Giải quyết tranh chấp về phí bảo hiểm công trình

Trong các dự án xây dựng, bảo hiểm công trình là một công cụ quan trọng nhằm bảo đảm an toàn tài chính cho chủ đầu tư, nhà thầu và các bên liên quan trước những rủi ro có thể phát sinh trong quá trình thi công. Tuy nhiên, thực tế cho thấy không ít tranh chấp đã xảy ra liên quan đến phí bảo hiểm công trình — bao gồm nghĩa vụ đóng phí, mức phí, thời điểm thanh toán và trách nhiệm khi có tổn thất. Việc hiểu rõ quy định pháp luật và cơ chế giải quyết tranh chấp trong lĩnh vực này là cần thiết để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên.

I. Sự ảnh hưởng của tranh chấp về phí bảo hiểm công trình

Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình là một dạng xung đột thường gặp giữa chủ đầu tư, nhà thầu và doanh nghiệp bảo hiểm trong quá trình thực hiện dự án xây dựng. 

Dù giá trị phí bảo hiểm thường chiếm tỷ trọng nhỏ so với tổng mức đầu tư, song những bất đồng về nghĩa vụ đóng phí, thời hạn thanh toán hay trách nhiệm bồi thường lại có thể gây ra hệ lụy nghiêm trọng về tài chính, tiến độ và pháp lý cho toàn bộ dự án.

• Ảnh hưởng đến tiến độ và hoạt động của dự án: Khi phát sinh tranh chấp về phí bảo hiểm, bên mua bảo hiểm (thường là chủ đầu tư hoặc nhà thầu chính) có thể bị tạm ngừng hoặc chậm trễ trong việc triển khai thi công, do chưa được xác nhận hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực. Trong trường hợp xảy ra sự cố trong thời gian chưa hoàn tất phí bảo hiểm, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền từ chối chi trả bồi thường, dẫn đến thiệt hại lớn cho dự án.
• Ảnh hưởng đến quan hệ hợp đồng và trách nhiệm pháp lý của các bên: Tranh chấp về phí bảo hiểm có thể dẫn đến vi phạm nghĩa vụ thanh toán theo hợp đồng bảo hiểm hoặc hợp đồng xây dựng. Nếu nhà thầu hoặc chủ đầu tư không thực hiện đúng nghĩa vụ này, doanh nghiệp bảo hiểm có quyền đơn phương chấm dứt hợp đồng, hoặc từ chối bồi thường khi xảy ra rủi ro. Điều đó kéo theo tranh chấp dây chuyền giữa các bên trong hợp đồng xây dựng – đặc biệt là khi công trình bị thiệt hại mà không có nguồn chi trả kịp thời.
• Ảnh hưởng đến uy tín và năng lực tài chính của doanh nghiệp: Đối với chủ đầu tư, việc để xảy ra tranh chấp về phí bảo hiểm cho thấy hạn chế trong năng lực quản lý tài chính và tuân thủ pháp lý, có thể ảnh hưởng đến uy tín trong các dự án tiếp theo. Về phía nhà thầu, tranh chấp với đơn vị bảo hiểm khiến công trình bị gián đoạn hoặc thiệt hại không được bồi thường sẽ làm giảm uy tín, khả năng cạnh tranh và xếp hạng năng lực trong hệ thống quản lý xây dựng quốc gia. Đối với doanh nghiệp bảo hiểm, việc từ chối chi trả hoặc kéo dài tranh chấp cũng gây ảnh hưởng đến hình ảnh và niềm tin của khách hàng, nhất là trong lĩnh vực đầu tư – xây dựng vốn yêu cầu sự minh bạch và ổn định cao.
• Ảnh hưởng đến môi trường đầu tư và tính an toàn của dự án: Tranh chấp kéo dài về phí bảo hiểm không chỉ gây thiệt hại kinh tế mà còn ảnh hưởng đến an toàn công trình và môi trường đầu tư xây dựng nói chung. Khi công trình không được bảo hiểm đầy đủ, rủi ro từ thiên tai, cháy nổ, sập đổ hoặc tai nạn lao động không có cơ chế bồi thường kịp thời, dẫn đến tổn thất cho người lao động, cộng đồng và ngân sách nhà nước. Về lâu dài, những tranh chấp dạng này làm suy giảm niềm tin của nhà đầu tư, ảnh hưởng đến khả năng huy động vốn cho các dự án tương lai.

II. Tìm hiểu về tranh chấp về phí bảo hiểm công trình

Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình là một vấn đề pháp lý khá phổ biến trong lĩnh vực đầu tư – xây dựng, đặc biệt ở các dự án có giá trị lớn, nhiều bên tham gia và quy trình thanh toán phức tạp.
Để hiểu rõ bản chất và cách thức xử lý hiệu quả, cần làm rõ các tình huống dễ phát sinh tranh chấp, các loại phí thường liên quan, cũng như cách ghi nhận, lưu trữ thông tin để phục vụ cho việc giải quyết khiếu nại hoặc tố tụng sau này.

1. Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình thường xảy ra trong những tình huống nào?

Tranh chấp thường phát sinh khi các bên không thống nhất về trách nhiệm đóng phí, thời điểm thanh toán, tỷ lệ phân bổ phí giữa các nhà thầu, hoặc điều kiện để hợp đồng bảo hiểm có hiệu lực. 

Ngoài ra, các tranh chấp cũng có thể nảy sinh khi doanh nghiệp bảo hiểm từ chối chi trả do cho rằng phí chưa được thanh toán đầy đủ hoặc thanh toán chậm.

2. Có những loại phí bảo hiểm nào liên quan đến tranh chấp về phí bảo hiểm công trình?

Trong dự án xây dựng, tranh chấp về phí bảo hiểm công trình thường xoay quanh các loại bảo hiểm bắt buộc như:

• Bảo hiểm mọi rủi ro xây dựng (CAR – Contractors All Risks);
• Bảo hiểm trách nhiệm dân sự đối với bên thứ ba;
• Bảo hiểm tai nạn cho người lao động thi công công trình;
• Bảo hiểm công trình trong thời gian bảo hành.

Mỗi loại bảo hiểm có quy định riêng về phạm vi, thời hạn và mức phí, nên việc phân định rõ bên nào chịu phí – bên nào được bảo hiểm là yếu tố then chốt để tránh phát sinh tranh chấp.

3. Làm thế nào để ghi nhận và lưu trữ thông tin liên quan đến tranh chấp về phí bảo hiểm công trình?

Việc quản lý hồ sơ bảo hiểm cần được thực hiện ngay từ khi ký kết hợp đồng. Các bên nên lưu trữ đầy đủ:

• Hợp đồng bảo hiểm, phụ lục, chứng từ nộp phí, biên bản làm việc và thư trao đổi giữa các bên;
• Biên bản xác nhận thiệt hại, tài liệu định giá và kết quả giám định của bên thứ ba (nếu có);
• Các quyết định nội bộ hoặc thư chấp thuận của chủ đầu tư, nhà thầu chính liên quan đến phí bảo hiểm.

Việc lưu trữ hồ sơ khoa học, có hệ thống không chỉ giúp giảm rủi ro pháp lý mà còn là chứng cứ quan trọng khi xảy ra tranh chấp hoặc khởi kiện tại tòa án, trọng tài.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến tranh chấp về phí bảo hiểm công trình

Hoạt động bảo hiểm trong lĩnh vực xây dựng được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau nhằm đảm bảo tính minh bạch, công bằng và bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên tham gia hợp đồng. 

Khi xảy ra tranh chấp về phí bảo hiểm công trình, việc viện dẫn đúng các quy định pháp lý là cơ sở quan trọng để xác định trách nhiệm, nghĩa vụ và quyền lợi của các bên trong quá trình giải quyết.

1. Theo quy định pháp luật, quyền lợi của các bên trong tranh chấp về phí bảo hiểm công trình được bảo vệ như thế nào?

Các quyền và nghĩa vụ của bên mua bảo hiểm, bên được bảo hiểm và doanh nghiệp bảo hiểm được quy định cụ thể tại Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022, Bộ luật Dân sự năm 2015 và Nghị định 67/2023/NĐ-CP (về bảo hiểm trong hoạt động đầu tư xây dựng).

Cụ thể theo Điều 37 Nghị định 67/2023/NĐ-CP, mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm bắt buộc công trình trong thời gian xây dựng được quy định cụ thể như sau:

• Đối với công trình xây dựng có giá trị dưới 1.000 tỷ đồng, không bao gồm phần công việc lắp đặt hoặc có bao gồm phần công việc lắp đặt nhưng chi phí thực hiện phần công việc lắp đặt thấp hơn 50% tổng giá trị hạng mục công trình xây dựng được bảo hiểm: Mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm quy định tại khoản 1 Mục I Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này.
• Đối với công trình xây dựng có giá trị dưới 1.000 tỷ đồng, có bao gồm công việc lắp đặt và chi phí thực hiện phần công việc lắp đặt chiếm từ 50% trở lên tổng giá trị hạng mục công trình xây dựng được bảo hiểm: Mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm quy định tại khoản 1 Mục II Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này.
• Đối với công trình xây dựng có giá trị từ 1.000 tỷ đồng trở lên quy định tại điểm a, điểm b khoản này: Doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm có thể thỏa thuận mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm trên cơ sở bằng chứng chứng minh doanh nghiệp, tổ chức bảo hiểm nước ngoài đứng đầu nhận tái bảo hiểm xác nhận. Doanh nghiệp, tổ chức bảo hiểm nước ngoài đứng đầu nhận tái bảo hiểm và doanh nghiệp, tổ chức bảo hiểm nước ngoài nhận tái bảo hiểm từ 10% tổng mức trách nhiệm của mỗi hợp đồng tái bảo hiểm phải đáp ứng quy định tại khoản 9 Điều 4 Nghị định này. Trong mọi trường hợp, mức phí bảo hiểm không được thấp hơn mức phí bảo hiểm tương ứng với 1.000 tỷ đồng nhân (x) 75% tỷ lệ phí bảo hiểm quy định tại khoản 1 Mục I Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này (đối với công trình quy định tại điểm a khoản 1 Điều này) hoặc khoản 1 Mục II Phụ lục III ban hành kèm theo Nghị định này (đối với công trình quy định tại điểm b khoản 1 Điều này).
• Đối với các công trình xây dựng chưa được quy định trong các trường hợp trên: Doanh nghiệp bảo hiểm và bên mua bảo hiểm có thể thỏa thuận quy tắc, điều khoản, mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm trên cơ sở bằng chứng chứng minh doanh nghiệp, tổ chức bảo hiểm nước ngoài đứng đầu nhận tái bảo hiểm xác nhận nhận tái bảo hiểm theo đúng quy tắc, điều khoản, mức phí bảo hiểm và mức khấu trừ bảo hiểm mà doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp cho bên mua bảo hiểm.

Theo đó, các bên có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại, hoàn trả phí bảo hiểm, hoặc yêu cầu doanh nghiệp bảo hiểm thực hiện đúng hợp đồng nếu chứng minh được mình đã tuân thủ đầy đủ nghĩa vụ theo thỏa thuận. Cơ quan nhà nước có thẩm quyền như Tòa án hoặc Trọng tài thương mại, sẽ căn cứ vào hợp đồng và quy định pháp luật để bảo vệ quyền lợi chính đáng của các bên.

2. Nếu không thực hiện đúng nghĩa vụ hợp đồng, bên nào sẽ chịu trách nhiệm trong tranh chấp về phí bảo hiểm công trình?

Theo quy định của Điều 146 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020), bên vi phạm nghĩa vụ hợp đồng phải chịu trách nhiệm dân sự tương ứng với mức độ vi phạm.

• Nếu chủ đầu tư hoặc nhà thầu không nộp phí bảo hiểm đúng thời hạn dẫn đến hợp đồng bảo hiểm không có hiệu lực, họ phải chịu toàn bộ thiệt hại phát sinh do rủi ro xảy ra.
• Ngược lại, nếu doanh nghiệp bảo hiểm không thực hiện đúng quy định về thời hạn, phạm vi hoặc điều kiện bảo hiểm, họ có thể bị xử phạt hành chính, đình chỉ giấy phép hoạt động theo quy định tại Điều 19 Nghị định số 174/2024/NĐ-CP.

3. Nhà thầu có thể làm gì để giảm thiểu rủi ro xảy ra tranh chấp về phí bảo hiểm công trình?

Để hạn chế tối đa rủi ro xảy ra tranh chấp về phí bảo hiểm công trình, nhà thầu cần thực hiện đồng bộ nhiều biện pháp. 

• Trước hết, việc ký kết hợp đồng bảo hiểm phải được tiến hành chặt chẽ, minh bạch, trong đó ghi rõ thời hạn, phạm vi bảo hiểm, mức phí, quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan. 
• Bên cạnh đó, nhà thầu cần thường xuyên rà soát tiến độ thanh toán phí, lưu trữ đầy đủ chứng từ nộp phí, biên bản xác nhận của doanh nghiệp bảo hiểm để làm cơ sở chứng minh khi có tranh chấp. 
• Ngoài ra, việc phối hợp với chủ đầu tư trong lựa chọn doanh nghiệp bảo hiểm có uy tín và hồ sơ pháp lý rõ ràng cũng góp phần giảm thiểu rủi ro. 
• Đặc biệt, trước khi ký kết hợp đồng, nhà thầu nên tham khảo ý kiến tư vấn của các chuyên gia pháp lý hoặc luật sư để đảm bảo các điều khoản bảo hiểm phù hợp với quy định pháp luật và thực tiễn thi công.

Tóm lại, việc chủ động quản lý, kiểm soát và tuân thủ chặt chẽ các quy định về bảo hiểm không chỉ giúp nhà thầu phòng ngừa tranh chấp mà còn thể hiện năng lực chuyên nghiệp, nâng cao uy tín trong hoạt động xây dựng.

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến tranh chấp về phí bảo hiểm công trình

Trong quá trình thực hiện hợp đồng xây dựng, khi phát sinh tranh chấp về phí bảo hiểm công trình, các bên thường gặp khó khăn trong việc xác định thẩm quyền giải quyết, quyền yêu cầu bồi thường và quy trình xử lý theo quy định pháp luật. 

Dưới đây là một số câu hỏi phổ biến giúp doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu hiểu rõ hơn để chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình:

1. Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình có thể giải quyết bằng cách nào?

Theo Điều 32 Luật Kinh doanh bảo hiểm 2022, các bên có thể lựa chọn thương lượng, hòa giải, trọng tài thương mại hoặc khởi kiện tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền. Pháp luật khuyến khích giải quyết bằng thương lượng và hòa giải trước khi khởi kiện để tiết kiệm thời gian, chi phí và duy trì quan hệ hợp tác giữa các bên.

2. Có thể yêu cầu bồi thường cho những thiệt hại do tranh chấp về phí bảo hiểm công trình gây ra không?

Nếu một bên chứng minh được thiệt hại thực tế phát sinh do hành vi vi phạm nghĩa vụ của bên kia (chẳng hạn như chậm nộp phí khiến hợp đồng bảo hiểm mất hiệu lực hoặc thiệt hại do từ chối chi trả bảo hiểm trái quy định), thì có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 146 Luật Xây dựng 2014 (sửa đổi 2020) và Điều 30, Điều 31 Luật Kinh doanh bảo hiểm năm 2022.

3. Quy trình hòa giải tranh chấp về phí bảo hiểm công trình được thực hiện như thế nào?

Quy trình hòa giải tranh chấp về phí bảo hiểm công trình thường bao gồm:

• Bước 1: Các bên gửi văn bản yêu cầu hòa giải nêu rõ nội dung tranh chấp;
• Bước 2: Bổ nhiệm hoặc thỏa thuận người làm trung gian hòa giải (có thể là bên thứ ba độc lập hoặc trung tâm hòa giải thương mại);
• Bước 3: Tổ chức buổi hòa giải, ghi nhận ý kiến, đề xuất giải pháp và lập biên bản hòa giải. Nếu hòa giải thành, các bên ký biên bản cam kết thực hiện; nếu không thành, các bên có quyền chuyển sang trọng tài hoặc tòa án.

Quy trình hòa giải này giúp các bên giải quyết tranh chấp một cách linh hoạt, hiệu quả và đúng trình tự pháp luật, tạo cơ sở cho việc xử lý minh bạch và công bằng trong lĩnh vực bảo hiểm công trình.

4. Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình có thể dẫn đến việc điều chỉnh chính sách bảo hiểm không?

Tranh chấp về phí bảo hiểm công trình có thể dẫn đến việc điều chỉnh chính sách bảo hiểm. Khi xảy ra nhiều tranh chấp liên quan đến phí bảo hiểm công trình, cơ quan quản lý hoặc doanh nghiệp bảo hiểm có thể xem xét, rà soát và điều chỉnh chính sách bảo hiểm.

Việc điều chỉnh có thể bao gồm sửa đổi cách tính phí, bổ sung quy định về trách nhiệm các bên, hoặc làm rõ điều kiện, phạm vi bảo hiểm nhằm hạn chế rủi ro và tranh chấp trong tương lai. 

5. Thời gian để giải quyết tranh chấp về phí bảo hiểm công trình thường kéo dài bao lâu?

Thời gian giải quyết tranh chấp về phí bảo hiểm công trình phụ thuộc vào phương thức lựa chọn:

• Nếu thương lượng, hòa giải: Thường kéo dài từ 15 đến 60 ngày;
• Nếu giải quyết tại trọng tài thương mại: Khoảng 3–6 tháng;
• Nếu khởi kiện ra Tòa án, thời gian có thể từ 6 tháng đến 1 năm, tùy mức độ phức tạp của vụ việc.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến tranh chấp về phí bảo hiểm công trình?

Khi xảy ra tranh chấp về phí bảo hiểm công trình, việc hiểu rõ quy định pháp luật và xác định đúng hướng giải quyết là yếu tố quyết định giúp doanh nghiệp bảo vệ quyền lợi và hạn chế thiệt hại tài chính. Tuy nhiên, thực tế cho thấy nhiều hợp đồng bảo hiểm công trình có nội dung phức tạp, điều khoản dễ gây hiểu lầm hoặc mâu thuẫn giữa các bên, nên rất cần sự hỗ trợ từ chuyên gia pháp lý có kinh nghiệm thực tiễn.

NPLAW – với đội ngũ luật sư và chuyên viên pháp lý chuyên sâu trong lĩnh vực xây dựng, bảo hiểm và hợp đồng thương mại – có thể đồng hành cùng doanh nghiệp, chủ đầu tư và nhà thầu trong các công việc sau:

• Phân tích, rà soát hợp đồng bảo hiểm công trình để phát hiện rủi ro pháp lý tiềm ẩn;
• Tư vấn phương án thương lượng, hòa giải hoặc khởi kiện phù hợp với từng vụ việc cụ thể;
• Đại diện khách hàng làm việc với doanh nghiệp bảo hiểm, trọng tài hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
• Xây dựng chiến lược pháp lý dài hạn giúp doanh nghiệp hạn chế tranh chấp trong các hợp đồng bảo hiểm tương lai.