Trong bối cảnh hệ thống khám chữa bệnh ngày càng mở rộng, đặc biệt là sự phát triển mạnh mẽ của các phòng khám tư nhân, mối quan hệ giữa cơ sở y tế và bệnh nhân ngày càng trở nên đa dạng và phức tạp. Những tranh chấp này nếu không được xử lý đúng cách sẽ không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của người bệnh mà còn gây thiệt hại lớn về uy tín và pháp lý cho cơ sở y tế. Trong bài viết này, NPLaw sẽ tư vấn giải quyết tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân, giúp các bên bảo vệ quyền lợi của mình cách hiệu quả.

I. Thực trạng tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân trong giai đoạn hiện nay

Trong những năm gần đây, cùng với sự gia tăng về số lượng các phòng khám tư nhân và nhu cầu khám chữa bệnh ngoài công lập, số vụ tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân cũng ngày càng có xu hướng gia tăng và phức tạp hơn. Tranh chấp có thể diễn ra ở nhiều khía cạnh: từ chất lượng khám chữa bệnh, sai sót chuyên môn, tư vấn không đầy đủ, chi phí điều trị không minh bạch cho đến việc bảo mật thông tin cá nhân hoặc từ chối trách nhiệm khi xảy ra rủi ro y khoa.

Một số vụ việc nghiêm trọng thậm chí đã dẫn đến hậu quả về sức khỏe, tính mạng của bệnh nhân, gây bức xúc dư luận và ảnh hưởng lớn đến uy tín của ngành y tế tư nhân. Không ít phòng khám hoạt động chưa đúng giấy phép, sử dụng bác sĩ chưa đủ điều kiện hành nghề, quảng cáo sai sự thật... dẫn đến những xung đột gay gắt với người bệnh khi hậu quả xảy ra.

Mặc dù pháp luật hiện hành đã có những quy định điều chỉnh rõ ràng, nhưng trong thực tế, việc giải quyết tranh chấp vẫn gặp nhiều khó khăn do thiếu cơ chế hòa giải hiệu quả, bệnh nhân không đủ điều kiện khởi kiện hoặc thiếu bằng chứng, còn cơ sở y tế thì lại né tránh trách nhiệm pháp lý.

II. Tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân là gì?

1. Khái niệm về tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân

Tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân là mâu thuẫn, bất đồng hoặc xung đột lợi ích giữa người cung cấp dịch vụ khám chữa bệnh (phòng khám) và người sử dụng dịch vụ (bệnh nhân), phát sinh trong quá trình thăm khám, điều trị, chăm sóc sức khỏe hoặc thực hiện các dịch vụ y tế khác. 

Tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân thường xuất phát từ các tai biến y khoa. Tại khoản 23 Điều 2 Luật khám bệnh, chữa bệnh 2023 thì tai biến y khoa là sự cố y khoa gây tổn hại đến sức khỏe, tính mạng của người bệnh do một trong các nguyên nhân sau đây:

  • Rủi ro xảy ra ngoài ý muốn mặc dù người hành nghề đã tuân thủ các quy định về chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh (sau đây gọi là chuyên môn kỹ thuật);
  • Sai sót chuyên môn kỹ thuật.

2. Tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân thường phát sinh từ những nguyên nhân nào?

Các nguyên nhân phổ biến có thể kể đến bao gồm:

  • Sai sót chuyên môn y tế: bác sĩ chẩn đoán sai, điều trị không đúng phương pháp, gây biến chứng hoặc tổn thương cho bệnh nhân.
  • Thiếu minh bạch trong thông tin và chi phí: phòng khám không tư vấn rõ ràng về tình trạng bệnh, phương pháp điều trị, hoặc thu phí vượt mức, không hóa đơn chứng từ.
  • Thiếu sự đồng thuận trong điều trị: bệnh nhân cho rằng mình bị điều trị “ép buộc”, không được giải thích đầy đủ, không được quyền lựa chọn bác sĩ hoặc phương pháp điều trị.
  • Vi phạm quy định pháp luật: phòng khám không đủ điều kiện hoạt động, sử dụng bác sĩ không có giấy phép, quảng cáo sai sự thật, vi phạm quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân của người bệnh.
  • Không thực hiện đúng nghĩa vụ sau điều trị: từ chối trách nhiệm khi có biến chứng, không thực hiện bảo hành điều trị (trong nha khoa, thẩm mỹ, chỉnh hình…).

3. Cách thức nào để bệnh nhân có thể chứng minh quyền lợi của mình trong trường hợp xảy ra tranh chấp?

Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình trong tranh chấp với phòng khám, bệnh nhân có trách nhiệm chứng minh rằng phòng khám đã vi phạm nghĩa vụ hoặc gây thiệt hại cho mình. Dưới đây là các cách thức cụ thể mà bệnh nhân có thể sử dụng để chứng minh:

Thu thập và lưu giữ các tài liệu liên quan đến khám, chữa bệnh

Đây là cơ sở quan trọng nhất để làm bằng chứng trong tranh chấp, bao gồm:

  • Phiếu khám bệnh, toa thuốc, sổ khám bệnh, đơn thuốc, chỉ định xét nghiệm, phiếu siêu âm, chẩn đoán hình ảnh, hồ sơ bệnh án (nếu có);
  • Biên lai thu tiền, hóa đơn dịch vụ y tế;
  • Giấy cam kết điều trị, phiếu đồng ý thực hiện thủ thuật (nếu có);
  • Hợp đồng dịch vụ y tế trong các trường hợp điều trị thẩm mỹ, chỉnh hình, nha khoa…

Lưu ý: Theo Điều 12 Luật Khám bệnh, chữa bệnh 2023, bệnh nhân có quyền được đọc, xem, sao chụp, ghi chép hồ sơ bệnh án và cung cấp tóm tắt hồ sơ bệnh án.

Ghi âm, ghi hình (nếu có thể)

Nếu tranh chấp liên quan đến tư vấn không đúng, cư xử thiếu chuẩn mực, hoặc hứa hẹn miệng, bệnh nhân có thể ghi âm, ghi hình nội dung tư vấn, cam kết điều trị, hoặc phản ứng của nhân viên y tế.

Việc ghi âm, ghi hình cần tôn trọng quyền riêng tư và không cắt ghép để đảm bảo tính hợp pháp của chứng cứ.

Yêu cầu giám định y khoa

Nếu thiệt hại sức khỏe là vấn đề trung tâm của tranh chấp, bệnh nhân có thể yêu cầu giám định y khoa để xác định mức độ tổn thương, nguyên nhân và mối liên hệ với hành vi của phòng khám.

Làm đơn khiếu nại/tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền

Trong đơn khiếu nại, bệnh nhân cần trình bày đầy đủ các thông tin, đính kèm chứng cứ và yêu cầu cụ thể (bồi thường, xử lý sai phạm…).

III. Quy định pháp luật liên quan đến tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân

1. Quy trình giải quyết tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân được thực hiện như thế nào theo quy định pháp luật?

Tại Điều 50 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định về thủ tục giải quyết tranh chấp khi xảy ra tai biến y khoa giữa phòng khám và bệnh nhân như sau:

  • Khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện người bệnh, người hành nghề hoặc cơ quan cảnh sát điều tra, tòa án thì cơ sở có văn bản đề nghị Sở Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp;
  • Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn quy định tại điểm a khoản 3 Điều 50 Thông tư 32/2023/TT-BYT thì có văn bản đề nghị Bộ Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp. Kết luận của hội đồng chuyên môn của Bộ Y tế là kết luận cuối cùng;
  • Trường hợp các bên có tranh chấp khi không nhất trí với kết luận của hội đồng chuyên môn quy định của Bộ Y tế thì các bên khởi kiện tại tòa án.

2. Bệnh nhân có quyền khiếu nại đến cơ quan nào nếu họ không hài lòng với dịch vụ của phòng khám?

Khi không hài lòng với dịch vụ khám, chữa bệnh tại phòng khám (tư nhân hoặc công lập), bệnh nhân có quyền khiếu nại theo Luật Khiếu nại 2011.

Cơ quan có thẩm quyền giải quyết khiếu nại:

  • Người đứng đầu phòng khám: Bệnh nhân có thể gửi đơn khiếu nại trực tiếp đến phòng khám nơi xảy ra vụ việc để yêu cầu giải quyết lần đầu.
  • Sở Y tế cấp tỉnh: Nếu phòng khám không giải quyết, hoặc bệnh nhân không đồng ý với kết quả giải quyết, họ có thể khiếu nại lần hai đến cơ quan cấp trên là: Sở Y tế (nếu phòng khám hoạt động theo giấy phép do Sở cấp);

3. Nếu phòng khám không thực hiện đúng nghĩa vụ theo hợp đồng, họ sẽ bị xử lý ra sao?

Phòng khám có thể bị xử lý theo cả pháp luật dân sự, hành chính: 

  • Trách nhiệm dân sự: Nếu phòng khám vi phạm hợp đồng với bệnh nhân (điều trị không đúng cam kết, không hoàn trả chi phí, chậm trễ, từ chối nghĩa vụ sau điều trị…), thì bệnh nhân có thể yêu cầu bồi thường thiệt hại.  Căn cứ theo Điều 351 Bộ luật dân sự 2015, bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền.
  • Xử phạt vi phạm hành chính: Nếu hành vi vi phạm nghĩa vụ có dấu hiệu vi phạm pháp luật, phòng khám có thể bị xử phạt theo Nghị định 117/2020/NĐ-CP, được sửa đổi bổ sung bởi Nghị định 124/2021/NĐ-CP như hành vi vi phạm quy định về điều kiện hoạt động và sử dụng giấy phép hoạt động khám bệnh, chữa bệnh (Điều 39); vi phạm quy định về chuyên môn kỹ thuật trong khám bệnh, chữa bệnh (Điều 40)

IV. Giải đáp các thắc mắc liên quan tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân

1. Có cần có điều khoản về giải quyết tranh chấp trong hợp đồng khám bệnh không?

Việc đưa điều khoản giải quyết tranh chấp vào hợp đồng dịch vụ khám chữa bệnh là rất cần thiết nhằm xác định rõ phương thức xử lý nếu phát sinh mâu thuẫn giữa phòng khám và bệnh nhân.

Trong thực tế, nhiều dịch vụ y tế như thẩm mỹ, nha khoa, chỉnh hình… thường có hợp đồng điều trị, và việc quy định điều khoản giải quyết tranh chấp giúp tránh hiểu lầm, tiết kiệm thời gian, chi phí khi có xung đột phát sinh.

2. Trách nhiệm của phòng khám trong việc giải quyết tranh chấp với bệnh nhân được quy định như thế nào?

Tại Khoản 2 Điều 50 Thông tư 32/2023/TT-BYT quy định, khi xảy ra tai biến y khoa mà có tranh chấp cần giải quyết, theo đề nghị của người bệnh, người đại diện người bệnh, người hành nghề hoặc cơ quan cảnh sát điều tra, tòa án thì cơ sở phòng khám có văn bản đề nghị Sở Y tế thành lập hội đồng chuyên môn để giải quyết và gửi kèm theo hồ sơ liên quan đến tranh chấp;

3. Nếu một bên không đồng ý với quyết định giải quyết tranh chấp, họ có thể khiếu nại tiếp đến đâu?

Bên không đồng ý với kết quả giải quyết tranh chấp có quyền khiếu nại tiếp lên cấp có thẩm quyền cao hơn (Sở Y tế) hoặc khởi kiện ra Tòa án.

4. Có cần có sự đồng ý của cả hai bên trước khi thực hiện các biện pháp hòa giải tranh chấp không?

Việc hòa giải chỉ có hiệu lực khi cả hai bên đồng thuận tham gia và đồng ý với nội dung hòa giải. Theo Điều 7 Luật Hòa giải ở cơ sở 2013, hòa giải được thực hiện trên cơ sở tự nguyện, không ép buộc.

5. Bệnh nhân có quyền yêu cầu bồi thường trong trường hợp phòng khám vi phạm hợp đồng không?

  • Nếu giữa bệnh nhân và phòng khám có hợp đồng dịch vụ y tế thì áp dụng trách nhiệm dân sự theo hợp đồng: Theo Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015, bên có nghĩa vụ mà vi phạm nghĩa vụ thì phải chịu trách nhiệm dân sự đối với bên có quyền. Ngoài ra, theo Điều 360 Bộ luật Dân sự 2015, trường hợp có thiệt hại do vi phạm nghĩa vụ gây ra thì bên có nghĩa vụ phải bồi thường toàn bộ thiệt hại, trừ trường hợp có thỏa thuận khác hoặc luật có quy định khác.
  • Nếu không có hợp đồng nhưng có hành vi gây thiệt hại thì áp dụng trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng: Theo Điều 584 Bộ luật Dân sự 2015, người nào có hành vi xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín, tài sản, quyền, lợi ích hợp pháp khác của người khác mà gây thiệt hại thì phải bồi thường, trừ trường hợp Bộ luật này, luật khác có liên quan quy định khác.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn liên quan đến tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân

Tìm luật sư tư vấn trong tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân là cần thiết vì luật sư giúp phân tích đúng quy định pháp luật, xác định quyền và nghĩa vụ của các bên, thu thập chứng cứ hợp lệ và lựa chọn phương thức giải quyết phù hợp (hòa giải, khiếu nại, khởi kiện). Sự hỗ trợ kịp thời của luật sư giúp bảo vệ quyền lợi chính đáng, hạn chế rủi ro pháp lý và tăng khả năng thành công trong giải quyết tranh chấp.

Quý Khách hàng còn nhu cầu tư vấn về tranh chấp giữa phòng khám và bệnh nhân, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.