Giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng: Rủi ro pháp lý và giải pháp

Trong thực tiễn hoạt động xây dựng, việc xác định giá trị hợp đồng thi công đóng vai trò then chốt để đảm bảo quyền lợi và nghĩa vụ của các bên. Tuy nhiên, không ít trường hợp giá trị hợp đồng được quy định thiếu cụ thể, mơ hồ hoặc không thống nhất, dẫn đến khó khăn trong quá trình thực hiện và giải quyết tranh chấp. Vì vậy, việc nhận diện vấn đề “giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng” là cần thiết để đề xuất giải pháp phù hợp.

I. Thực trạng hiện nay của giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng

Trong bối cảnh hoạt động xây dựng ngày càng sôi động, tình trạng hợp đồng thi công có giá trị không rõ ràng vẫn diễn ra phổ biến ở nhiều dự án, từ quy mô nhỏ đến lớn. Nhiều hợp đồng chỉ ghi nhận khái quát tổng giá trị thi công mà không kèm theo bảng khối lượng chi tiết, đơn giá cụ thể hoặc phương thức điều chỉnh giá. Một số trường hợp còn sử dụng thuật ngữ mập mờ, không thống nhất giữa các phụ lục, gây ra sự hiểu lầm trong quá trình triển khai. Ngoài ra, việc thay đổi thiết kế, bổ sung hạng mục trong quá trình thi công nhưng không kịp thời điều chỉnh hợp đồng càng khiến giá trị hợp đồng trở nên thiếu minh bạch.

Song song đó, năng lực hạn chế của các chủ thể tham gia ký kết đặc biệt là các nhà thầu nhỏ và chủ đầu tư không am hiểu pháp lý khiến họ không chú trọng đến việc quy định rõ giá trị và nguyên tắc thanh toán trong hợp đồng. Thực tiễn giải quyết tranh chấp tại tòa án và trọng tài cũng cho thấy nhiều vụ việc phát sinh chỉ vì giá trị hợp đồng không được xác lập đầy đủ, dẫn đến khó khăn trong việc xác định nghĩa vụ thanh toán và khối lượng công việc thực tế đã thực hiện. Thực trạng này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải chuẩn hóa nội dung hợp đồng thi công và nâng cao nhận thức pháp lý của các bên tham gia.

II. Giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng là gì?

Trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng xây dựng, giá trị hợp đồng là một trong những nội dung cốt lõi quyết định trách nhiệm, quyền lợi và nghĩa vụ thanh toán của các bên. Tuy nhiên, không phải lúc nào giá trị này cũng được xác định một cách minh bạch và cụ thể. Để có cơ sở đánh giá đúng vấn đề và đưa ra giải pháp phù hợp, trước hết cần làm rõ khái niệm “giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng” và nhận diện các biểu hiện đặc trưng của nó.

1. Những yếu tố nào có thể dẫn đến việc xác định giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến việc giá trị hợp đồng thi công bị xác định không rõ ràng, trong đó phổ biến nhất là:

Thứ nhất, hợp đồng không quy định đầy đủ về khối lượng và đơn giá. Nhiều hợp đồng chỉ ghi tổng giá trị dự kiến mà thiếu bảng khối lượng chi tiết, đơn giá từng hạng mục hoặc phương pháp đo bóc khối lượng. Điều này khiến các bên khó xác định giá trị thực tế của công việc đã hoàn thành.

Thứ hai, bản vẽ thiết kế và hồ sơ kỹ thuật không đồng bộ hoặc thay đổi liên tục. Khi thiết kế chưa hoàn thiện hoặc được điều chỉnh trong quá trình thi công nhưng hợp đồng không sửa đổi kịp thời, giá trị hợp đồng trở nên thiếu chính xác và không thống nhất với thực tế thi công.

Thứ ba, thỏa thuận về phương thức điều chỉnh giá chưa rõ ràng. Các cơ chế như điều chỉnh giá do biến động vật liệu, thay đổi phạm vi công việc hoặc bổ sung hạng mục mới thường không được quy định chi tiết, dẫn đến tranh cãi khi phát sinh chênh lệch.

Thứ tư, sử dụng thuật ngữ mơ hồ hoặc không thống nhất giữa các văn bản hợp đồng. Các phụ lục, điều khoản, bảng giá có thể dùng các khái niệm không đồng nhất, gây khó khăn trong việc hiểu và áp dụng, đặc biệt khi xảy ra tranh chấp.

Thứ năm, năng lực soạn thảo hợp đồng hạn chế. Một số chủ đầu tư hoặc nhà thầu thiếu kinh nghiệm pháp lý và chuyên môn, dẫn đến việc bỏ sót các điều khoản quan trọng hoặc diễn đạt chưa chặt chẽ, khiến giá trị hợp đồng thiếu rõ ràng ngay từ đầu.

Thứ sáu, không cập nhật các quy định pháp luật liên quan. Sự thay đổi của pháp luật về quản lý chi phí đầu tư, định mức, đơn giá xây dựng… nếu không được các bên áp dụng kịp thời có thể khiến việc xác định giá trị hợp đồng không phù hợp với quy định hiện hành.

Những yếu tố này không chỉ ảnh hưởng đến quá trình thi công mà còn là nguyên nhân chính dẫn đến tranh chấp, kéo dài thời gian thực hiện và gia tăng chi phí cho các bên.

2. Tại sao việc xác định giá trị hợp đồng thi công rõ ràng lại quan trọng đối với các bên liên quan?

Việc xác định giá trị hợp đồng thi công một cách rõ ràng đóng vai trò then chốt trong việc bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu. 

• Trước hết, giá trị hợp đồng rõ ràng giúp các bên xác định chính xác phạm vi công việc, từ đó tránh được sự hiểu nhầm về nghĩa vụ thực hiện, đồng thời tạo cơ sở để kiểm soát chất lượng và tiến độ thi công.
• Đây là cơ sở pháp lý cho việc thanh toán và quyết toán hợp đồng. Khi giá trị và đơn giá từng hạng mục được xác định minh bạch, việc kiểm tra khối lượng, nghiệm thu và chi trả sẽ được thực hiện thuận lợi, tránh phát sinh tranh cãi về chênh lệch chi phí hoặc khối lượng công việc không được ghi nhận.
• Giá trị hợp đồng rõ ràng giúp hạn chế tranh chấp trong quá trình thi công, đặc biệt là các tranh chấp liên quan đến bổ sung khối lượng, điều chỉnh giá vật liệu hoặc thay đổi thiết kế. Một hợp đồng được thiết lập chặt chẽ sẽ giảm thiểu rủi ro pháp lý cho cả hai bên và tạo sự ổn định trong suốt quá trình thực hiện dự án.
• Ngoài ra, việc minh bạch giá trị hợp đồng còn giúp các bên lập kế hoạch tài chính hợp lý, đảm bảo dòng tiền cho việc triển khai công trình, từ đó góp phần nâng cao hiệu quả quản lý chi phí và sử dụng nguồn vốn đầu tư.

Nhìn chung, xác định giá trị hợp đồng thi công một cách rõ ràng không chỉ là yêu cầu về mặt pháp lý mà còn là yếu tố quan trọng để đảm bảo tính hiệu quả, minh bạch và ổn định của toàn bộ dự án xây dựng.

3. Làm thế nào để nhận biết một hợp đồng thi công có giá trị không rõ ràng?

Để xác định một hợp đồng thi công có giá trị không rõ ràng hay không, các bên cần xem xét kỹ các nội dung liên quan đến phạm vi công việc, đơn giá và phương thức thanh toán. Một hợp đồng được xem là thiếu rõ ràng về giá trị khi có những biểu hiện sau:

• Hợp đồng không kèm theo bảng khối lượng chi tiết hoặc đơn giá cụ thể: Nếu hợp đồng chỉ ghi tổng giá trị hoặc ghi chung chung “theo thực tế thi công” mà không có bảng dự toán chi tiết, đơn giá từng hạng mục, điều này cho thấy giá trị hợp đồng chưa được xác định rõ ràng.
• Phạm vi công việc mô tả mơ hồ, không cụ thể: Khi nội dung công việc chỉ thể hiện bằng các thuật ngữ chung chung như “thi công hoàn thiện”, “thi công theo thiết kế” nhưng không chỉ rõ phần việc, vật liệu và tiêu chuẩn kỹ thuật, việc xác định giá trị thực tế sẽ rất khó khăn.
• Các phụ lục hợp đồng không thống nhất với hợp đồng chính: Sự không đồng bộ giữa bảng giá, hồ sơ thiết kế, phụ lục khối lượng và các văn bản kèm theo là dấu hiệu cho thấy giá trị hợp đồng chưa được xác định một cách nhất quán.
• Thiếu quy định về cơ chế điều chỉnh giá: Một hợp đồng không đề cập rõ cách xử lý khi có sự biến động về giá vật liệu, phát sinh khối lượng hoặc thay đổi thiết kế là hợp đồng có giá trị dễ gây tranh cãi, nhất là với hợp đồng theo đơn giá điều chỉnh.
• Sử dụng nhiều thuật ngữ mập mờ, cách diễn đạt khó hiểu hoặc không tiêu chuẩn: Việc dùng từ ngữ không chính xác hoặc không theo quy chuẩn trong hợp đồng dẫn đến nhiều cách hiểu khác nhau, tạo rủi ro khi triển khai và quyết toán.
• Hợp đồng không ghi nhận phương thức thanh toán rõ ràng: Nếu thời điểm thanh toán, cách thức nghiệm thu và điều kiện thanh toán không được quy định cụ thể, giá trị hợp đồng sẽ trở nên thiếu minh bạch và khó kiểm soát.

Nhận diện sớm các dấu hiệu này giúp các bên điều chỉnh hợp đồng kịp thời, tránh được rủi ro phát sinh trong quá trình thi công và hạn chế tranh chấp về giá trị công việc sau này.

III. Quy định pháp luật liên quan đến giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng

Trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng xây dựng, pháp luật đóng vai trò quan trọng trong việc điều chỉnh, bảo đảm tính minh bạch và ràng buộc pháp lý giữa các bên. Khi giá trị hợp đồng thi công không được xác định rõ ràng, việc giải quyết tranh chấp và xác định trách nhiệm sẽ trở nên phức tạp hơn, đòi hỏi phải dựa vào các quy định pháp luật hiện hành để làm căn cứ xử lý. Vì vậy, việc xem xét khung pháp lý liên quan, đặc biệt là các quy định về hợp đồng xây dựng, quản lý chi phí đầu tư xây dựng và nguyên tắc giao kết hợp đồng, là cần thiết nhằm hiểu rõ cách pháp luật điều chỉnh các trường hợp giá trị hợp đồng không rõ ràng.

1. Theo quy định pháp luật hiện hành, giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng có bị coi là vi phạm không?

Theo pháp luật Việt Nam, việc các bên giao kết hợp đồng thi công nhưng không xác định rõ ràng giá trị hợp đồng không bị coi là vi phạm ngay lập tức, tuy nhiên đây là hành vi không tuân thủ đầy đủ yêu cầu về nội dung của hợp đồng xây dựng và có thể dẫn đến rủi ro pháp lý cho cả hai bên.

Theo quy định tại điểm e khoản 1 Điều 141 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020) quy định rằng hợp đồng xây dựng phải có các nội dung chủ yếu, trong đó giá hợp đồng và phương thức thanh toán là thành phần bắt buộc. Khi giá trị hợp đồng không được xác định cụ thể, hợp đồng có thể bị đánh giá là không đáp ứng yêu cầu về nội dung bắt buộc, dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện và giải quyết tranh chấp.

Bên cạnh đó, theo quy định tại điểm c khoản 2 Điều 398 BLDS 2015 quy định rằng các bên phải thỏa thuận đầy đủ về đối tượng, giá cả, quyền – nghĩa vụ và các điều khoản khác của hợp đồng. Nếu điều khoản về giá không rõ ràng, hợp đồng vẫn có thể có hiệu lực nhưng khi xảy ra tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền sẽ căn cứ vào tập quán, đơn giá thị trường hoặc hồ sơ thiết kế – dự toán để xác định giá trị hợp đồng theo quy định tại Điều 404 BLDS 2015. 

Ngoài ra, theo Điều 10 Nghị định 37/2015/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 50/2021/NĐ-CP) cũng nhấn mạnh rằng hợp đồng xây dựng phải thể hiện rõ giá hợp đồng, cách điều chỉnh giá, phương thức thanh toán khi dẫn chiếu tới Điều 141 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020). Nếu các nội dung này mơ hồ, hợp đồng có thể bị coi là không đảm bảo tính minh bạch và vi phạm nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng. 

Việc không tuân thủ yêu cầu pháp lý bắt buộc về nội dung hợp đồng xây dựng. Điều này có thể dẫn đến: hợp đồng khó thi hành; nguy cơ phát sinh tranh chấp cao; khó khăn trong việc nghiệm thu và quyết toán; các bên có thể bị bất lợi khi tranh chấp được giải quyết theo pháp luật. Do đó, việc quy định giá trị hợp đồng một cách rõ ràng là yêu cầu pháp lý quan trọng, không chỉ để đảm bảo hiệu lực hợp đồng mà còn để bảo vệ lợi ích của cả hai bên trong quá trình thực hiện thi công.

2. Luật nào quy định về việc xác định giá trị hợp đồng thi công rõ ràng và minh bạch?

Việc xác định giá trị hợp đồng thi công rõ ràng và minh bạch được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau, trong đó trọng tâm là các quy định thuộc lĩnh vực xây dựng, dân sự và quản lý chi phí đầu tư xây dựng. Cụ thể:

• Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020): Đây là văn bản pháp lý nền tảng điều chỉnh toàn bộ hoạt động xây dựng, trong đó có yêu cầu bắt buộc về nội dung của hợp đồng xây dựng. Điều 141 quy định hợp đồng xây dựng phải có các nội dung chủ yếu, trong đó bao gồm: giá hợp đồng, điều kiện thanh toán, phương thức thanh toán và điều chỉnh giá. Việc giá hợp đồng không rõ ràng được xem là không đáp ứng yêu cầu về nội dung hợp đồng.
• Nghị định 37/2015/NĐ-CP về hợp đồng xây dựng (được sửa đổi, bổ sung bởi Nghị định 50/2021/NĐ-CP): Tại Điều 4 quy định về nguyên tắc ký kết hợp đồng xây dựng, phải đảm bảo có đủ vốn thanh toán hợp đồng và giá ký kết hợp đồng. 
• Bộ luật Dân sự 2015: BLDS là cơ sở pháp lý chung điều chỉnh mọi quan hệ hợp đồng. Tại Điều 398 BLDS 2015 quy định giá cả là nội dung thỏa thuận bắt buộc của hợp đồng. Đồng thời, tại Điều 404 quy định về trường hợp khi giá không rõ ràng, sẽ áp dụng tập quán và đơn giá thị trường. Điều này khẳng định yêu cầu phải xác định giá hợp đồng một cách cụ thể và minh bạch.

Việc xác định rõ ràng và minh bạch giá trị hợp đồng thi công không chỉ là yêu cầu quản lý dự án mà còn là nghĩa vụ pháp lý bắt buộc. Tuân thủ quy định giúp bảo vệ quyền lợi các bên, giảm tranh chấp và tạo cơ sở vững chắc cho thanh toán, nghiệm thu và quyết toán, qua đó bảo đảm hiệu quả và an toàn pháp lý cho toàn bộ quá trình xây dựng.

3. Quy trình giải quyết tranh chấp khi giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng được quy định như thế nào?

Khi giá trị hợp đồng thi công không được xác định rõ ràng, các tranh chấp giữa chủ đầu tư và nhà thầu thường tập trung vào việc thanh toán, quyết toán hoặc khối lượng công việc thực hiện. Pháp luật Việt Nam quy định một số cơ chế và quy trình giải quyết nhằm bảo vệ quyền lợi của các bên và đảm bảo tính minh bạch trong quá trình thi công.

• Các bên có thể thỏa thuận giải quyết tranh chấp thông qua thương lượng và hòa giải. Đây là bước đầu tiên được khuyến nghị theo quy định tại khoản 8 Điều 146 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020), theo đó các bên có quyền tự giải quyết tranh chấp hợp đồng thông qua thỏa thuận nhằm duy trì quan hệ hợp đồng và hạn chế chi phí, thời gian.
• Ngoài ra tại Điều 44 Nghị định 37/2015/NĐ‑CP, quy định về thủ tục khiếu nại trong quá trình thực hiện hợp đồng (khi một bên cho rằng bên kia vi phạm nghĩa vụ), trong đó bên khiếu nại phải đưa ra cơ sở, bằng chứng cụ thể và thực hiện khiếu nại trong thời hạn 56 ngày kể từ khi phát hiện vi phạm. 
• Trường hợp thương lượng không thành công, các bên có thể chuyển tranh chấp ra trọng tài hoặc tòa án. Theo Điều 404 và Điều 405 Bộ luật Dân sự 2015, cơ quan trọng tài hoặc tòa án sẽ xác định giá trị hợp đồng dựa trên hợp đồng, hồ sơ thiết kế, dự toán, bảng khối lượng, đơn giá thị trường và tập quán. Khi chuyển ra trọng tài hoặc tòa án, các cơ quan này sẽ căn cứ vào hợp đồng, hồ sơ thiết kế, bảng khối lượng, biên bản nghiệm thu, chứng từ thanh toán… để xác minh giá trị thực tế của công việc đã thực hiện. Trong suốt quá trình này, nguyên tắc “tôn trọng thỏa thuận hợp đồng, bình đẳng và hợp tác” được đặt lên hàng đầu theo Khoản 8 Điều 146 Luật Xây dựng 2014, tạo điều kiện để các bên có thể tìm được giải pháp công bằng.

Tóm lại, pháp luật Việt Nam quy định rất rõ ràng quy trình giải quyết tranh chấp hợp đồng xây dựng khi giá trị hợp đồng không minh bạch: từ thương lượng – khiếu nại – hòa giải chuyên gia – đến trọng tài hoặc tòa án, đi kèm với các cơ sở pháp lý để xác minh giá trị công việc thực tế và bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các bên.

4. Có hình thức nào để yêu cầu làm rõ giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng từ bên kia không?

Khi giá trị hợp đồng thi công chưa được xác định rõ ràng, các bên vẫn có quyền yêu cầu phía đối tác làm rõ nhằm bảo đảm quyền lợi và trách nhiệm của mình. Pháp luật và thực tiễn giao dịch xây dựng cung cấp một số hình thức để thực hiện điều này.

• Các bên có thể gửi yêu cầu bằng văn bản (thư đề nghị hoặc công văn), yêu cầu đối tác bổ sung thông tin về giá hợp đồng, khối lượng công việc, đơn giá từng hạng mục hoặc cơ chế điều chỉnh giá. Văn bản này cần được lưu giữ làm chứng cứ trong quá trình giải quyết tranh chấp nếu xảy ra. Hình thức này phù hợp với nguyên tắc thương lượng, tôn trọng hợp đồng và minh bạch thông tin được quy định tại khoản 8 Điều 146 Luật Xây dựng 2014 (Sửa đổi 2020).
• Bên cạnh đó, nếu hai bên có thỏa thuận về hòa giải hoặc ủy quyền cho tổ chức tư vấn giám sát trong hợp đồng, bên có nhu cầu làm rõ giá trị có thể yêu cầu bên thứ ba này xác minh khối lượng, giá trị công việc, đồng thời lập biên bản làm căn cứ điều chỉnh hợp đồng theo quy định tại Điều 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. 
• Trong trường hợp các hình thức thương lượng, yêu cầu bằng văn bản hoặc giám sát thứ ba không thành công, pháp luật cho phép bên bị ảnh hưởng khởi kiện ra tòa án hoặc yêu cầu trọng tài theo quy định tại Điều 404 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 44–45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. Cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ yêu cầu bên kia cung cấp các chứng cứ, hồ sơ liên quan để làm rõ giá trị hợp đồng và xác định nghĩa vụ thanh toán chính xác.

Như vậy, việc làm rõ giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng có thể thực hiện qua nhiều hình thức, từ thương lượng, yêu cầu văn bản, giám sát thứ ba, đến cơ chế trọng tài hoặc tòa án, tất cả đều dựa trên cơ sở pháp lý nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên trong quá trình thực hiện hợp đồng.

IV. Giải đáp các thắc mắc về giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng

Trong quá trình thực hiện hợp đồng thi công, việc giá trị hợp đồng không được xác định rõ ràng thường gây ra nhiều thắc mắc cho cả chủ đầu tư lẫn nhà thầu. Các vấn đề phổ biến liên quan đến việc thanh toán, quyết toán, bổ sung khối lượng hay điều chỉnh giá đều phát sinh từ thực trạng này. 

1. Giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng có thể dẫn đến những rủi ro pháp lý nào cho các bên?

Khi giá trị hợp đồng thi công không được xác định rõ ràng, cả chủ đầu tư và nhà thầu đều đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý đáng kể. Trước hết, rủi ro về tranh chấp thanh toán là phổ biến nhất. Khi khối lượng, đơn giá hoặc phương thức điều chỉnh giá không rõ, bên thi công có thể gặp khó khăn trong việc yêu cầu thanh toán đúng thời hạn, trong khi chủ đầu tư có thể từ chối hoặc trì hoãn thanh toán với lý do giá hợp đồng chưa được xác định cụ thể.

Thứ hai, rủi ro về quyết toán và nghiệm thu công trình cũng rất cao. Nếu hợp đồng không rõ ràng, việc xác nhận khối lượng hoàn thành, chất lượng công việc và giá trị thanh toán trở nên khó kiểm chứng. Điều này không chỉ gây chậm tiến độ thanh toán mà còn tạo cơ sở cho tranh chấp pháp lý kéo dài, thậm chí phải đưa ra trọng tài hoặc tòa án để giải quyết.

Thứ ba, rủi ro pháp lý liên quan đến trách nhiệm dân sự và bồi thường thiệt hại có thể phát sinh. Khi giá trị hợp đồng mập mờ, việc xác định nghĩa vụ của các bên trong trường hợp phát sinh thiệt hại hoặc vi phạm hợp đồng trở nên phức tạp. Cơ quan giải quyết tranh chấp phải căn cứ vào tập quán, hồ sơ dự toán, đơn giá thị trường hoặc các chứng từ liên quan để xác định quyền lợi và trách nhiệm, dẫn đến nguy cơ các bên chịu thiệt thòi nếu chứng cứ không đầy đủ.

Cuối cùng, rủi ro pháp lý về hiệu lực hợp đồng và tuân thủ quy định pháp luật cũng không thể bỏ qua. Theo Luật Xây dựng 2014 và Bộ luật Dân sự 2015, hợp đồng thi công phải xác định rõ giá trị, khối lượng và phương thức thanh toán. Nếu giá trị hợp đồng không rõ ràng, hợp đồng có thể vẫn có hiệu lực nhưng sẽ khó bảo vệ quyền lợi khi xảy ra tranh chấp, đồng thời tăng khả năng vi phạm các nguyên tắc pháp lý trong quản lý dự án và chi phí đầu tư.

Tóm lại, giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng không chỉ gây khó khăn trong quản lý, thanh toán và quyết toán mà còn tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý nghiêm trọng, đòi hỏi các bên phải cẩn trọng khi giao kết và thực hiện hợp đồng.

2. Nếu phát hiện giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng, các bên cần làm gì để khắc phục?

Khi phát hiện giá trị hợp đồng thi công chưa được xác định rõ ràng, các bên cần chủ động thực hiện một số biện pháp nhằm làm rõ và điều chỉnh hợp đồng để bảo vệ quyền lợi hợp pháp. Trước hết, các bên nên thương lượng trực tiếp để thống nhất về các nội dung còn mập mờ, bao gồm khối lượng công việc, đơn giá từng hạng mục, phương thức điều chỉnh giá và các điều kiện thanh toán. Thương lượng là bước quan trọng và được pháp luật khuyến khích, đồng thời giúp tránh tranh chấp kéo dài.

Tiếp theo, các bên cần lập phụ lục hợp đồng hoặc văn bản điều chỉnh ghi nhận đầy đủ các nội dung đã thống nhất, bao gồm cả các căn cứ pháp lý, hồ sơ thiết kế, bảng dự toán, định mức và đơn giá áp dụng. Phụ lục này phải được ký kết, đóng dấu đầy đủ để trở thành một phần hợp đồng có giá trị pháp lý, theo đúng quy định tại Điều 141 Luật Xây dựng 2014.

Ngoài ra, trong quá trình làm rõ giá trị hợp đồng, các bên có thể tận dụng sự giám sát của bên thứ ba, như tư vấn giám sát, kiểm toán xây dựng hoặc tổ chức trọng tài thương mại đã được thỏa thuận, để xác minh khối lượng và giá trị công việc thực tế. Hình thức này vừa giúp các bên đạt sự đồng thuận, vừa tạo căn cứ pháp lý vững chắc nếu xảy ra tranh chấp sau này.

Cuối cùng, nếu việc thương lượng, lập phụ lục hoặc giám sát thứ ba vẫn không giải quyết được vấn đề, các bên có thể yêu cầu cơ quan trọng tài hoặc tòa án can thiệp theo quy định tại Điều 404, 405 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 44 – 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. Cơ quan này sẽ xem xét hồ sơ, chứng từ, bảng khối lượng, đơn giá thị trường để xác định giá trị hợp đồng và nghĩa vụ thanh toán.

Như vậy, việc khắc phục giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng cần kết hợp thương lượng, điều chỉnh hợp đồng, giám sát độc lập và, nếu cần, cơ chế pháp lý để đảm bảo quyền lợi và tránh rủi ro pháp lý cho các bên.

3. Ai sẽ là người chịu trách nhiệm giải quyết khi phát sinh tranh chấp do giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng?

Khi giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng dẫn đến tranh chấp, trách nhiệm giải quyết thuộc về các bên trong hợp đồng trước hết. Theo Luật Xây dựng 2014, các bên có nghĩa vụ chủ động thương lượng, hòa giải để làm rõ giá trị hợp đồng và thống nhất phương án giải quyết tranh chấp. Đây là trách nhiệm trực tiếp nhằm duy trì quan hệ hợp đồng, giảm thiểu chi phí và thời gian giải quyết tranh chấp.

Nếu thương lượng không thành, pháp luật cho phép các bên đưa tranh chấp ra trọng tài hoặc tòa án. Trong trường hợp này, cơ quan trọng tài hoặc tòa án sẽ là người đứng ra xem xét, xác minh và quyết định quyền lợi, nghĩa vụ của các bên dựa trên hợp đồng, hồ sơ thiết kế, dự toán, bảng khối lượng, chứng từ thanh toán và các văn bản pháp luật liên quan, theo Điều 404, 405 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 44 – 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP.

Ngoài ra, nếu hợp đồng có thỏa thuận về tổ chức hòa giải hoặc giám sát bên thứ ba, như tư vấn giám sát hoặc hội đồng chuyên gia, những tổ chức này cũng có vai trò hỗ trợ giải quyết tranh chấp trước khi đưa ra trọng tài hoặc tòa án. Họ chịu trách nhiệm lập biên bản xác minh khối lượng, giá trị công việc và đề xuất phương án giải quyết, từ đó làm căn cứ pháp lý cho các bước tiếp theo.

Tóm lại, trách nhiệm giải quyết tranh chấp do giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng trước hết thuộc về các bên ký kết hợp đồng, nếu không thành công thì chuyển sang trọng tài, tòa án và có thể được hỗ trợ bởi tổ chức giám sát hoặc hòa giải thứ ba, nhằm đảm bảo quyền lợi hợp pháp và hạn chế rủi ro pháp lý.

4. Nếu giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng không được giải quyết, hậu quả pháp lý sẽ ra sao?

Nếu giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng mà các bên không chủ động làm rõ và điều chỉnh, hậu quả pháp lý có thể rất nghiêm trọng. 

• Hợp đồng có thể trở nên khó thực hiện hoặc dẫn đến tranh chấp kéo dài, bởi các bên không xác định rõ khối lượng, giá trị thanh toán và phương thức điều chỉnh giá. Khi tranh chấp xảy ra mà không được giải quyết kịp thời, một bên có thể từ chối hoặc trì hoãn thanh toán, dẫn đến gián đoạn tiến độ thi công, ảnh hưởng đến toàn bộ dự án.
• Việc không làm rõ giá trị hợp đồng có thể dẫn đến trách nhiệm dân sự hoặc bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 419 Bộ luật Dân sự 2015, khi một bên thực hiện không đúng nghĩa vụ hoặc gây thiệt hại cho bên kia. Cơ quan giải quyết tranh chấp sẽ phải căn cứ vào hồ sơ, chứng từ, tập quán và đơn giá thị trường để xác định trách nhiệm, điều này tiềm ẩn rủi ro bên thiếu chứng cứ sẽ chịu thiệt hại.
• Thứ ba, hợp đồng mơ hồ về giá trị có thể gây khó khăn trong việc quyết toán và nghiệm thu công trình, ảnh hưởng đến việc hoàn tất thủ tục pháp lý, thanh toán và báo cáo quản lý dự án theo quy định của Luật Xây dựng 2014. Điều này không chỉ tác động đến quyền lợi của các bên mà còn có thể vi phạm các nguyên tắc quản lý chi phí đầu tư xây dựng, dẫn đến rủi ro pháp lý với cơ quan quản lý dự án hoặc chủ đầu tư.
• Cuối cùng, nếu vấn đề không được giải quyết, tranh chấp có thể bị đưa ra tòa án hoặc trọng tài, gây tốn kém chi phí, thời gian và ảnh hưởng uy tín của các bên. Ngoài ra, việc kéo dài tranh chấp còn có thể làm mất niềm tin trong hợp tác giữa các bên, làm tăng nguy cơ rủi ro pháp lý trong các dự án tiếp theo.

Như vậy, không giải quyết giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng sẽ dẫn đến nhiều hậu quả pháp lý nghiêm trọng, từ tranh chấp thanh toán, trách nhiệm bồi thường, khó khăn quyết toán cho đến việc ảnh hưởng uy tín và rủi ro trong quản lý dự án. Việc khắc phục sớm là cần thiết để bảo vệ quyền lợi và đảm bảo tính pháp lý của hợp đồng.

5. Có thể đưa ra các biện pháp nào để bảo vệ quyền lợi của bên bị thiệt hại do giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng?

Để bảo vệ quyền lợi khi giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng gây thiệt hại, các bên cần áp dụng đồng bộ nhiều biện pháp pháp lý và thực tiễn. 

• Bên bị ảnh hưởng nên thông báo bằng văn bản cho đối tác về các nội dung chưa rõ ràng, yêu cầu làm rõ khối lượng, đơn giá, phương thức thanh toán và cơ chế điều chỉnh giá. Việc này vừa tạo cơ sở pháp lý, vừa khẳng định quyền và nghĩa vụ của mình.
• Bên bị thiệt hại nên lập phụ lục hợp đồng hoặc biên bản thỏa thuận để làm rõ các nội dung còn mập mờ. Phụ lục hợp đồng có giá trị pháp lý tương đương hợp đồng chính, giúp các bên thực hiện theo thỏa thuận mới, hạn chế rủi ro tranh chấp kéo dài. Trong quá trình này, có thể tận dụng bên thứ ba độc lập, như tư vấn giám sát, kiểm toán xây dựng hoặc tổ chức hòa giải, để xác minh khối lượng và giá trị thực tế, từ đó làm căn cứ bảo vệ quyền lợi hợp pháp.
• Nếu các biện pháp thương lượng, lập phụ lục hoặc giám sát độc lập không giải quyết được vấn đề, bên bị thiệt hại có quyền yêu cầu trọng tài hoặc tòa án can thiệp, theo quy định tại Điều 404 Bộ luật Dân sự 2015 và Điều 44 – 45 Nghị định 37/2015/NĐ-CP. Cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét hợp đồng, hồ sơ thiết kế, dự toán, biên bản nghiệm thu và đơn giá thị trường để xác định giá trị công việc, từ đó quyết định quyền lợi và nghĩa vụ thanh toán của các bên.
• Ngoài ra, để phòng ngừa rủi ro lâu dài, các bên nên xây dựng cơ chế quản lý hợp đồng chặt chẽ, quy định rõ cách xử lý khi phát sinh các điều khoản chưa rõ, bao gồm cơ chế điều chỉnh giá, thẩm quyền ký phụ lục hợp đồng và cơ chế hòa giải nội bộ. Biện pháp này vừa giúp bảo vệ quyền lợi, vừa tăng tính minh bạch và ổn định trong quan hệ hợp đồng.

Tóm lại, các biện pháp bảo vệ quyền lợi của bên bị thiệt hại bao gồm: yêu cầu làm rõ bằng văn bản, lập phụ lục hợp đồng, sử dụng giám sát hoặc hòa giải bên thứ ba, và nhờ trọng tài hoặc tòa án can thiệp, đồng thời kết hợp cơ chế quản lý hợp đồng chặt chẽ để hạn chế rủi ro phát sinh.

V. Bạn đang cần một chuyên gia pháp lý hỗ trợ trong việc giá trị hợp đồng thi công không rõ ràng?

Nếu Quý khách có nhu cầu tư vấn các vấn đề có liên quan đến tranh chấp hợp đồng thi công nói chung và các vấn đề tranh chấp khác liên quan đến trường hợp giá trị hợp đồng thi công không được rõ ràng…. Hãy liên hệ ngay đến Công ty Luật TNHH Ngọc Phú để được tư vấn tận tình và nhanh chóng.