàng, đây là hành vi bị pháp luật nghiêm cấm tuyệt đối. Tuy nhiên, với sự vào cuộc quyết liệt của Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, các đường dây núp bóng này đều đang bị triệt phá và xử lý bằng các chế tài hình sự nghiêm khắc.

III. Hệ thống quy định pháp luật liên quan đến kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép

Hành lang pháp lý hiện hành thiết lập một rào cản gia nhập thị trường rất cao nhằm đảm bảo an ninh tài chính quốc gia.

1. Điều kiện cấp phép kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán?

Căn cứ theo khoản 2 Điều 22 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, để được Ngân hàng Nhà nước cấp phép, doanh nghiệp không phải là ngân hàng phải đáp ứng đủ các điều kiện cực kỳ khắt khe: 

• Có giấy phép thành lập hoặc giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp do cơ quan nhà nước có thẩm quyền cấp và không đang trong quá trình chia, tách, hợp nhất, sáp nhập, chuyển đổi, giải thể, phá sản trong quá trình đề nghị cấp Giấy phép hoạt động; trường hợp cung ứng dịch vụ chuyển mạch tài chính, dịch vụ bù trừ điện tử, tổ chức phải đảm bảo không kinh doanh ngành nghề khác ngoài hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán;
• Vốn điều lệ thực góp tối thiểu là 50 tỷ đồng (đối với dịch vụ ví điện tử, hỗ trợ thu hộ chi hộ) hoặc lên tới 300 tỷ đồng (đối với dịch vụ chuyển mạch tài chính); 
• Đề án cung ứng dịch vụ được cấp có thẩm quyền phê duyệt; 
• Người đại diện theo pháp luật, Tổng giám đốc phải có bằng đại học trở lên và có ít nhất 05 năm kinh nghiệm trực tiếp trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng; đồng thời phải đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế về hạ tầng công nghệ thông tin, bảo mật dữ liệu…
• Ngoài ra còn phải đáp ứng một số điều kiện khác cụ thể đối với từng dịch vụ.
• …

Tóm lại, đây là một lĩnh vực kinh doanh đặc quyền đòi hỏi tiềm lực tài chính và nền tảng công nghệ vô cùng vững chắc.

2. Hướng dẫn thủ tục thực hiện xin cấp phép để tránh rủi ro kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán

Căn cứ theo Điều 24 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, thủ tục xin cấp phép được thực hiện qua các bước sau: 

Bước 1: Doanh nghiệp lập 01 bộ hồ sơ gồm:

• Đơn đề nghị cấp giấy phép hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán;
• Nghị quyết của Hội đồng thành viên, Hội đồng quản trị, Đại hội đồng cổ đông, văn bản của người đại diện có thẩm quyền của chủ sở hữu phù hợp với thẩm quyền quy định tại Điều lệ công ty về việc thông qua Đề án cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán và Bản thuyết minh giải pháp kỹ thuật
• Nội dung đề án cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán;
• Bản thuyết minh giải pháp kỹ thuật;
• Hồ sơ về nhân sự cấp cao;
• Bản sao các tài liệu chứng minh tổ chức đề nghị cấp Giấy phép được thành lập và hoạt động hợp pháp;
• Văn bản cam kết và tài liệu chứng minh của chủ sở hữu, thành viên sáng lập, cổ đông sáng lập của tổ chức về việc đảm bảo duy trì giá trị thực có của vốn điều lệ

Bước 2: Nộp hồ sơ trực tiếp, qua đường bưu điện hoặc qua Cổng dịch vụ công trực tuyến đến Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. 

Bước 3: Trong thời hạn 60 ngày làm việc kể từ ngày nhận đủ hồ sơ hợp lệ, Ngân hàng Nhà nước sẽ tiến hành thẩm định hồ sơ và kiểm tra, đánh giá hệ thống công nghệ thực tế tại doanh nghiệp. Nếu đáp ứng đủ điều kiện, Thống đốc Ngân hàng Nhà nước sẽ ký quyết định cấp Giấy phép. Nếu từ chối, sẽ có văn bản trả lời rõ lý do.

Vì vậy, việc chuẩn bị hồ sơ chuyên nghiệp, không có sai sót ngay từ đầu là yếu tố quyết định để rút ngắn thời gian chờ đợi thẩm định.

3. Danh mục các dịch vụ thuộc phạm vi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán?

Căn cứ theo khoản 1 Điều 22 Nghị định 52/2024/NĐ-CP, pháp luật phân loại dịch vụ trung gian thanh toán thành các nhóm cụ thể bao gồm: 

• Dịch vụ chuyển mạch tài chính;
• Dịch vụ chuyển mạch tài chính quốc tế; 
• Dịch vụ bù trừ điện tử; 
• Dịch vụ ví điện tử; 
• Dịch vụ hỗ trợ thu hộ, chi hộ; 
• Dịch vụ cổng thanh toán điện tử.

Kết luận lại, bất cứ doanh nghiệp nào thiết kế phần mềm can thiệp vào một trong sáu chức năng luân chuyển tài chính nêu trên đều phải thực hiện nghĩa vụ xin giấy phép.

4. Mức xử phạt hành chính đối với doanh nghiệp có hành vi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Chế tài hành chính đối với vi phạm trong lĩnh vực ngân hàng là vô cùng nặng nề nhằm đánh mạnh vào lợi ích kinh tế. Căn cứ theo khoản 6 Điều 31 Nghị định 340/2025/NĐ-CP quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, hành vi hoạt động cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được Ngân hàng Nhà nước cấp Giấy phép sẽ bị áp dụng mức phạt tiền từ 150.000.000 đồng đến 250.000.000 đồng. Đồng thời, căn cứ điểm a khoản 8 Điều này, tổ chức vi phạm bị buộc nộp lại số lợi bất hợp pháp có được do thực hiện hành vi vi phạm. Vì thế, số tiền phạt và truy thu này hoàn toàn có thể làm kiệt quệ dòng tiền lưu động và dẫn đến phá sản đối với các doanh nghiệp quy mô nhỏ và vừa.

5. Các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự đặc thù cho tội danh liên quan đến kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Nếu sai phạm dẫn đến hậu quả nghiêm trọng và bị khởi tố hình sự theo Điều 206 Bộ luật Hình sự 2015 (được sửa đổi bởi khoản 48 Điều 1 Bộ luật hình sự 2017), bị can có thể được xem xét giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nếu thỏa mãn các điều kiện quy định tại Điều 51 Bộ luật Hình sự 2015. Các tình tiết giảm nhẹ đặc thù bao gồm: 

• Tự nguyện bồi thường toàn bộ thiệt hại cho khách hàng bị thất thoát tiền;
• Phạm tội lần đầu và thuộc trường hợp ít nghiêm trọng; 
• Thành khẩn khai báo, ăn năn hối cải; 
• Tích cực hợp tác với cơ quan Công an trong việc cung cấp dữ liệu máy chủ để bóc gỡ các đường dây tội phạm rửa tiền ẩn nấp trên nền tảng của mình.

Tóm lại, sự trung thực và trách nhiệm khắc phục hậu quả tài chính là cơ sở pháp lý duy nhất để xin được hưởng sự khoan hồng từ pháp luật.

IV. Giải đáp thắc mắc thường gặp về kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép

Quá trình cơ quan chức năng tiến hành thanh tra, điều tra các sai phạm trong lĩnh vực tài chính công nghệ luôn phát sinh nhiều vấn đề khiến các chủ doanh nghiệp lo lắng.

1. Cơ quan chức năng có áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với lãnh đạo doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép không?

Nguy cơ cơ quan chức năng áp dụng biện pháp tạm hoãn xuất cảnh đối với lãnh đạo doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép là rất cao. Căn cứ theo Khoản 5 Điều 36 Luật Xuất cảnh, nhập cảnh của công dân Việt Nam 2019 và khoản 5 Điều 17 Luật Quản lý thuế 2025, người nộp thuế, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp đang bị cưỡng chế thi hành quyết định hành chính về quản lý thuế hoặc đang là người bị tố giác, bị can trong vụ án hình sự liên quan đến sai phạm tài chính sẽ bị cơ quan có thẩm quyền ra quyết định tạm hoãn xuất cảnh. Vì vậy, để đảm bảo quyền tự do đi lại và công tác nước ngoài, lãnh đạo doanh nghiệp bắt buộc phải hoàn thành triệt để các nghĩa vụ nộp phạt và hợp tác điều tra.

2. Cổ đông góp vốn nhưng không trực tiếp điều hành có bị coi là đồng phạm kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Căn cứ theo Điều 17 Bộ luật Hình sự 2015 quy định về đồng phạm, việc xác định trách nhiệm hình sự phụ thuộc vào nhận thức và hành vi cụ thể của từng người. Nếu cổ đông chỉ đơn thuần góp vốn vào công ty công nghệ để hưởng cổ tức, hoàn toàn không tham gia vào Hội đồng quản trị, không biểu quyết định hướng phát triển dịch vụ thu hộ/chi hộ trái phép và không biết về sai phạm này, thì họ không phải chịu trách nhiệm hình sự. Tuy nhiên, nếu cơ quan điều tra chứng minh được cổ đông đó biết rõ doanh nghiệp hoạt động không phép nhưng vẫn biểu quyết thông qua tại Đại hội đồng cổ đông, hoặc cấp vốn trực tiếp để thiết lập hệ thống máy chủ, thì họ sẽ bị truy cứu trách nhiệm hình sự với vai trò người xúi giục hoặc người giúp sức. Tuy nhiên, dù không bị khởi tố hình sự, phần vốn góp hợp pháp của cổ đông đó trong công ty cũng đứng trước nguy cơ mất trắng do doanh nghiệp bị đình chỉ hoạt động và gánh các khoản nợ lớn.

3. Số tiền ký quỹ tại ngân hàng hợp tác sẽ bị xử lý thế nào nếu doanh nghiệp bị kết luận kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Về vấn đề này, hiện nay chưa có quy định cụ thể về vấn đề một cơ chế tự động tịch thu toàn bộ tiền ký quỹ của doanh nghiệp bị phạt hành chính trong Nghị định xử phạt lĩnh vực ngân hàng. Khi kết nối API với các ngân hàng thương mại để luân chuyển dòng tiền, doanh nghiệp thường phải duy trì một tài khoản đảm bảo thanh toán (ký quỹ). Khi cơ quan chức năng phát hiện doanh nghiệp hoạt động trái phép, căn cứ theo Điều 129 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, cơ quan công an sẽ lập tức ban hành Lệnh phong tỏa tài khoản này để phục vụ công tác điều tra, bảo đảm thi hành án, bồi thường thiệt hại cho người dùng hoặc trích xuất để thi hành quyết định nộp phạt hành chính, nộp lại số lợi bất hợp pháp. Kết luận lại, số tiền ký quỹ này sẽ bị đóng băng hoàn toàn và được ưu tiên sử dụng để khắc phục hậu quả tài chính do doanh nghiệp gây ra.

4. Thời gian tạm giam để điều tra sai phạm về kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép thường kéo dài bao lâu?

Nếu vụ án bị khởi tố hình sự (theo Điều 206 BLHS), căn cứ theo Điều 173 Bộ luật Tố tụng Hình sự 2015, thời hạn tạm giam để điều tra phụ thuộc vào việc phân loại tội phạm. Đối với tội phạm ít nghiêm trọng, thời hạn tạm giam tối đa là 02 tháng và có thể được gia hạn 01 lần không quá 01 tháng. 

Tuy nhiên, các vụ án liên quan đến tài chính công nghệ thường rất phức tạp, cần thời gian trích xuất dữ liệu điện tử khổng lồ, nếu bị xếp vào tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, thời gian tạm giam ban đầu là 04 tháng và có thể bị gia hạn lên tới 03 lần, tổng thời gian bị giam giữ trong giai đoạn điều tra có thể lên đến 16 tháng hoặc lâu hơn. Vì thế, hậu quả của việc sai phạm kinh tế là sự mất mát to lớn về thời gian và quyền tự do của con người.

5. Lãnh đạo doanh nghiệp có bị tịch thu tài sản riêng hay chỉ tài sản liên quan đến kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Căn cứ theo Điều 47 Bộ luật Hình sự 2015, nguyên tắc là Nhà nước chỉ tịch thu sung công quỹ những công cụ, phương tiện dùng vào việc phạm tội (máy chủ, hệ thống máy tính) và những tài sản, tiền bạc do phạm tội mà có. Tài sản cá nhân hợp pháp của lãnh đạo doanh nghiệp (nhà ở, xe cộ mua bằng tiền lương hợp pháp từ trước) sẽ không bị tịch thu sung công quỹ. Tuy nhiên, nếu Tòa án phán quyết các cá nhân này phải dùng tiền của mình để bồi thường thiệt hại cho nạn nhân, mà họ không tự nguyện thi hành, thì theo pháp luật Thi hành án dân sự, cơ quan chức năng hoàn toàn có quyền kê biên, phát mãi các tài sản riêng hợp pháp đó để đảm bảo nghĩa vụ thanh toán.

V. Doanh nghiệp đang tìm luật sư có chuyên môn sâu về tài chính để tư vấn lộ trình pháp lý tránh lỗi kinh doanh dịch vụ trung gian thanh toán khi chưa được cấp phép?

Sự đồng hành của NPLaw cam kết mang đến cho Quý khách hàng một lộ trình pháp lý vững chắc, loại bỏ hoàn toàn các rủi ro bị xử phạt, giúp hệ thống thanh toán của doanh nghiệp vận hành hợp pháp. Vì vậy, hãy trao quyền bảo vệ pháp lý cho những chuyên gia hàng đầu để bạn an tâm bứt phá kinh doanh.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.