Huy động vốn đa cấp: thực trạng, khái niệm và quy định mới nhất hiện nay

Huy động vốn đa cấp là không còn là thuật ngữ xa lạ trong nền kinh tế hiện nay. Và với tác động mạnh mẽ của nó tới thị trường, pháp luật đã đặt ra nhiều quy định liên quan nhằm mục đích điều chỉnh việc huy động vốn theo phương thức này. Bài viết dưới đây của NPLaw sẽ giúp quý bạn đọc nắm được các thông tin cơ bản nhất liên quan tới vấn đề này. 

I. Thực trạng liên quan đến huy động vốn đa cấp

Trong những năm gần đây, thực trạng huy động vốn đa cấp đang ngày càng phổ biến tại Việt Nam với nhiều mô hình biến tướng không theo quy định pháp luật. Điểm chung của các mô hình biến tướng này là việc lợi dụng sự thiếu hiểu biết của người dân, đưa ra các cam kết lợi nhuận cao, ổn định, thậm chí “không rủi ro” để lôi kéo đầu tư.

Theo đó, các hình thức huy động vốn đa cấp thường được áp dụng hiện nay gồm: 

• Sàn giao dịch ngoại hối, tiền ảo: Với những ưu đãi lớn như cam kết lợi nhuận lên đến 20-30%/tháng,... 
• Dự án bất động sản "ma": Kêu gọi góp vốn đầu tư chung nhưng không có dự án thực tế hoặc pháp lý không minh bạch.
• Các app hoàn tiền, tiêu dùng tích điểm: Mô hình lấy tiền của người vào sau trả cho người trước dưới danh nghĩa chiết khấu cao cũng là biến tướng của huy động vốn đa cấp. 

Có thể thấy, huy động vốn đa cấp, về bản chất không phải là điều xấu. Nhưng việc áp dụng trên thực tế, không tuân theo các quy định pháp luật hiện hành, khiến hình thức này trở nên vi phạm pháp luật và cần bị dẹp bỏ. 

II. Khái niệm về huy động vốn đa cấp

Trước khi phân tích các quy định pháp luật về huy động vốn đa cấp, quý bạn đọc cần có những thông tin cơ bản về khái niệm và đặc điểm của hình thức này. 

1. Huy động vốn đa cấp là gì?

Hiện nay pháp luật không đưa ra giải thích cụ thể thế nào là “huy động vốn đa cấp”. Điều này phần nào khiến các tổ chức, cá nhân có nhu cầu tìm hiểu về vấn đề này gặp nhiều khó khăn.

Hiểu được điều này, tham khảo tinh thần quy định tại khoản 1 Điều 3 Nghị định 40/2018/NĐ-CP, NPLaw đưa ra cách hiểu đơn giản về thuật ngữ này như sau: 

Huy động vốn đa cấp là việc một cá nhân hoặc tổ chức kêu gọi nhiều người tham gia góp vốn đầu tư, trong đó người tham gia sẽ được hưởng lợi nhuận, hoa hồng hoặc các lợi ích kinh tế khác dựa trên việc lôi kéo, tuyển dụng thêm người mới vào hệ thống theo cấu trúc hình tháp hoặc nhiều cấp bậc.

Việc xác định được khái niệm của huy động vốn đa cấp sẽ là bước đệm cho quý bạn đọc tìm hiểu thêm các quy định liên quan. 

2. Những đặc điểm nào giúp nhận diện mô hình huy động vốn đa cấp?

Dựa trên những kinh nghiệm thực tiễn, có thể nhận diện mô hình huy động vốn đa cấp dựa trên một số đặc điểm sau:

• Cam kết lợi nhuận cao bất thường: Mức lãi suất hứa hẹn thường cao gấp nhiều lần lãi suất ngân hàng mà không đi kèm với hoạt động sản xuất kinh doanh rõ ràng.
• Thường đi kèm với mục tiêu tuyển thêm người: Lợi nhuận chủ yếu đến từ việc "giới thiệu thành viên mới" thay vì bán sản phẩm. 
• Cấu trúc hình tháp: Hệ thống chia thành nhiều tầng, cấp bậc và người cấp bậc trên hưởng lợi từ tất cả các cấp bên dưới.

Trên đây chỉ là những đặc điểm thường thấy để nhận diện mô hình huy động vốn đa cấp. Ngoài ra, mô hình này có thể diễn biến phức tạp hơn tùy vào ý chí của những người lập ra mô hình. 

3. Huy động vốn đa cấp khác gì với hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp?

Một vấn đề cũng thường được mọi người đặt ra khi tìm hiểu về vấn đề này là huy động vốn đa cấp có khác với hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp hay không. Câu trả lời là Có.

Theo Nghị định 40/2018/NĐ-CP, có thể đặt ra một số tiêu chí phân biệt huy động vốn đa cấp và hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp như sau:

Trên đây là những tiêu chí cơ bản để phân biệt huy động vốn đa cấp và hoạt động bán hàng đa cấp hợp pháp. Quý bạn đọc có thể tham khảo để dễ dàng nhận ra sự khác biệt giữa 2 hình thức này. 

III. Quy định của pháp luật liên quan đến huy động vốn đa cấp

Phần dưới đây NPLaw sẽ tập trung phân tích các quy định của pháp luật liên quan đến huy động vốn đa cấp. 

1. Huy động vốn đa cấp thường được tổ chức dưới những hình thức nào?

Hiện nay không có quy định nào liệt kê những hình thức tổ chức của huy động vốn đa cấp. Do vậy, việc nêu các hình thức này dựa trên kinh nghiệm thực tiễn và tinh thần Nghị định 40/2018/NĐ-CP, bao gồm: 

• Góp vốn đầu tư dự án (trá hình hợp đồng hợp tác kinh doanh): Biểu hiện của hình thức này là việc kêu gọi cá nhân góp vốn vào dự án (bất động sản, năng lượng, công nghệ…) với lợi nhuận cao bất thường và thường kèm theo điều kiện giới thiệu người mới. 
• Phát hành “gói đầu tư” hoặc “hợp đồng ủy thác đầu tư”: Doanh nghiệp đưa ra các “gói đầu tư” với mức lợi nhuận cố định nhưng không minh bạch hoạt động sử dụng vốn và có cơ chế hưởng hoa hồng theo cấp bậc. 
• Huy động vốn thông qua mô hình thương mại điện tử, ứng dụng công nghệ: Người tham gia phải nạp tiền để nâng cấp tài khoản và thu nhập chính đến từ việc giới thiệu thêm người tham gia.

Trên đây chỉ là một vài hình thức phổ biến mà huy động vốn đa cấp thường sử dụng. Quý bạn đọc có thể tham khảo để hạn chế rủi ro trong đầu tư. 

2. Pháp luật hiện hành có cho phép hoạt động huy động vốn theo mô hình đa cấp không?

Theo Điều 4 Nghị định 40/2018/NĐ-CP thì pháp luật hiện hành không cho phép huy động vốn theo mô hình đa cấp. Theo đó, hoạt động kinh doanh theo phương thức đa cấp chỉ được thực hiện với hàng hóa, trừ một số loại hàng hóa sau: 

• Hàng hóa là thuốc; trang thiết bị y tế; các loại thuốc thú y (bao gồm cả thuốc thú y thủy sản); thuốc bảo vệ thực vật; hóa chất, chế phẩm diệt côn trùng, diệt khuẩn hạn chế sử dụng và cấm sử dụng trong lĩnh vực gia dụng và y tế và các loại hóa chất nguy hiểm. 
• Sản phẩm nội dung thông tin số. 

Có thể thấy, việc huy động vốn đa cấp có đối tượng không phải là hàng hóa nên không được pháp luật cho phép thực hiện. 

3. Khi nào hành vi huy động vốn đa cấp bị xem là vi phạm pháp luật?

Một vấn đề cũng được nhiều người quan tâm khi tìm hiểu về huy động vốn đa cấp là khi nào hành vi này được xem là vi phạm pháp luật. Việc nắm rõ quy định này sẽ giúp các tổ chức, cá nhân có nhu cầu tránh được rủi ro bị thiệt hại. 

Theo Điều 5 Nghị định 40/2018/NĐ-CP, hành vi huy động vốn đa cấp có thể xem là vi phạm pháp luật nếu thuộc một trong các trường hợp sau: 

• Yêu cầu người khác phải đặt cọc hoặc nộp một khoản tiền nhất định để được ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp. 
• Yêu cầu người khác phải mua một số lượng hàng hóa nhất định để được ký hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp. 
• Cho người tham gia bán hàng đa cấp nhận tiền hoặc lợi ích kinh tế khác từ việc giới thiệu người khác tham gia vào hoạt động bán hàng đa cấp mà không phải từ việc mua, bán hàng hóa của người được giới thiệu đó. 
• Từ chối chi trả không có lý do chính đáng các khoản hoa hồng, tiền thưởng hay lợi ích kinh tế khác mà người tham gia bán hàng đa cấp có quyền hưởng.
• Cung cấp thông tin gian dối về kế hoạch trả thưởng, về lợi ích của việc tham gia mạng lưới bán hàng đa cấp.
• Cung cấp thông tin gian dối, gây nhầm lẫn về tính năng, công dụng của hàng hóa hoặc hoạt động của doanh nghiệp thông qua báo cáo viên, đào tạo viên tại hội nghị, hội thảo, đào tạo hoặc thông qua tài liệu của doanh nghiệp.
• Duy trì nhiều hơn một hợp đồng tham gia bán hàng đa cấp, vị trí kinh doanh đa cấp, mã số kinh doanh đa cấp hoặc các hình thức khác tương đương đối với cùng một người tham gia bán hàng đa cấp.
• Thực hiện khuyến mại sử dụng mạng lưới gồm nhiều cấp, nhiều nhánh mà trong đó người tham gia chương trình khuyến mại có nhiều hơn một vị trí, mã số hoặc các hình thức tương đương khác.
• Tổ chức các hoạt động trung gian thương mại theo quy định của pháp luật thương mại nhằm phục vụ cho việc duy trì, mở rộng và phát triển mạng lưới bán hàng đa cấp.
• Tiếp nhận hoặc chấp nhận đơn hoặc bất kỳ hình thức văn bản nào khác của người tham gia bán hàng đa cấp, trong đó, người tham gia bán hàng đa cấp tuyên bố từ bỏ một phần hoặc toàn bộ các quyền của mình theo quy định của Nghị định này hoặc cho phép doanh nghiệp không phải thực hiện nghĩa vụ đối với người tham gia bán hàng đa cấp theo quy định của Nghị định này.
• Kinh doanh theo phương thức đa cấp đối với đối tượng không được phép.
• Không sử dụng hệ thống quản lý người tham gia bán hàng đa cấp đã đăng ký với cơ quan cấp giấy chứng nhận đăng ký hoạt động bán hàng đa cấp để quản lý người tham gia bán hàng đa cấp.
• Mua bán hoặc chuyển giao mạng lưới người tham gia bán hàng đa cấp cho doanh nghiệp khác, trừ trường hợp mua lại, hợp nhất hoặc sáp nhập doanh nghiệp.

Như vậy, nếu chủ thể thực hiện huy động vốn đa cấp thuộc một trong các trường hợp trên thì đã vi phạm pháp luật và phải chịu xử phạt theo quy định hiện hành. 

4. Làm thế nào để phòng tránh rủi ro khi tham gia các chương trình kêu gọi đầu tư có yếu tố đa cấp?

Để phòng tránh rủi ro khi tham gia các chương trình kêu gọi đầu tư có yếu tố đa cấp quý bạn đọc có thể tham khảo các cách sau: 

• Cảnh giác với mức lãi suất cao bất thường: Đối với những dự án có mức lợi nhuận cao nhưng cam kết “không có rủi ro” và thường kèm cao điều kiện giới thiệu người mới là biểu hiện của việc kinh doanh đa cấp. 
• Yêu cầu hợp đồng minh bạch: Để đảm bảo quyền lợi của mình cũng như là cơ sở để tiến hành kiện tụng sau này, quý bạn đọc nên yêu cầu ký kết hợp đồng đầu tư với những điều khoản về lợi nhuận, quyền và trách nhiệm rõ ràng. 
• Tham khảo ý kiến từ các chuyên gia tài chính hoặc các luật sư: Đây là biện pháp được nhiều người lựa chọn bởi việc được các chuyên gia đầu ngành tư vấn về lĩnh vực này sẽ giúp nhà đầu tư hạn chế đưa ra quyết định sai lầm. 

Trên thực tế, việc phòng tránh rủi ro khi tham gia các dự án đầu tư đa cấp được thực hiện dưới nhiều hình thức. Phân tích trên đây của NPLaw chỉ đưa ra một vào biện pháp thường được tổ chức, cá nhân sử dụng. 

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến huy động vốn đa cấp

Phân này sẽ đi sâu giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến huy động vốn đa cấp. 

1. Doanh nghiệp thực hiện huy động vốn trái phép có thể bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép không?

Có thể. Điểm c khoản 2 Điều 206 Luật Doanh nghiệp năm 2020, sửa đổi bổ sung năm 2025 thì một trong những trường hợp bị đình chỉ hoạt động là “Đình chỉ hoạt động theo quyết định của Tòa án”.

Đồng thời điểm đ khoản 1 Điều 212 Luật này cũng chỉ rõ một trong những trường hợp bị thu hồi giấy phép là “trường hợp khác theo quyết định của Tòa án, đề nghị của cơ quan có thẩm quyền theo quy định của luật”. 

Như vậy, nếu việc huy động vốn trái phép bị Tòa án hoặc cơ quan có thẩm quyền ra quyết định xử phạt thì doanh nghiệp hoàn toàn có thể bị đình chỉ hoạt động hoặc thu hồi giấy phép.

2. Nếu đã tham gia và nộp tiền huy động vốn đa cấp, người đầu tư có thể yêu cầu hoàn trả không?

Người tham gia có quyền yêu cầu hoàn trả. Tuy nhiên, khả năng thu hồi phụ thuộc vào tình trạng tài chính của tổ chức và kết quả xử lý của cơ quan chức năng.

3. Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo huy động vốn đa cấp, cần tố giác đến cơ quan nào?

Khi phát hiện dấu hiệu lừa đảo huy động vốn đa cấp, cần tố giác đến quan sau:

• Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an cấp xã/phường hoặc tỉnh/thành phố nơi doanh nghiệp đặt trụ sở. 
• Cục Cảnh sát hình sự (C02) hoặc Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về tham nhũng, kinh tế, buôn lậu (C03) nếu quy mô lừa đảo lớn. 

Tuy nhiên, để việc tố giác được thực hiện thành công, quý bạn đọc cầu thu thập những bằng chứng thể hiện dấu hiệu lừa đảo huy động vốn đa cấp của doanh nghiệp.

4. Hợp đồng trong mô hình huy động vốn đa cấp có được pháp luật công nhận không?

Không. Theo khoản 1 Điều 407 và Điều 123 Bộ Luật Dân sự năm 2015 thì một trong những lý do khiến hợp đồng bị tuyên vô hiệu là vi phạm điều cấm của luật. Do vậy, nếu việc huy động vốn đa cấp trái pháp luật thì hợp đồng trong mô hình này không được pháp luật công nhận. 

5. Trường hợp doanh nghiệp phá sản sau khi huy động vốn đa cấp thì quyền lợi nhà đầu tư được giải quyết ra sao?

Theo khoản 1 Điều 46 Luật phá sản năm 2025, trường hợp doanh nghiệp phá sản sau khi huy động vốn đa cấp thì quyền lợi nhà đầu tư được giải quyết sau khi thanh toán các khoản sau:

• Chi phí phá sản. 
• Khoản nợ lương.
• Khoản nợ bảo hiểm xã hội bắt buộc, bảo hiểm thất nghiệp, bảo hiểm y tế, bảo hiểm tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp.
• Trợ cấp thôi việc và các quyền lợi khác của người lao động theo thỏa ước lao động tập thể, hợp đồng lao động.
• Khoản nợ phát sinh nhằm mục đích phục hồi hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp, hợp tác xã.
• Nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước.

Sau khi đã thanh toán hết các khoản trên, nếu còn tài sản, nhà đầu tư mới được doanh nghiệp tất toán quyền lợi. 

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về huy động vốn đa cấp

Tư vấn với luật sư ở NPLaw các vấn đề về huy động vốn đa cấp, quý khách hàng sẽ nhận được những quyền lợi sau:

• Đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm thực tiễn và am hiểu sâu sắc các quy định pháp luật sẽ giúp khách hàng bảo vệ tối đa quyền lợi của mình.
• Hỗ trợ thu hồi tài sản: Tư vấn lộ trình pháp lý, soạn thảo đơn từ và đại diện làm việc với các cơ quan tố tụng để tối đa hóa khả năng thu hồi vốn.
• Bảo mật thông tin: Cam kết bảo vệ quyền lợi và thông tin khách hàng tuyệt đối.
• Giải pháp thực tế: Chúng tôi không chỉ đưa ra lý thuyết mà cung cấp các bước đi cụ thể để giải quyết tranh chấp hiệu quả nhất.

Với những lợi ích trên, NPLaw đang là một trong những đối tác hàng đầu với những tổ chức, cá nhân muốn tư vấn về huy động vốn đa cấp. 

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.