Giải quyết tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Trong quá trình huy động vốn và mở rộng hoạt động kinh doanh, không ít doanh nghiệp phát sinh tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới, xoay quanh thẩm quyền quyết định, trình tự thủ tục thực hiện và quyền lợi của các cổ đông hiện hữu, đòi hỏi phải được xem xét thận trọng dưới góc độ pháp lý doanh nghiệp.

I. Thực trạng liên quan đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Trong thực tiễn hoạt động của công ty cổ phần, việc phát hành cổ phần mới là công cụ quan trọng nhằm huy động thêm vốn, mở rộng quy mô sản xuất – kinh doanh và nâng cao năng lực tài chính của doanh nghiệp. Tuy nhiên, cùng với lợi ích kinh tế mang lại, hoạt động này cũng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới giữa công ty với cổ đông, hoặc giữa các nhóm cổ đông với nhau.

Một trong những thực trạng dễ nhận thấy là việc doanh nghiệp tiến hành phát hành cổ phần mới khi chưa tuân thủ đầy đủ thẩm quyền và trình tự, thủ tục theo quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020, sửa đổi năm 2025 và Điều lệ công ty. Nhiều trường hợp, Hội đồng quản trị quyết định phát hành cổ phần mới vượt quá thẩm quyền, hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua nghị quyết nhưng không bảo đảm điều kiện về tỷ lệ biểu quyết, hình thức lấy ý kiến và công bố thông tin. Những sai sót này làm phát sinh tranh chấp về tính hợp pháp của đợt phát hành.

Bên cạnh đó, tranh chấp còn xuất phát từ việc xâm phạm quyền ưu tiên mua cổ phần của cổ đông hiện hữu. Trong thực tế, không ít doanh nghiệp phát hành cổ phần mới cho nhà đầu tư bên ngoài với giá thấp, hoặc không thông báo đầy đủ cho cổ đông hiện hữu về phương án phát hành, dẫn đến nguy cơ pha loãng tỷ lệ sở hữu và quyền kiểm soát của các cổ đông. Đây là nguyên nhân trực tiếp khiến cổ đông khởi kiện yêu cầu hủy nghị quyết hoặc yêu cầu bồi thường thiệt hại.

Ngoài ra, thực trạng tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới còn liên quan đến việc sử dụng vốn thu được từ đợt phát hành không đúng mục đích đã được thông qua, hoặc thiếu minh bạch trong quản lý, phân bổ cổ phần sau phát hành. Những hành vi này không chỉ làm mất lòng tin của cổ đông mà còn tiềm ẩn rủi ro pháp lý lớn cho doanh nghiệp, ảnh hưởng đến uy tín và khả năng huy động vốn trong tương lai.

Nhìn chung, thực trạng tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới cho thấy nhu cầu cấp thiết phải tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về thẩm quyền, trình tự, thủ tục và bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cổ đông. Đây cũng là cơ sở quan trọng để nhận diện nguyên nhân, hậu quả và đề xuất các giải pháp phòng ngừa, hạn chế tranh chấp trong hoạt động phát hành cổ phần của doanh nghiệp.

II. Khái niệm về tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Trong công ty cổ phần, phát hành cổ phần mới là quyết định quan trọng, tác động trực tiếp đến cơ cấu vốn, quyền sở hữu và quyền quản trị của các cổ đông. Khi quá trình phát hành không tuân thủ đúng quy định pháp luật hoặc Điều lệ công ty, hoặc khi quyền, lợi ích hợp pháp của cổ đông bị xâm phạm, các mâu thuẫn, bất đồng sẽ phát sinh và hình thành tranh chấp.

1. Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới là gì?

Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới là những mâu thuẫn, bất đồng phát sinh giữa công ty với cổ đông, hoặc giữa các cổ đông với nhau, liên quan đến quyết định, trình tự, thủ tục và nội dung phát hành cổ phần mới của công ty cổ phần. 

Tranh chấp có thể xoay quanh thẩm quyền quyết định phát hành, tính hợp pháp của nghị quyết thông qua phương án phát hành, giá chào bán cổ phần, đối tượng được mua cổ phần hoặc việc thực hiện quyền ưu tiên mua của cổ đông hiện hữu. Bản chất của loại tranh chấp này thường gắn liền với việc bảo vệ quyền lợi cổ đông và bảo đảm tính minh bạch trong quản trị công ty.

2. Những nguyên nhân phổ biến nào dẫn đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới trong công ty cổ phần?

Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới, trong đó phổ biến nhất là việc vi phạm quy định về thẩm quyền và trình tự, thủ tục phát hành theo Luật Doanh nghiệp năm 2020, sửa đổi năm 2025 và Điều lệ công ty. Cụ thể, việc Hội đồng quản trị quyết định phát hành vượt quá thẩm quyền, hoặc Đại hội đồng cổ đông thông qua nghị quyết không đúng tỷ lệ biểu quyết, không bảo đảm hình thức và nội dung theo luật định, thường là nguồn cơn của tranh chấp.

Ngoài ra, tranh chấp còn phát sinh khi công ty không bảo đảm quyền ưu tiên mua cổ phần của cổ đông hiện hữu, phát hành cổ phần với giá không hợp lý, thiếu minh bạch trong việc lựa chọn nhà đầu tư hoặc sử dụng vốn thu được từ đợt phát hành không đúng mục đích đã được phê duyệt. Những hành vi này dễ dẫn đến nghi ngờ về lợi ích nhóm và xung đột lợi ích trong nội bộ công ty.

3. Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới thường ảnh hưởng đến quyền lợi nào của cổ đông hiện hữu?

Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới thường ảnh hưởng trực tiếp đến nhiều quyền lợi cơ bản của cổ đông hiện hữu. 

• Trước hết là quyền ưu tiên mua cổ phần mới, vốn nhằm bảo đảm duy trì tỷ lệ sở hữu và quyền kiểm soát của cổ đông trong công ty. Khi quyền này bị xâm phạm, cổ đông có thể bị pha loãng tỷ lệ sở hữu và giảm ảnh hưởng trong việc quản trị doanh nghiệp.
• Bên cạnh đó, tranh chấp còn tác động đến quyền tham gia quản lý, biểu quyết tại Đại hội đồng cổ đông, quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, minh bạch về phương án phát hành, cũng như quyền hưởng lợi ích kinh tế tương ứng với tỷ lệ cổ phần nắm giữ.

Do đó, việc phát sinh tranh chấp không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích riêng lẻ của từng cổ đông mà còn tác động tiêu cực đến sự ổn định và phát triển bền vững của công ty cổ phần.

III. Quy định của pháp luật liên quan đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Phát hành cổ phần mới là hoạt động chịu sự điều chỉnh chặt chẽ của pháp luật doanh nghiệp nhằm bảo đảm quyền, lợi ích hợp pháp của cổ đông và tính minh bạch trong quản trị công ty. Khi phát sinh tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới, việc xác định đúng căn cứ pháp lý, trình tự thủ tục hợp lệ và trách nhiệm của các bên là yếu tố then chốt để giải quyết tranh chấp một cách hiệu quả.

1. Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về việc phát hành cổ phần mới trong công ty cổ phần?

Theo Luật Doanh nghiệp năm 2020, công ty cổ phần có quyền phát hành cổ phần để chào bán cổ phần theo các hình thức và điều kiện luật định. Cụ thể, căn cứ khoản 2 Điều 123 Luật Doanh nghiệp 2020, chào bán cổ phần có thể thực hiện theo các hình thức sau đây:

Chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu: Chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu là trường hợp công ty tăng thêm số lượng cổ phần, loại cổ phần được quyền chào bán và bán toàn bộ số cổ phần đó cho tất cả cổ đông theo tỷ lệ sở hữu cổ phần hiện có của họ tại công ty (khoản 1 Điều 124 Luật Doanh nghiệp 2020).

Chào bán cổ phần riêng lẻ (khoản 2 Điều 125 Luật Doanh nghiệp 2020): Chào bán cổ phần riêng lẻ của công ty cổ phần không phải là công ty đại chúng phải đáp ứng các điều kiện sau đây:

• Không chào bán thông qua phương tiện thông tin đại chúng;
• Chào bán cho dưới 100 nhà đầu tư, không kể nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp hoặc chỉ chào bán cho nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp.

Công ty cổ phần không phải là công ty đại chúng thực hiện chào bán cổ phần riêng lẻ theo quy định sau đây:

• Công ty quyết định phương án chào bán cổ phần riêng lẻ theo quy định của Luật này;
• Cổ đông của công ty thực hiện quyền ưu tiên mua cổ phần theo quy định tại khoản 2 Điều 124 của Luật này, trừ trường hợp sáp nhập, hợp nhất công ty;
• Trường hợp cổ đông và người nhận chuyển quyền ưu tiên mua không mua hết thì số cổ phần còn lại được bán cho người khác theo phương án chào bán cổ phần riêng lẻ với điều kiện không thuận lợi hơn so với điều kiện chào bán cho các cổ đông, trừ trường hợp Đại hội đồng cổ đông có chấp thuận khác.

Chào bán cổ phần ra công chúng: Chào bán cổ phần ra công chúng, chào bán cổ phần của công ty đại chúng và tổ chức khác thực hiện theo quy định của pháp luật về chứng khoán.

Việc phát hành cổ phần mới phải được quyết định bởi cơ quan có thẩm quyền trong công ty, chủ yếu là Đại hội đồng cổ đông theo điểm b khoản 2 Điều 138 Luật Doanh nghiệp 2020.

2. Trình tự, thủ tục phát hành cổ phần mới theo quy định của pháp luật gồm những bước nào?

Trình tự, thủ tục phát hành cổ phần mới cho cổ đông hiện hữu của công ty cổ phần không phải là công ty đại chúng được thực hiện theo khoản 2, khoản 3 Điều 124 Luật Doanh nghiệp 2020 như sau:

• Công ty phải thông báo bằng văn bản đến cổ đông theo phương thức để bảo đảm đến được địa chỉ liên lạc của họ trong sổ đăng ký cổ đông chậm nhất là 15 ngày trước ngày kết thúc thời hạn đăng ký mua cổ phần; Cổ đông có quyền chuyển quyền ưu tiên mua cổ phần của mình cho người khác.
• Trường hợp số lượng cổ phần dự kiến chào bán không được cổ đông và người nhận chuyển quyền ưu tiên mua đăng ký mua hết thì Hội đồng quản trị có quyền bán số cổ phần được quyền chào bán còn lại cho cổ đông của công ty và người khác với điều kiện không thuận lợi hơn so với những điều kiện đã chào bán cho các cổ đông, trừ trường hợp Đại hội đồng cổ đông có chấp thuận khác hoặc pháp luật về chứng khoán có quy định khác.
• Cổ phần được coi là đã bán khi được thanh toán đủ và những thông tin về người mua quy định được ghi đầy đủ vào sổ đăng ký cổ đông; kể từ thời điểm đó, người mua cổ phần trở thành cổ đông của công ty.
• Sau khi cổ phần được thanh toán đầy đủ, công ty phát hành và giao cổ phiếu cho người mua; trường hợp không giao cổ phiếu, các thông tin về cổ đông quy định tại khoản 2 Điều 122 của Luật này được ghi vào sổ đăng ký cổ đông để chứng thực quyền sở hữu cổ phần của cổ đông đó trong công ty.

Còn trường hợp nhà đầu tư nước ngoài mua cổ phần chào bán riêng lẻ thì theo khoản 3 Điều 125 Luật Doanh nghiệp năm 2020, phải làm thủ tục về mua cổ phần theo quy định của Luật Đầu tư 2020. 

3. Quy định của pháp luật về xử lý cổ phần phát hành trái pháp luật là gì?

Trường hợp cổ phần được phát hành trái với quy định của pháp luật hoặc trái với nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông, pháp luật cho phép áp dụng các biện pháp xử lý nhằm khôi phục trật tự quản lý doanh nghiệp. 

• Yêu cầu hủy bỏ nghị quyết Đại hội đồng cổ đông: Căn cứ khoản 2 Điều 151 Luật Doanh nghiệp 2020, cổ đông, nhóm cổ đông có quyền yêu cầu Tòa án hoặc Trọng tài xem xét, hủy bỏ nghị quyết hoặc một phần nội dung nghị quyết Đại hội đồng cổ đông trong các trường hợp nội dung nghị quyết vi phạm pháp luật hoặc Điều lệ công ty.
• Bồi thường thiệt hại: Căn cứ khoản 5 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020, người ký kết hợp đồng, giao dịch, cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị hoặc Giám đốc hoặc Tổng giám đốc có liên quan phải liên đới bồi thường thiệt hại phát sinh, hoàn trả cho công ty khoản lợi thu được từ việc thực hiện hợp đồng, giao dịch đó.

Ngoài ra, cá nhân, tổ chức có liên quan đến việc phát hành cổ phần trái pháp luật còn có thể phải chịu xử phạt vi phạm hành chính theo quy định của pháp luật có liên quan. Ví dụ theo khoản 3 Điều 46 Nghị định 122/2021/NĐ-CP, phạt tiền từ 30.000.000 đồng đến 50.000.000 đồng nếu không thực hiện thủ tục điều chỉnh vốn hoặc thay đổi thành viên, cổ đông sáng lập theo quy định tại cơ quan đăng ký kinh doanh khi đã kết thúc thời hạn góp vốn và hết thời gian điều chỉnh vốn do thành viên, cổ đông sáng lập không góp đủ vốn nhưng không có thành viên, cổ đông sáng lập nào thực hiện cam kết góp vốn. 

4. Nghĩa vụ chứng minh trong tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới thuộc về bên nào?

Trong tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới, nghĩa vụ chứng minh được xác định theo nguyên tắc chung của pháp luật tố tụng dân sự. Theo đó, nghĩa vụ chứng minh của đương sự thực hiện theo quy định tại Điều 91 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015 cụ thể như sau: Đương sự có yêu cầu Tòa án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình phải thu thập, cung cấp, giao nộp cho Tòa án tài liệu, chứng cứ để chứng minh cho yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp. 

Do đó, bên khởi kiện có nghĩa vụ chứng minh việc phát hành cổ phần mới là trái pháp luật hoặc xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của mình, chẳng hạn như vi phạm thẩm quyền, trình tự, thủ tục hoặc quyền ưu tiên mua cổ phần.

Tuy nhiên, công ty với tư cách là chủ thể tổ chức và thực hiện đợt phát hành  cũng có nghĩa vụ cung cấp tài liệu, chứng cứ chứng minh việc phát hành cổ phần mới được thực hiện đúng quy định của pháp luật và nghị quyết có liên quan. Việc phân định hợp lý nghĩa vụ chứng minh giữa các bên góp phần bảo đảm tính khách quan, công bằng trong quá trình giải quyết tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới.

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Trong thực tiễn quản trị và huy động vốn của công ty cổ phần, tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới không chỉ phát sinh ở giai đoạn chuẩn bị mà còn diễn ra sau khi đợt phát hành đã hoàn tất. Việc giải đáp đúng các vướng mắc thường gặp sẽ giúp cổ đông và doanh nghiệp có cách tiếp cận phù hợp, hạn chế rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của mình.

1. Trường hợp công ty đã hoàn tất phát hành, tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới được xử lý như thế nào?

Trong trường hợp công ty đã hoàn tất việc phát hành cổ phần mới nhưng phát sinh tranh chấp, cơ quan có thẩm quyền sẽ xem xét tính hợp pháp của đợt phát hành trên cơ sở thẩm quyền quyết định, trình tự, thủ tục và nội dung phát hành. 

Nếu việc phát hành bị xác định là trái pháp luật hoặc trái nghị quyết của Đại hội đồng cổ đông, Tòa án hoặc Trọng tài có thể tuyên hủy nghị quyết liên quan, yêu cầu thu hồi hoặc hủy bỏ số cổ phần đã phát hành trái quy định, đồng thời giải quyết hậu quả pháp lý phát sinh. Trường hợp vi phạm không nghiêm trọng hoặc có thể khắc phục, việc hợp thức hóa đợt phát hành cũng có thể được xem xét.

2. Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới có bắt buộc phải khởi kiện ra tòa án không?

Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới không bắt buộc trong mọi trường hợp phải khởi kiện ra Tòa án. 

Trước hết, các bên có thể lựa chọn thương lượng, hòa giải nội bộ nhằm đạt được sự thống nhất trên cơ sở tôn trọng quyền và lợi ích của nhau. 

Ngoài ra, nếu Điều lệ công ty hoặc thỏa thuận giữa các bên có quy định về Trọng tài thương mại, tranh chấp có thể được giải quyết bằng trọng tài. Chỉ khi các phương thức này không đạt hiệu quả hoặc không được lựa chọn, các bên mới tiến hành khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền.

3. Người nhận chuyển nhượng cổ phần trong đợt phát hành trái pháp luật có được bảo vệ quyền lợi không?

Quyền lợi của người nhận cổ phần trong đợt phát hành trái pháp luật được xem xét trên cơ sở mức độ ngay tình và lỗi của các bên liên quan. 

Nếu người nhận cổ phần là bên thứ ba ngay tình, không biết và không thể biết về việc phát hành trái pháp luật, thì quyền lợi của họ có thể được pháp luật xem xét bảo vệ ở mức độ nhất định. 

Tuy nhiên, trong trường hợp cổ phần bị buộc thu hồi hoặc hủy bỏ, người nhận cổ phần thường chỉ có quyền yêu cầu công ty hoặc cá nhân có lỗi bồi thường thiệt hại theo quy định của pháp luật.

4. Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới có ảnh hưởng đến việc chia cổ tức không?

Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới có thể ảnh hưởng trực tiếp đến việc chia cổ tức, đặc biệt khi kết quả giải quyết tranh chấp dẫn đến việc thay đổi số lượng cổ phần hợp pháp đang lưu hành. 

Nếu số cổ phần phát hành trái pháp luật bị hủy bỏ hoặc thu hồi, việc xác định tỷ lệ chia cổ tức sẽ phải được điều chỉnh lại tương ứng. Trong thời gian tranh chấp chưa được giải quyết dứt điểm, công ty thường thận trọng trong việc chia cổ tức để tránh phát sinh thêm tranh chấp và rủi ro pháp lý.

5. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc phát hành cổ phần mới trái được xác định như thế nào?

Trách nhiệm bồi thường thiệt hại phát sinh từ việc phát hành cổ phần mới trái pháp luật được xác định dựa trên lỗi của các chủ thể liên quan, bao gồm thành viên Hội đồng quản trị, người quản lý công ty hoặc cá nhân trực tiếp thực hiện hành vi vi phạm. Căn cứ khoản 5 Điều 167 Luật Doanh nghiệp 2020, người ký kết hợp đồng, giao dịch, cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị hoặc Giám đốc hoặc Tổng giám đốc có liên quan phải liên đới bồi thường thiệt hại phát sinh, hoàn trả cho công ty khoản lợi thu được từ việc thực hiện hợp đồng, giao dịch đó.

Thiệt hại được bồi thường phải là thiệt hại thực tế, trực tiếp và có mối quan hệ nhân quả với hành vi phát hành trái pháp luật, chẳng hạn như thiệt hại do pha loãng cổ phần, giảm giá trị cổ phần hoặc tổn thất về quyền quản trị của cổ đông. Người có lỗi phải bồi thường theo quy định của pháp luật và Điều lệ công ty.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới

Tranh chấp về việc phát hành cổ phần mới là loại tranh chấp phức tạp, liên quan đồng thời đến pháp luật doanh nghiệp, pháp luật dân sự và thực tiễn quản trị công ty. Việc tìm đến luật sư tư vấn tại NPLaw sẽ giúp doanh nghiệp và cổ đông đánh giá chính xác tính hợp pháp của đợt phát hành, nhận diện rủi ro pháp lý và xây dựng phương án xử lý phù hợp, từ thương lượng, hợp thức hóa đến giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài. Với kinh nghiệm chuyên sâu trong lĩnh vực doanh nghiệp và tranh chấp nội bộ công ty, NPLaw là địa chỉ đáng tin cậy để đồng hành và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của bạn một cách hiệu quả.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.