Hành vi gian dối trong thẩm định giá bị xử lý như thế nào?

Trong các giao dịch kinh tế, tài chính, hoạt động thẩm định giá đóng vai trò cực kỳ quan trọng, là cơ sở để định giá tài sản, đưa ra các quyết định đầu tư, vay vốn hay giải quyết tranh chấp. Tuy nhiên, khi hành vi gian dối trong thẩm định giá xuất hiện, nó không chỉ làm sai lệch giá trị thực, gây thiệt hại nghiêm trọng cho các bên liên quan mà còn làm suy giảm niềm tin vào thị trường và hệ thống pháp luật. Bài viết này của NPLaw sẽ đi sâu phân tích các quy định pháp luật về xử lý hành vi gian dối trong thẩm định giá, giúp quý độc giả nắm vững những chế tài áp dụng, từ xử phạt hành chính đến truy cứu trách nhiệm hình sự, qua đó đề cao sự minh bạch và công bằng.

I. Thực trạng liên quan đến gian dối trong thẩm định giá

Hiện nay, tình trạng gian dối trong thẩm định giá tại Việt Nam vẫn còn tồn tại và diễn biến phức tạp, gây ảnh hưởng tiêu cực đến tính minh bạch, khách quan và hiệu quả sử dụng tài sản công, cũng như môi trường đầu tư, kinh doanh. Một số biểu hiện phổ biến của hành vi gian dối trong thẩm định giá bao gồm: cố ý điều chỉnh giá trị tài sản để phục vụ lợi ích của một bên; sử dụng thông tin thị trường không chính xác hoặc không có cơ sở; thỏa thuận ngầm giữa doanh nghiệp thẩm định giá và khách hàng để làm sai lệch kết quả; lập hồ sơ thẩm định giá mang tính hình thức, không tuân thủ đúng quy trình chuyên môn.

Mặc dù pháp luật đã có quy định về trách nhiệm và chế tài đối với hành vi vi phạm, nhưng việc giám sát và xử lý chưa thực sự triệt để, khiến hiện tượng gian dối trong thẩm định giá vẫn chưa được kiểm soát hiệu quả. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý nhà nước, nâng cao năng lực và đạo đức nghề nghiệp của thẩm định viên, đồng thời hoàn thiện hành lang pháp lý để đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong hoạt động thẩm định giá.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến gian dối trong thẩm định giá

1. Gian dối trong thẩm định giá là gì?

Theo khoản 16 Điều 4 Luật Giá 2023, thẩm định giá là hoạt động tư vấn xác định giá trị của tài sản thẩm định giá tại một địa điểm, thời điểm, phục vụ cho mục đích nhất định do doanh nghiệp thẩm định giá, hội đồng thẩm định giá thực hiện theo Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam.

Từ đó, gian dối trong thẩm định giá được hiểu là hành vi cố tình làm sai lệch kết quả định giá tài sản so với giá trị thực tế trên thị trường, nhằm phục vụ lợi ích không chính đáng cho một hoặc nhiều bên có liên quan. Các hành vi gian dối có thể bao gồm: cung cấp thông tin không trung thực; sử dụng dữ liệu giả mạo hoặc không phù hợp; lựa chọn phương pháp định giá không khách quan; hoặc có sự thông đồng giữa bên thuê thẩm định giá và tổ chức thẩm định giá.

2. Những hành vi nào bị coi là gian dối trong quá trình lập báo cáo thẩm định giá theo quy định hiện hành?

Theo Điều 7 Luật Giá năm 2023, trong quá trình lập báo cáo thẩm định giá, các hành vi sau đây bị coi là gian dối và bị nghiêm cấm:

• Lập khống báo cáo thẩm định giá, các tài liệu liên quan đến hoạt động thẩm định giá;
• Ký chứng thư thẩm định giá, báo cáo thẩm định giá khi không phải là thẩm định viên về giá, hoặc không đúng lĩnh vực chuyên môn, không đủ điều kiện hành nghề theo quy định;
• Làm giả hoặc sử dụng chứng thư thẩm định giá giả;
• Cung cấp dịch vụ thẩm định giá khi không đủ điều kiện kinh doanh, hoặc cung cấp cho bên có liên quan trái quy định;
• Thông đồng, cấu kết, thỏa thuận để làm sai lệch mức giá hoặc giá trị tài sản thẩm định giá nhằm vụ lợi, trục lợi;
• Cố ý cung cấp thông tin sai lệch về tài sản thẩm định giá từ phía khách hàng hoặc bên thứ ba có tên trong hợp đồng;
• Lập chứng thư thẩm định giá khi không đủ điều kiện hoặc không trung thực về trình độ, kinh nghiệm;
• Lập khống thông báo kết quả thẩm định giá.
• …

Như vậy, mọi hành vi làm sai lệch thông tin, thiếu trung thực, lập khống tài liệu, vi phạm điều kiện hành nghề hoặc thông đồng làm sai lệch giá trị tài sản đều bị coi là hành vi gian dối trong lập báo cáo thẩm định giá theo Luật Giá 2023.

III. Giải đáp các thắc mắc về gian dối trong thẩm định giá

1. Doanh nghiệp thực hiện hành vi gian dối trong thẩm định giá sẽ bị xử phạt như thế nào?

Doanh nghiệp có hành vi gian dối trong thẩm định giá sẽ bị xử phạt vi phạm hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự tùy theo mức độ vi phạm, căn cứ theo Nghị định 87/2024/NĐ-CP và Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017). Cụ thể:

1.1. Xử phạt hành chính

Theo điểm a khoản 3 Điều 23 Nghị định 87/2024/NĐ-CP, hành vi cung cấp thông tin không chính xác, không trung thực về trình độ, kinh nghiệm và khả năng cung cấp dịch vụ của thẩm định viên về giá hoặc doanh nghiệp thẩm định giá sẽ bị xử phạt hành chính.

Mức phạt cụ thể như sau:

• Đối với thẩm định viên về giá (cá nhân): phạt tiền từ 10.000.000 đồng đến 20.000.000 đồng.
• Đối với doanh nghiệp thẩm định giá (tổ chức): phạt tiền từ 20.000.000 đồng đến 40.000.000 đồng, do mức phạt đối với tổ chức gấp 2 lần cá nhân theo khoản 4 Điều 3 của Nghị định này.

Ngoài ra, theo điểm b khoản 7 Điều 23, cá nhân hoặc tổ chức vi phạm còn bị buộc phải thực hiện biện pháp khắc phục hậu quả bằng cách phải cung cấp lại thông tin đúng, chính xác và trung thực về trình độ, kinh nghiệm và khả năng cung cấp dịch vụ của thẩm định viên hoặc doanh nghiệp thẩm định giá.

1.2. Truy cứu trách nhiệm hình sự

Trường hợp hành vi gian dối trong thẩm định giá gây hậu quả nghiêm trọng, cấu thành tội phạm, người vi phạm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung 2017) cụ thể tại:

• Điều 222: Tội vi phạm quy định về hoạt động định giá tài sản trong tố tụng hình sự;
• Điều 174: Tội lừa đảo chiếm đoạt tài sản, nếu có yếu tố chiếm đoạt.

Hình phạt có thể bao gồm phạt tù, cấm hành nghề, hoặc bồi thường thiệt hại cho Nhà nước hoặc tổ chức, cá nhân bị ảnh hưởng.

Vì vậy, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, hành vi gian dối trong thẩm định giá không chỉ bị xử phạt hành chính mà còn có thể bị truy cứu hình sự nếu gây hậu quả nghiêm trọng hoặc có dấu hiệu của hành vi lừa đảo, trục lợi bất hợp pháp.

2. Người hối lộ để thực hiện hành vi gian dối trong thẩm định giá có bị truy cứu trách nhiệm hình sự không?

Người thực hiện hành vi hối lộ để làm sai lệch kết quả thẩm định giá có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo quy định của Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017). Cụ thể:

• Nếu người đó là cá nhân trong khu vực ngoài nhà nước, họ có thể bị xử lý về tội Đưa hối lộ theo Điều 364 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017, với các mức phạt tù từ 6 tháng đến 20 năm, hoặc tù chung thân, tùy theo tính chất, mức độ và giá trị của khoản hối lộ.
• Trường hợp người đưa hối lộ là cán bộ, công chức, viên chức, ngoài tội Đưa hối lộ, còn có thể bị xem xét thêm các tội danh khác như:
  • Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng đối với người khác để trục lợi (Điều 358 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017),
  • Hoặc Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản (Điều 355 Bộ luật Hình sự 2015 sửa đổi, bổ sung năm 2017), nếu có dấu hiệu trục lợi thông qua việc tác động đến hoạt động thẩm định giá.

Tóm lại, người hối lộ để làm sai lệch kết quả thẩm định giá không chỉ vi phạm pháp luật về giá mà còn có thể bị xử lý hình sự về tội Đưa hối lộ, với các mức phạt nghiêm khắc theo quy định hiện hành.

3. Có bắt buộc phải đình chỉ hoạt động đối với thẩm định viên vi phạm đạo đức nghề nghiệp không?

Không phải mọi hành vi vi phạm đạo đức nghề nghiệp đều dẫn đến việc bị đình chỉ hoạt động. Việc đình chỉ hay không phụ thuộc vào mức độ vi phạm cụ thể và quy định trong pháp luật.

Theo Điều 22 Thông tư 34/2024/TT-BTC, thẻ thẩm định viên về giá chỉ bị thu hồi trong những trường hợp nghiêm trọng, ví dụ như:

• Giả mạo hồ sơ: Cung cấp bằng cấp, chứng chỉ không đúng sự thật để đủ điều kiện thi cấp thẻ thẩm định viên về giá; sử dụng giấy tờ tùy thân giả như chứng minh nhân dân, căn cước công dân, hộ chiếu...
• Gian lận trong kỳ thi: Nhờ người khác thi hộ khi tham gia kỳ thi cấp thẻ thẩm định viên.

Việc thu hồi thẻ sẽ do Bộ Tài chính hoặc cơ quan được phân cấp quyết định, theo mẫu quy định tại Phụ lục VI của Thông tư 34/2024/TT-BTC.

Như vậy, chỉ những hành vi gian lận nghiêm trọng mới dẫn đến thu hồi thẻ và đình chỉ hoạt động. Các vi phạm về đạo đức nghề nghiệp thông thường có thể bị xử phạt hành chính hoặc đình chỉ có thời hạn, chứ không bắt buộc phải thu hồi thẻ ngay.

4. Các cơ quan nào có thẩm quyền xử lý vi phạm liên quan đến hành vi gian dối trong thẩm định giá?

Hành vi gian dối trong thẩm định giá như cố tình làm sai lệch kết quả, thông đồng để trục lợi hoặc cung cấp thông tin không trung thực có thể bị xử lý bởi nhiều cơ quan có thẩm quyền khác nhau theo quy định tại Chương IV Nghị định 87/2024/NĐ-CP, tùy vào tính chất và mức độ vi phạm. Cụ thể:

• Thanh tra chuyên ngành về giá: Bao gồm Chánh Thanh tra Bộ và Chánh Thanh tra Sở, có thẩm quyền xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi gian lận trong thẩm định giá với mức phạt lên đến 150 triệu đồng, tùy theo cấp độ và chức danh.
• Ủy ban nhân dân các cấp: Tùy cấp độ (xã, huyện, tỉnh), các Chủ tịch UBND có thể xử phạt hành chính đối với hành vi gian dối trong thẩm định giá với mức xử phạt tương ứng từ 5 đến 150 triệu đồng.
• Lực lượng Quản lý thị trường: Có thẩm quyền kiểm tra, lập biên bản và xử phạt hành chính đối với hành vi gian dối trong hoạt động thẩm định giá, đặc biệt là khi vi phạm có yếu tố cạnh tranh không lành mạnh hoặc ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng.
• Công an nhân dân: Trường hợp hành vi gian dối có dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự hoặc gây ảnh hưởng đến an ninh kinh tế, lực lượng công an từ cấp tỉnh đến trung ương có thể tiến hành xử phạt hành chính hoặc chuyển hồ sơ sang điều tra hình sự nếu cần thiết.

Vì vậy, tùy theo tính chất và mức độ vi phạm, thẩm định viên hoặc tổ chức thẩm định giá có thể bị xử lý hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự bởi các cơ quan nêu trên.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về gian dối trong thẩm định giá

Trên đây là những chia sẻ pháp lý liên quan đến gian dối trong thẩm định giá mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Nếu Quý độc giả còn bất kỳ vướng mắc nào cần được tư vấn thêm, xin vui lòng liên hệ ngay với NPLaw để được giải đáp thắc mắc.