Cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể có thể dẫn đến trách nhiệm dân sự, hành chính hoặc hình sự. Tìm hiểu quy định pháp luật và các rủi ro liên quan.
Cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể là hành vi có thể khiến doanh nghiệp và người quản lý đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng. Tùy từng trường hợp, hành vi này có thể bị xử lý theo quy định của pháp luật lao động, doanh nghiệp hoặc thậm chí bị xem xét trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ trả lương cho người lao động. Vậy pháp luật hiện hành quy định như thế nào về vấn đề này? Những hậu quả pháp lý nào có thể phát sinh đối với doanh nghiệp và người quản lý? Hãy cùng tìm hiểu trong bài viết dưới đây.
I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể
Việc cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể doanh nghiệp không chỉ làm phát sinh tranh chấp lao động mà còn có thể kéo theo nhiều hệ quả pháp lý nghiêm trọng đối với doanh nghiệp và người quản lý. Tùy vào tính chất, mức độ vi phạm và hành vi thực tế, doanh nghiệp có thể bị xử phạt hành chính, buộc thực hiện nghĩa vụ thanh toán tiền lương, bảo hiểm xã hội và các khoản quyền lợi khác cho người lao động.
Trong trường hợp có căn cứ cho thấy người quản lý cố ý tẩu tán tài sản, bỏ trốn hoặc lợi dụng việc giải thể để trốn tránh nghĩa vụ trả lương, vụ việc còn có thể bị xem xét dưới góc độ trách nhiệm hình sự. Do đó, việc nhận diện sớm các rủi ro pháp lý và có phương án xử lý phù hợp là yếu tố quan trọng giúp hạn chế những hậu quả bất lợi có thể phát sinh.
II. Khái niệm và tìm hiểu về cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể
Việc hiểu đúng các khái niệm, dấu hiệu nhận biết và điều kiện pháp lý liên quan sẽ giúp phân biệt giữa khó khăn tài chính khách quan với hành vi cố ý trốn tránh nghĩa vụ đối với người lao động.
1. Như thế nào được coi là hành vi "cố tình" nợ lương, và làm sao phân biệt với "mất khả năng chi trả do nguyên nhân khách quan"?
Hành vi cố tình nợ lương được xác định khi doanh nghiệp hoặc người quản lý có khả năng thanh toán nhưng vẫn không trả lương, hoặc thực hiện các hành vi nhằm trốn tránh nghĩa vụ như tẩu tán tài sản, chuyển tài sản cho người khác, bỏ trốn hoặc giải thể doanh nghiệp khi chưa thanh toán quyền lợi cho người lao động.
Ngược lại, mất khả năng chi trả do nguyên nhân khách quan là trường hợp doanh nghiệp thực sự gặp khó khăn tài chính, không còn nguồn lực để thanh toán tiền lương dù đã áp dụng các biện pháp cần thiết để khắc phục. Điểm khác biệt cốt lõi nằm ở ý chí trốn tránh nghĩa vụ và khả năng thanh toán thực tế của doanh nghiệp.
2. Khái niệm "nợ lương số lượng lớn" được định lượng cụ thể bằng số tiền nợ hay số lượng người lao động bị ảnh hưởng theo quy định hiện hành?
Pháp luật hiện hành không đưa ra một khái niệm riêng về "nợ lương số lượng lớn" và cũng không ấn định một mức tiền nợ cụ thể để xác định hành vi này. Tuy nhiên, trong lĩnh vực xử phạt vi phạm hành chính về lao động, mức độ vi phạm thường được đánh giá dựa trên số lượng người lao động bị ảnh hưởng. Cụ thể, khoản 2 Điều 17 Nghị định 12/2022/NĐ-CP quy định các mức xử phạt tăng dần tương ứng với các nhóm từ 01–10 người, 11–50 người, 51–100 người, 101–300 người và từ 301 người lao động trở lên.
Do đó, khi xem xét hành vi nợ lương trên thực tế, cơ quan có thẩm quyền thường đánh giá đồng thời số lượng người lao động bị nợ lương, thời gian nợ lương, tổng giá trị khoản nợ và hậu quả phát sinh, thay vì chỉ căn cứ vào một mức tiền nợ cố định.
3. Giải thể doanh nghiệp tự nguyện khi vẫn còn nghĩa vụ nợ lương có được Phòng Đăng ký kinh doanh chấp thuận hay không?
Không. Theo khoản 2 Điều 207 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác. Trong đó, tiền lương, trợ cấp thôi việc, bảo hiểm xã hội và các quyền lợi khác của người lao động là những khoản phải được ưu tiên thanh toán trong quá trình giải thể.
Theo đó, nếu doanh nghiệp vẫn còn nợ lương người lao động mà chưa có phương án thanh toán hợp pháp, việc giải thể sẽ không đáp ứng điều kiện luật định. Trường hợp doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán các khoản nợ đến hạn, hướng xử lý phù hợp thường là xem xét thủ tục phá sản thay vì giải thể.
4. Thế nào là hành vi "tẩu tán tài sản doanh nghiệp" trước khi giải thể nhằm mục đích không trả lương cho người lao động?
Tẩu tán tài sản doanh nghiệp là hành vi cố ý chuyển dịch, che giấu, bán, cho tặng hoặc định đoạt tài sản của doanh nghiệp nhằm làm giảm hoặc mất khả năng thanh toán các khoản nợ, trong đó có nghĩa vụ trả lương cho người lao động. Các hành vi thường gặp gồm chuyển tài sản cho người thân, bán tài sản với giá thấp bất thường, rút tiền khỏi tài khoản công ty hoặc chuyển tài sản sang pháp nhân khác do mình kiểm soát.
Theo khoản 1 Điều 208 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), kể từ khi có quyết định giải thể, doanh nghiệp bị cấm thực hiện các hành vi tẩu tán tài sản hoặc từ bỏ, giảm bớt quyền đòi nợ. Do đó, nếu người quản lý cố ý chuyển dịch tài sản để trốn tránh nghĩa vụ trả lương trước khi giải thể, họ không chỉ có thể bị xử lý về trách nhiệm dân sự, hành chính mà còn có nguy cơ bị xem xét trách nhiệm hình sự tùy theo tính chất và hậu quả của hành vi.
III. Quy định pháp luật liên quan đến cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể
Dưới đây là những quy định quan trọng thường được áp dụng khi doanh nghiệp có dấu hiệu trốn tránh nghĩa vụ thanh toán tiền lương và các quyền lợi hợp pháp của người lao động.
1. Bộ luật Hình sự hiện hành quy định tội danh cụ thể nào có thể áp dụng cho hành vi nợ lương rồi bỏ trốn?
Tùy thuộc vào tính chất, mục đích và hậu quả của hành vi, người quản lý doanh nghiệp cố tình nợ lương rồi bỏ trốn có thể bị xem xét về một hoặc nhiều tội danh sau đây theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017, 2025):
- Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động – Điều 216.
- Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản – Điều 175.
- Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản – Điều 174.
- Tội trốn thuế – Điều 200 (nếu có hành vi vi phạm liên quan trong quá trình hoạt động doanh nghiệp).
- Tội vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng – Điều 221 (trong trường hợp có hành vi che giấu, làm sai lệch hồ sơ, sổ sách nhằm trốn tránh nghĩa vụ tài chính).
Trên thực tế, đối với các vụ việc nợ lương rồi bỏ trốn, cơ quan tiến hành tố tụng thường tập trung xem xét các dấu hiệu của Tội lạm dụng tín nhiệm chiếm đoạt tài sản (Điều 175) và Tội trốn đóng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp cho người lao động (Điều 216) nếu có đủ căn cứ theo quy định của pháp luật.
2. Bộ luật Lao động và Luật Doanh nghiệp quy định chế tài xử phạt hành chính đối với hành vi chậm trả lương và không làm đúng quy trình giải thể như thế nào?
Đối với hành vi chậm trả lương hoặc không trả đủ lương cho người lao động, doanh nghiệp có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Điều 17 Nghị định 12/2022/NĐ-CP. Mức phạt được xác định căn cứ vào số lượng người lao động bị ảnh hưởng và có thể lên đến 100 triệu đồng đối với tổ chức, đồng thời doanh nghiệp còn bị buộc trả đủ tiền lương và khoản lãi do chậm trả cho người lao động.
Đối với trường hợp giải thể khi chưa thanh toán hết các khoản nợ, đây không phải là hành vi có mức phạt riêng tại Điều 58 Nghị định 122/2021/NĐ-CP. Tuy nhiên đối với hành vi không thực hiện thủ tục giải thể theo quy định, doanh nghiệp có thể bị phạt từ 20.000.000 đồng đến 30.000.000 đồng theo khoản 1 Điều 58 Nghị định 122/2021/NĐ-CP. Trường hợp doanh nghiệp giải thể khi chưa thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác, việc giải thể không đáp ứng điều kiện quy định tại Khoản 2 Điều 207 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), và người quản lý doanh nghiệp có thể phải liên đới chịu trách nhiệm đối với các khoản nợ chưa thanh toán. Nếu cố tình vi phạm, người quản lý doanh nghiệp còn có thể phải chịu trách nhiệm đối với các thiệt hại phát sinh.
3. Các điều kiện pháp lý để một doanh nghiệp đang nợ lương được phép nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản thay vì giải thể là gì?
Doanh nghiệp đang nợ lương người lao động không thể lựa chọn giải thể nếu chưa thanh toán hết các khoản nợ. Trong trường hợp doanh nghiệp mất khả năng thanh toán, doanh nghiệp có thể nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản theo quy định của Luật Phục hồi, Phá sản 2025.
Theo khoản 2 Điều 5 Luật Phục hồi, Phá sản 2025, doanh nghiệp được xem là mất khả năng thanh toán khi không thực hiện nghĩa vụ thanh toán khoản nợ trong thời hạn 03 tháng kể từ ngày đến hạn thanh toán. Khi đó, người đại diện theo pháp luật hoặc chủ doanh nghiệp có quyền, thậm chí trong một số trường hợp có nghĩa vụ, nộp đơn yêu cầu mở thủ tục phá sản tại Tòa án có thẩm quyền.
Do đó, điều kiện cốt lõi để doanh nghiệp đang nợ lương được thực hiện thủ tục phá sản thay vì giải thể là đã rơi vào tình trạng mất khả năng thanh toán theo Luật Phá sản, trong khi giải thể chỉ được thực hiện khi doanh nghiệp bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản khác.
IV. Giải đáp các thắc mắc thường gặp liên quan đến cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể
Việc đánh giá trách nhiệm của doanh nghiệp, người quản lý và các bên liên quan cần căn cứ vào nguyên nhân phát sinh khoản nợ, khả năng thanh toán thực tế cũng như các hành vi được thực hiện trước và trong quá trình giải thể. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp liên quan đến vấn đề này.
1. Công ty bị đối tác nước ngoài hủy đơn hàng đột ngột dẫn đến nợ lương 3 tháng rồi phải đóng cửa, chủ doanh nghiệp có bị đi tù không?
Không. Việc doanh nghiệp nợ lương do bị đối tác hủy đơn hàng, mất nguồn thu hoặc rơi vào khó khăn tài chính khách quan không đồng nghĩa với việc chủ doanh nghiệp đương nhiên phải chịu trách nhiệm hình sự.
Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét liệu doanh nghiệp thực sự mất khả năng thanh toán hay người quản lý có hành vi cố ý trốn tránh nghĩa vụ trả lương. Nếu việc nợ lương xuất phát từ khó khăn kinh doanh thực tế và không có dấu hiệu bỏ trốn, tẩu tán tài sản hoặc chiếm đoạt tài sản của người lao động, thì thông thường đây không phải là căn cứ để xử lý hình sự. Điểm mấu chốt là nguyên nhân dẫn đến việc nợ lương và ý chí của người quản lý doanh nghiệp, không phải chỉ dựa vào thời gian chậm trả lương.
2. Nếu công ty không còn tiền, Giám đốc có bắt buộc phải bán nhà riêng, xe riêng để trả lương cho công nhân trước khi giải thể không?
Không. Theo Điều 75 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), công ty là pháp nhân độc lập và tự chịu trách nhiệm bằng tài sản của mình đối với các khoản nợ, bao gồm cả tiền lương người lao động. Vì vậy, nghĩa vụ trả lương trước khi giải thể phải được thực hiện trong phạm vi tài sản của doanh nghiệp, không mặc nhiên chuyển sang tài sản riêng của Giám đốc.
Tuy nhiên, theo Điều 207 Luật này, doanh nghiệp chỉ được giải thể khi đã thanh toán hết các khoản nợ và nghĩa vụ tài sản, trong đó có tiền lương và các quyền lợi của người lao động. Do đó, nếu còn nợ lương thì doanh nghiệp không đủ điều kiện giải thể. Chỉ khi Giám đốc có hành vi vi phạm như tẩu tán tài sản, trốn tránh nghĩa vụ hoặc lạm dụng quyền quản lý thì mới có thể phát sinh trách nhiệm cá nhân đối với hậu quả gây ra.
3. Công nhân đã kéo đến nhà riêng của chủ doanh nghiệp để siết nợ hoặc gây áp lực thì chủ doanh nghiệp nên xử lý thế nào cho đúng luật?
Chủ doanh nghiệp cần giữ bình tĩnh và không có hành vi đối đầu hoặc kích động, đồng thời giải thích rõ đây là vấn đề nghĩa vụ lao động cần được giải quyết theo đúng quy trình pháp luật, không phải tranh chấp có thể tự ý “siết nợ” tại nhà riêng. Việc người lao động tự ý kéo đến nhà riêng để gây áp lực có thể bị xem là hành vi xâm phạm trật tự, an ninh nơi cư trú.
Trong trường hợp tình huống diễn biến phức tạp, chủ doanh nghiệp nên liên hệ cơ quan công an địa phương để đảm bảo an ninh trật tự, đồng thời phối hợp với tổ chức công đoàn hoặc cơ quan lao động để tổ chức đối thoại, giải quyết tranh chấp theo đúng trình tự pháp luật lao động. Việc giải quyết đúng kênh không chỉ bảo vệ quyền lợi người lao động mà còn giúp hạn chế rủi ro pháp lý cho cả hai bên.
4. Đang nợ lương và đóng bảo hiểm xã hội nhưng phát thông báo giải thể công ty thì có bị coi là hành vi lừa đảo không?
Đang nợ lương và đóng bảo hiểm xã hội nhưng phát thông báo giải thể công ty không mặc nhiên bị coi là lừa đảo. Theo Điều 174 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025), tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản chỉ đặt ra khi có đủ dấu hiệu dùng thủ đoạn gian dối nhằm chiếm đoạt tài sản của người khác. Vì vậy, việc doanh nghiệp đang nợ lương, nợ BHXH nhưng vẫn thông báo giải thể chỉ bị coi là lừa đảo khi có căn cứ cho thấy người quản lý cố ý đưa thông tin sai sự thật, che giấu tình trạng tài chính hoặc tẩu tán tài sản nhằm trốn tránh nghĩa vụ trả lương.
Ngược lại, nếu doanh nghiệp giải thể trong tình trạng khó khăn tài chính thực tế, không có yếu tố gian dối hoặc chiếm đoạt, thì hành vi này chủ yếu được xử lý theo pháp luật lao động và doanh nghiệp, chưa đủ yếu tố cấu thành tội lừa đảo.
5. Các cổ đông góp vốn không tham gia điều hành có phải chịu trách nhiệm hình sự nếu Giám đốc cố tình nợ lương rồi giải thể công ty?
Không. Theo Điều 111 Luật Doanh nghiệp 2020 (sửa đổi 2025), cổ đông công ty cổ phần chỉ chịu trách nhiệm trong phạm vi số vốn đã góp, không phải dùng tài sản cá nhân để bảo đảm cho nghĩa vụ của công ty. Theo đó, nếu Giám đốc tự ý thực hiện hành vi cố tình nợ lương rồi giải thể doanh nghiệp thì đây là trách nhiệm cá nhân của người quản lý theo Điều 165 Luật Doanh nghiệp 2020, không mặc nhiên kéo theo trách nhiệm của cổ đông không tham gia điều hành.
Chỉ trong trường hợp cổ đông có hành vi đồng phạm (xúi giục, giúp sức, cùng thực hiện việc tẩu tán tài sản hoặc trốn tránh nghĩa vụ) thì mới có thể bị xem xét trách nhiệm hình sự tương ứng. Nếu chỉ góp vốn và không tham gia điều hành, cổ đông sẽ không bị truy cứu trách nhiệm hình sự đối với hành vi của Giám đốc.
6. Nếu công ty nợ lương nhưng người lao động tự ý giữ lại máy móc, thiết bị của nhà xưởng để trừ nợ thì xử lý thế nào?
Không đúng quy định pháp luật. Việc người lao động tự ý giữ lại máy móc, thiết bị của doanh nghiệp để “trừ nợ lương” có thể bị xem là hành vi chiếm giữ trái phép tài sản của công ty, vì việc khấu trừ, thanh toán tiền lương phải được thực hiện theo đúng thỏa thuận lao động hoặc thông qua cơ quan có thẩm quyền, không được tự ý áp dụng biện pháp giữ tài sản.
Theo nguyên tắc của pháp luật lao động, khi có tranh chấp về tiền lương, người lao động cần giải quyết thông qua thương lượng, hòa giải hoặc cơ quan lao động, Tòa án. Đồng thời, doanh nghiệp vẫn có nghĩa vụ thanh toán tiền lương đúng hạn; nếu vi phạm có thể bị xử phạt hành chính và buộc trả đủ tiền lương cùng các khoản liên quan.
Ngược lại, người lao động nếu tự ý giữ tài sản của doanh nghiệp có thể bị yêu cầu hoàn trả tài sản và bồi thường thiệt hại (nếu có) theo quy định pháp luật dân sự và lao động.
V. Bạn đang tìm công ty luật uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến cố tình nợ lương số lượng lớn rồi giải thể?
Việc rà soát sớm hồ sơ tài chính, nghĩa vụ lao động và quy trình giải thể là rất cần thiết để xác định đúng bản chất vụ việc và hạn chế tối đa các hệ quả pháp lý phát sinh. Với kinh nghiệm tư vấn và xử lý tranh chấp doanh nghiệp – lao động, NPLaw hỗ trợ khách hàng đánh giá toàn diện tình trạng pháp lý, kiểm tra rủi ro liên quan đến nợ lương, bảo hiểm và nghĩa vụ tài chính, đồng thời đưa ra phương án xử lý phù hợp theo từng giai đoạn. Việc đồng hành cùng luật sư ngay từ đầu giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát tình hình và tránh các sai sót có thể dẫn đến trách nhiệm pháp lý nghiêm trọng về sau.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.
