Kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế theo quy định pháp luật hiện hành

Bài viết tìm hiểu, phân tích quy định pháp luật có liên quan và giải đáp các thắc mắc liên quan về kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế.

I. Tầm quan trọng của của kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Việc kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế có ý nghĩa quan trọng, cụ thể: 

• Bảo đảm tuân thủ quy định pháp luật: Việc kê khai tài sản thừa kế là nghĩa vụ bắt buộc theo quy định của Luật Quản lý thuế, Luật Thuế thu nhập cá nhân và các văn bản hướng dẫn liên quan. Thực hiện kê khai đầy đủ, đúng thời hạn giúp người thừa kế tránh được nguy cơ bị xử phạt hành chính hoặc phát sinh tranh chấp pháp lý về sau.
• Xác định nghĩa vụ tài chính đối với Nhà nước: Cơ quan thuế căn cứ vào hồ sơ kê khai để tính toán, xác định chính xác các khoản thuế, lệ phí trước bạ hoặc miễn, giảm (nếu thuộc diện được hưởng). Đây là cơ sở để bảo đảm công bằng, minh bạch trong việc thực hiện nghĩa vụ tài chính của mỗi cá nhân.
• Tạo cơ sở pháp lý cho việc sang tên, chuyển quyền sở hữu tài sản: Chỉ khi đã hoàn thành nghĩa vụ kê khai và nộp thuế (nếu có), người thừa kế mới có thể tiến hành các thủ tục đăng ký sang tên tài sản tại cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Điều này đặc biệt quan trọng với tài sản là nhà, đất, phương tiện vận tải, cổ phần, chứng khoán,… vốn cần đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng.
• Hạn chế rủi ro, tranh chấp giữa những người thừa kế: Việc kê khai công khai, minh bạch với cơ quan thuế giúp làm rõ giá trị di sản, nghĩa vụ tài chính kèm theo. Đây là căn cứ để các bên thừa kế dễ dàng thống nhất trong việc phân chia, tránh tình trạng mâu thuẫn kéo dài, ảnh hưởng đến quyền lợi hợp pháp của mỗi người.

II. Kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế là gì?

Kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế là thủ tục pháp lý mà người thừa kế (theo di chúc hoặc theo pháp luật) phải thực hiện nhằm thông báo, đăng ký và xác định giá trị di sản nhận được với cơ quan thuế.

Đây là bước trung gian để Nhà nước quản lý, tính toán nghĩa vụ tài chính phát sinh từ việc nhận thừa kế như: thuế thu nhập cá nhân, lệ phí trước bạ, phí công chứng (nếu có).

Đối tượng phải kê khai thường bao gồm: 

• Người thừa kế hợp pháp theo di chúc hoặc theo pháp luật.
• Người được chỉ định quản lý di sản hoặc đại diện của những người thừa kế (trong trường hợp có nhiều người).

III. Quy định pháp luật liên quan đến kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Kê khai tài sản thừa kế là một thủ tục pháp lý bắt buộc nhằm đảm bảo minh bạch về nguồn gốc tài sản, xác định nghĩa vụ tài chính của người thừa kế và tạo cơ sở pháp lý để sang tên quyền sở hữu. Hoạt động này đã pháp luật quy định cụ thể như sau:

1. Quy định pháp luật về kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Quy định pháp luật liên quan về kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế có thể kể đến bao gồm: 

Thuế thu nhập cá nhân khi nhận tài sản thừa kế:

Căn cứ theo khoản 9 Điều 2 và Điều 16 Thông tư 111/2013/TT-BTC, thu nhập từ việc nhận thừa kế phải nộp thuế thu nhập cá nhân (TNCN), bao gồm:

• Nhận thừa kế là chứng khoán: Cổ phiếu, quyền mua cổ phiếu, trái phiếu, tín phiếu, chứng chỉ quỹ và các loại chứng khoán khác; cổ phần của cá nhân trong công ty cổ phần theo quy định.
• Nhận thừa kế là phần vốn trong các tổ chức kinh tế, cơ sở kinh doanh.
• Nhận thừa kế là bất động sản: Quyền sử dụng đất; quyền sở hữu nhà,..
• Nhận thừa kế là các tài sản khác phải đăng ký quyền sở hữu hoặc quyền sử dụng với cơ quan quản lý Nhà nước: Ô tô; xe gắn máy, xe mô tô; tàu thủy, kể cả sà lan, ca nô;...

Bên cạnh đó theo khoản 4 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa các chủ thể sau sẽ được miễn thuế TNCN:

• Vợ với chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu;
• Cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội;
• Ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; anh, chị, em ruột với nhau.

Như vậy, tài sản nhận thừa kế thuộc khoản 9 Điều 2 Thông tư 111/2013/TT-BTC thì người nhận có nghĩa vụ phải nộp thuế thu nhập cá nhân, trừ các trường hợp nhận thừa kế theo khoản 4 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007.

Cách tính thuế thu nhập cá nhân khi nhận thừa kế

• Đối với cá nhân cư trú: Theo Điều 16 Thông tư 111/2013/TT-BTC (sửa đổi bởi khoản 1 và khoản 2 Điều 19 Thông tư 92/2015/TT-BTC), số thuế phải nộp được tính theo công thức như sau: Thuế Thu nhập cá nhân  = Thu nhập tính thuế x 10%
• Đối với cá nhân không cư trú: Theo Điều 23 Thông tư 111/2013/TT-BTC đối với người có được nhận thừa kế phải đóng thuế thu nhập với cá nhân không cư trú được tính như sau: Thuế Thu nhập cá nhân = Thu nhập tính thuế x 10%

2. Các bước cần thực hiện khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Trình tự, thủ tục kê khai, đóng nộp thuế thu nhập cá nhân thường được thực hiện cùng với thời điểm sang tên nhà đất nhận thừa kế. Cụ thể các bước thực hiện như sau:

Bước 1: Kê khai, lập tờ khai thuế

• Tờ khai thuế thu nhập cá nhân được sử dụng là tờ khai theo mẫu 03/BĐS-TNCN ban hành kèm theo Thông tư 80/2021/TT-BTC;
• Tờ khai thuế sử dụng đất phi nông nghiệp được sử dụng là tờ khai theo mẫu 04/TK-SDDPNN ban hành kèm theo Thông tư 80/2021/TT-BTC áp dụng trong trường hợp nhận thừa kế đất đai;

Bước 2: Nộp hồ sơ

Các tờ khai này được nộp kèm với hồ sơ sang tên tại cơ quan có thẩm quyền.

Bước 3: Đóng nộp thuế

• Chi cục thuế có thẩm quyền ra thông báo thuế hoặc quyết định miễn thuế;
• Căn cứ thông báo thuế, người nhận thừa kế thực hiện đóng nộp thuế theo quy định trước khi nhận sổ đỏ đã sang tên;

Trong đó:

• Chi cục thuế có thẩm quyền tính toán tiền thuế dựa trên phiếu chuyển hồ sơ từ văn phòng đăng ký đất đai nơi có đất.
• Người nhận thừa kế chỉ được cấp Sổ đỏ khi đã hoàn thành nghĩa vụ đóng nộp thuế, phí theo quy định.

3. Những sai sót thường gặp khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Những sai sót thường gặp khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế bao gồm: 

• Không kê khai đầy đủ tài sản thừa kế (chỉ kê khai bất động sản, bỏ sót động sản có đăng ký).
• Hồ sơ kê khai thiếu giấy tờ chứng minh quan hệ thừa kế hoặc văn bản phân chia di sản.
• Nộp hồ sơ kê khai chậm so với thời hạn quy định.
• Sai sót trong xác định trường hợp được miễn thuế, dẫn đến việc bị truy thu sau này.

4. Hậu quả pháp lý khi không kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Khi không kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế, có thể dẫn đến hậu quả pháp lý như: 

• Có thể bị xử phạt vi phạm hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về vi phạm hành chính trong lĩnh vực thuế như Điều 13 xử phạt hành vi vi phạm về thời hạn nộp hồ sơ khai thuế; Điều 12 xử phạt hành vi khai sai, khai không đầy đủ các nội dung trong hồ sơ thuế không dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp; 
• Không được cơ quan đăng ký sang tên, chuyển quyền sở hữu tài sản (như sổ đỏ, giấy đăng ký xe, cổ phần).
• Trường hợp che giấu, trốn thuế có thể bị xử lý hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017) về tội trốn thuế.

5. Trường hợp miễn thuế khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Theo khoản 4 Điều 4 Luật Thuế thu nhập cá nhân 2007, thu nhập từ nhận thừa kế, quà tặng là bất động sản giữa các chủ thể sau sẽ được miễn thuế thu nhập cá nhân:

• Vợ với chồng;
• Cha đẻ, mẹ đẻ với con đẻ;
• Cha nuôi, mẹ nuôi với con nuôi; cha chồng, mẹ chồng với con dâu;
• Cha vợ, mẹ vợ với con rể; ông nội, bà nội với cháu nội;
• Ông ngoại, bà ngoại với cháu ngoại; anh, chị, em ruột với nhau.

Do đó, nếu thuộc các trường trên sẽ được miễn thuế khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế. 

IV. Giải đáp các thắc mắc về kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Trong thực tế, quá trình kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế thường nảy sinh nhiều tình huống phức tạp liên quan đến số lượng người thừa kế, tình trạng pháp lý của di sản hoặc tranh chấp giữa các bên. Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp cùng phân tích cụ thể để giúp người thừa kế hiểu rõ hơn về quyền và nghĩa vụ của mình.

1. Trường hợp có nhiều người đồng thừa kế thì việc kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế được xử lý ra sao?

Khi có nhiều người đồng thừa kế, việc kê khai có thể được thực hiện chung hoặc ủy quyền cho một người đại diện đứng ra kê khai tại cơ quan thuế.

Văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản ủy quyền phải được công chứng, chứng thực hợp pháp để cơ quan thuế có căn cứ xác định nghĩa vụ tài chính của từng người.

2. Nếu di sản đang thế chấp, có thể kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế không?

Trường hợp tài sản đang thế chấp tại ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng, người thừa kế vẫn có thể kê khai để xác định nghĩa vụ thuế.

Tuy nhiên, việc sang tên, chuyển quyền sở hữu chỉ được thực hiện sau khi hoàn tất nghĩa vụ bảo đảm hoặc được sự đồng ý của bên nhận thế chấp.

3. Tranh chấp thường phát sinh liên quan đến việc kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế là gì?

Tranh chấp thường phát sinh liên quan đến việc kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế thường bao gồm: 

• Mâu thuẫn về việc ai là người có quyền đại diện kê khai.
• Tranh chấp về giá trị tài sản khi kê khai để tính thuế.
• Khi một hoặc một số người thừa kế không hợp tác, dẫn đến việc chậm trễ nộp hồ sơ kê khai.
• Một số trường hợp tranh chấp nảy sinh khi có sự khác biệt giữa văn bản di chúc và hồ sơ kê khai thuế.

4. Người đang tranh chấp quyền thừa kế có thể tiến hành kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế không?

Nếu đang có tranh chấp và chưa có quyết định phân chia di sản hợp pháp, cơ quan thuế thường chưa giải quyết việc kê khai cho đến khi có văn bản phân xử cuối cùng (bản án, quyết định của Tòa án hoặc thỏa thuận công chứng hợp pháp).

Điều này nhằm đảm bảo nghĩa vụ thuế được xác định đúng người, đúng phần di sản được hưởng.

5. Các trường hợp nào phải định giá tài sản khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế?

Các trường hợp phải định giá tài sản khi kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế thường bao gồm: 

• Khi tài sản thừa kế là bất động sản, phương tiện có giá trị lớn hoặc tài sản tài chính khó xác định.
• Khi có tranh chấp hoặc khi cơ quan thuế thấy cần thiết để xác định chính xác giá trị tính thuế.

Việc định giá có thể do cơ quan chuyên môn, đơn vị định giá hoặc hội đồng định giá theo quy định pháp luật thực hiện.

V. Bạn đang cần một chuyên gia pháp lý hỗ trợ trong việc kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế

Kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế là một thủ tục phức tạp, liên quan trực tiếp đến quyền lợi và nghĩa vụ tài chính của người thừa kế. Chỉ một sai sót nhỏ trong việc chuẩn bị hồ sơ, xác định giá trị di sản hoặc áp dụng quy định miễn thuế cũng có thể dẫn đến tranh chấp hoặc thiệt hại về tài sản.

Vì vậy, việc tìm đến luật sư hoặc chuyên gia pháp lý am hiểu pháp luật về thừa kế và thuế là giải pháp an toàn, giúp:

• Soạn thảo, kiểm tra hồ sơ kê khai đúng quy định.
• Đại diện làm việc với cơ quan thuế và các bên liên quan.
• Tư vấn phương án tối ưu để bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người thừa kế.

Nếu bạn đang gặp khó khăn liên quan đến kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế và cần tư vấn cụ thể, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.