Hiện nay, khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng ngày càng phổ biến, xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng. Việc mua bán dữ liệu cá nhân trái phép không chỉ gây rủi ro về tài sản, an toàn thông tin mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy pháp lý.
Hiện nay, khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng ngày càng phổ biến, xâm phạm nghiêm trọng quyền riêng tư và quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng. Việc mua bán dữ liệu cá nhân trái phép không chỉ gây rủi ro về tài sản, an toàn thông tin mà còn tiềm ẩn nhiều hệ lụy pháp lý. Bài viết sẽ phân tích thực trạng, khái niệm và các quy định pháp luật liên quan đến khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng, đồng thời làm rõ quyền khiếu nại, tố cáo và hướng xử lý phù hợp theo quy định hiện hành.
I. Thực trạng liên quan đến khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng
Trong thời gian gần đây, ngày càng nhiều khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng thông qua các nền tảng mạng xã hội, diễn đàn trực tuyến, website trung gian hoặc các nhóm kín chuyên mua bán dữ liệu. Các thông tin bị rao bán thường bao gồm số điện thoại, địa chỉ, số căn cước công dân, tài khoản ngân hàng, lịch sử mua sắm hoặc thông tin giao dịch. Đáng chú ý, phần lớn khách hàng chỉ nhận ra dữ liệu của mình bị lộ khi liên tục bị làm phiền bởi các cuộc gọi quảng cáo, tin nhắn lừa đảo hoặc khi thông tin cá nhân bị sử dụng cho các mục đích trái phép.
Thực tiễn cho thấy, nguyên nhân dẫn đến tình trạng này xuất phát từ nhiều nguồn khác nhau như việc doanh nghiệp thu thập, lưu trữ và bảo mật dữ liệu chưa chặt chẽ; hành vi mua bán, trao đổi dữ liệu trái phép giữa các cá nhân, tổ chức; hoặc các cuộc tấn công mạng nhằm chiếm đoạt thông tin. Trong khi đó, khách hàng thường gặp khó khăn trong việc xác định chủ thể làm lộ dữ liệu, thu thập chứng cứ và thực hiện quyền khiếu nại, tố cáo. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải tăng cường nhận thức pháp lý và áp dụng hiệu quả các quy định của pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường mạng.
II. Khái niệm về khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng
Để có cơ sở nhận diện và áp dụng đúng các quy định pháp luật liên quan, việc làm rõ khái niệm về khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng là cần thiết.
1. Khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng là gì?
Khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng là cá nhân đã nhận biết hoặc có căn cứ xác định rằng các thông tin cá nhân của mình như họ tên, số điện thoại, số căn cước công dân, địa chỉ, tài khoản, lịch sử giao dịch hoặc các dữ liệu nhận dạng khác đang bị đăng tải, chào bán, trao đổi trái phép trên các nền tảng mạng internet mà không có sự đồng ý của họ hoặc không đúng quy định của pháp luật.
Việc phát hiện này có thể thông qua quan sát trực tiếp trên các website, mạng xã hội, diễn đàn, nhóm trực tuyến; hoặc gián tiếp thông qua các dấu hiệu như bị làm phiền bởi cuộc gọi, tin nhắn quảng cáo, lừa đảo, bị giả mạo danh tính hoặc bị sử dụng thông tin cá nhân cho các mục đích trái pháp luật.
2. Hành vi rao bán thông tin cá nhân trên mạng thường diễn ra dưới những hình thức nào?
Hành vi rao bán thông tin cá nhân trên mạng thường diễn ra dưới những hình thức:
- Việc đăng công khai hoặc chào bán trực tiếp trên các nền tảng trực tuyến như mạng xã hội, diễn đàn, website trung gian, sàn giao dịch dữ liệu, trong đó các đối tượng rao bán giới thiệu danh sách dữ liệu khách hàng theo ngành nghề, khu vực, độ tuổi hoặc mức thu nhập.
- Hành vi mua bán thông tin cá nhân thông qua các nhóm kín, kênh riêng tư trên các ứng dụng nhắn tin hoặc mạng xã hội, nơi dữ liệu được trao đổi dưới dạng tệp tin, danh sách liên hệ hoặc quyền truy cập hệ thống nhằm tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng.
- Hành vi trao đổi, chuyển nhượng dữ liệu trá hình dưới danh nghĩa hợp tác kinh doanh, tiếp thị, khảo sát hoặc cung cấp dịch vụ, trong đó thông tin cá nhân của khách hàng bị chia sẻ cho bên thứ ba vượt quá phạm vi đã được khách hàng đồng ý.
- Khai thác trái phép thông tin cá nhân từ các hệ thống bị lộ lọt hoặc tấn công mạng, sau đó tập hợp, phân loại và rao bán cho các tổ chức, cá nhân có nhu cầu sử dụng dữ liệu.
Hành vi rao bán thông tin cá nhân trên mạng thường diễn ra dưới nhiều hình thức khác nhau, ngày càng tinh vi và khó kiểm soát
3. Việc thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng thường bắt nguồn từ những nguồn dữ liệu nào?
Việc thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng thường bắt nguồn từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau, chủ yếu gồm:
- Nguồn dữ liệu do doanh nghiệp, tổ chức thu thập trong quá trình cung cấp sản phẩm, dịch vụ như ngân hàng, công ty tài chính, sàn thương mại điện tử, doanh nghiệp viễn thông, bảo hiểm, giáo dục, y tế. Trong trường hợp hệ thống bảo mật không chặt chẽ hoặc dữ liệu bị sử dụng, chia sẻ trái phép, thông tin cá nhân của khách hàng có thể bị lộ lọt ra ngoài.
- Từ nội bộ nhân sự của các tổ chức, doanh nghiệp, khi cá nhân có quyền truy cập dữ liệu lợi dụng vị trí công tác để sao chép, mua bán hoặc cung cấp thông tin cá nhân cho bên thứ ba vì mục đích trục lợi.
- Nguồn dữ liệu từ các hành vi tấn công mạng, xâm nhập trái phép hệ thống thông tin, bao gồm việc đánh cắp cơ sở dữ liệu, tài khoản người dùng hoặc thông tin lưu trữ trên các nền tảng trực tuyến.
- Nguồn dữ liệu do chính người dùng tự công khai hoặc cung cấp thông tin trên môi trường mạng như đăng ký ứng dụng, tham gia chương trình khuyến mại, khảo sát trực tuyến hoặc chia sẻ thông tin cá nhân trên mạng xã hội mà không kiểm soát chặt chẽ phạm vi sử dụng.
Cho nên mỗi cá nhân cần cẩn trọng trong việc cung cấp thông tin cá nhân trong các hoạt động thường ngày.
III. Quy định của pháp luật liên quan đến khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng
Pháp luật Việt Nam đã thiết lập các quy định nhằm bảo vệ quyền lợi của khách hàng khi khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng.
1. Quy định của pháp luật về bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường mạng là gì?
Quyền được bảo vệ thông tin cá nhân là quyền cơ bản của mỗi công dân, gắn liền với nhân thân. Đặc biệt, hiện nay việc phát tán, rao bán thông tin cá nhân trái phép trên không gian mạng ngày càng nhiều thì đưa ra các quy định để bảo vệ thông tin cá nhân trên môi trường mạng càng được chú trọng.
- Cá nhân có quyền đối với thông tin cá nhân của mình, việc thu thập, lưu trữ, sử dụng, tiết lộ thông tin cá nhân phải có sự đồng ý của chủ thể, có thể yêu cầu xóa, cải chính thông tin (khoản 1 Điều 32, khoản 1 và 2 Điều 38 Bộ luật Dân sự 2015).
- Thông tin cá nhân phải được bảo mật, chính xác, đầy đủ và sử dụng đúng mục đích đồng thời nhà cung cấp dịch vụ mạng có trách nhiệm bảo vệ thông tin cá nhân của khách hàng (khoản 2 Điều 5, khoản 1 Điều 14 Luật An toàn thông tin mạng 2015).
- Luật An ninh mạng 2018 quy định tại khoản 1 Điều 26 cấm xâm nhập, chiếm đoạt, mua bán, phát tán thông tin cá nhân trái phép.
- Tổ chức phải thông báo kịp thời cho cơ quan quản lý và chủ thể dữ liệu khi xảy ra rò rỉ theo quy định tại khoản 1, 2 Điều 11 Nghị định 53/2022/NĐ-CP về bảo vệ dữ liệu cá nhân.
Có thể thấy, việc rao bán thông tin cá nhân trên không gian mạng là hành vi trái pháp luật xâm phạm đến quyền bảo vệ thông tin cá nhân được pháp luật bảo vệ.
2. Nguyên tắc thu thập và xử lý thông tin cá nhân của khách hàng
Tại khoản 2 Điều 38 BLDS 2015 quy định việc thu thập, lưu giữ, sử dụng, công khai thông tin liên quan đến đời sống riêng tư, bí mật cá nhân phải được người đó đồng ý.
Thông tin cá nhân chỉ được thu thập khi có sự đồng ý, chỉ thu thập trong phạm vi và mức độ cần thiết cho mục đích xác định theo khoản 1, 4 Điều 3 Nghị định 13/2023/NĐ-CP. Cũng tại Điều 3 Nghị định 13/2023/NĐ-CP ở khoản 2 và khoản 4 quy định thông tin cá nhân chỉ được xử lý khi có sự đồng ý tự nguyện minh bạch rõ ràng của chủ thể hay chỉ được xử lý đúng mục đích đã đăng ký, tuyên bố.
Ngoài việc tuân thủ các nguyên tắc thu thập và xử lý thông tin khách hàng phải có trách nhiệm áp dụng các biện pháp bảo mật bảo vệ thông tin cá nhân khách hàng đã thu thập tránh các hành vi tiếp cận, làm mất, trao đổi, mua bán thông tin cá nhân trái phép.
3. Khi khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng, pháp luật cho phép họ khiếu nại hoặc tố cáo theo quy trình nào?
Khi khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng, có thể thực hiện khiếu nại, tố cáo theo quy trình:
Bước 1: Xác định và thu thập chứng cứ vi phạm
Khách hàng thu thập các tài liệu, chứng cứ liên quan đến hành vi rao bán thông tin cá nhân như: ảnh chụp nội dung rao bán, đường link website/nhóm mạng xã hội, thông tin người rao bán, thời gian phát hiện… để làm căn cứ bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.
Bước 2: Khiếu nại đến tổ chức, cá nhân thu thập hoặc quản lý dữ liệu cá nhân
Theo khoản 9 Điều 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, chủ thể dữ liệu có quyền khiếu nại. Khách hàng gửi khiếu nại đến nơi đã thu thập, quản lý thông tin cá nhân; tổ chức, cá nhân này có trách nhiệm tiếp nhận, xác minh và phản hồi khiếu nại theo quy định pháp luật.
Bước 3: Tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền
Trường hợp hành vi có dấu hiệu vi phạm pháp luật, khách hàng có thể tố cáo đến Cục An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao (A05) – Bộ Công an hoặc Công an địa phương, theo khoản 1 Điều 12 Luật Tố cáo năm 2018.
Bước 4: Lập đơn tố cáo và cung cấp chứng cứ
Khách hàng lập đơn tố cáo (hoặc trình bày trực tiếp) nêu rõ hành vi rao bán dữ liệu cá nhân, kèm theo các chứng cứ đã thu thập. Cơ quan Công an tiếp nhận hồ sơ, tiến hành xác minh, điều tra và xử lý theo thẩm quyền.
Bước 5: Khởi kiện để bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp (nếu cần thiết)
Trong trường hợp quyền, lợi ích hợp pháp bị xâm phạm và không được khắc phục thỏa đáng, khách hàng có quyền khởi kiện theo quy định của pháp luật để yêu cầu bồi thường thiệt hại.
4. Việc rao bán thông tin cá nhân có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo tội danh nào?
Việc đăng tải, rao bán thông tin cá nhân (họ tên, số điện thoại, CCCD, địa chỉ, tài khoản…) khi không được sự đồng ý của chủ thể dữ liệu được xem là đưa và sử dụng trái phép thông tin trên mạng theo điểm a khoản 1 Điều 288 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bổ sung 2025 về tội Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông
Trường hợp các thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng là thông tin về tài khoản ngân hàng thì có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự về tội thu thập, tàng trữ, trao đổi, mua bán, công khai hóa trái phép thông tin về tài khoản ngân hàng tại khoản 1 Điều 291 BLHS 2015 sửa đổi bổ sung 2025 với số lượng từ 20 tài khoản đến dưới 50 tài khoản hoặc thu lợi bất chính từ 20.000.000 đồng đến dưới 50.000.000 đồng
IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng
Tình trạng khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng ngày càng phổ biến, dưới đây là các thắc mắc thường gặp liên quan đến vấn đề này:
1. Khách hàng cần làm gì để ngăn chặn việc dữ liệu cá nhân tiếp tục bị rao bán trên mạng?
Để ngăn chặn việc dữ liệu cá nhân tiếp tục bị rao bán trên mạng, khách hàng cần chủ động thực hiện đồng thời các biện pháp pháp lý, kỹ thuật và quản trị rủi ro:
- Khách hàng cần lưu giữ đầy đủ bằng chứng chứng minh việc dữ liệu cá nhân bị rao bán, bao gồm: đường link, ảnh chụp màn hình bài đăng, nội dung chào bán, thời điểm đăng tải, tài khoản hoặc website thực hiện hành vi vi phạm. Đây là cơ sở quan trọng để yêu cầu gỡ bỏ nội dung, khiếu nại, tố cáo và xử lý trách nhiệm pháp lý của bên vi phạm theo Điều 9 khoản 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP.
- Trường hợp xác định được tổ chức, cá nhân rao bán dữ liệu, khách hàng có quyền gửi yêu cầu bằng văn bản buộc bên vi phạm ngừng xử lý dữ liệu cá nhân trái pháp luật và xóa, hủy dữ liệu đã thu thập được bảo đảm theo khoản 5 và 6 Điều 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP.
- Thông báo hoặc tố cáo tới nơi có thẩm quyền xử lý nhanh nhất như công an địa phương.
- Khách hàng cần thay đổi mật khẩu, bảo mật tài khoản ngân hàng, ví điện tử, email; kích hoạt xác thực hai lớp; hạn chế công khai thông tin cá nhân trên mạng xã hội; kiểm soát quyền truy cập của các ứng dụng, dịch vụ đã từng cung cấp dữ liệu.
Cho nên khách hàng khi phát hiện thông tin cá nhân của mình bị rao bán trên mạng thì cần kịp thời áp dụng các biện pháp cần thiết để ngăn chặn hành vi vi phạm và bảo vệ thông tin bản thân
2. Khách hàng có cần luật sư hoặc chuyên gia pháp lý khi xử lý thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng không?
Pháp luật không bắt buộc khách hàng phải có luật sư khi xử lý việc thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng. Trong các trường hợp đơn giản, khách hàng có thể tự thu thập chứng cứ, yêu cầu gỡ bỏ thông tin và tố cáo hành vi vi phạm theo quyền của chủ thể dữ liệu quy định tại khoản 9 Điều 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP.
Tuy nhiên, việc có luật sư hoặc chuyên gia pháp lý là cần thiết khi dữ liệu bị rao bán trên diện rộng, liên quan đến thông tin nhạy cảm, gây thiệt hại thực tế hoặc có dấu hiệu vi phạm hình sự sẽ hỗ trợ đánh giá đúng hành vi vi phạm, làm việc với cơ quan có thẩm quyền và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
3. Khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng có được quyền yêu cầu xóa dữ liệu trên các trang web đó không?
Theo khoản 6 Điều 9 Nghị định 13/2023/NĐ-CP, chủ thể dữ liệu có quyền yêu cầu xóa dữ liệu cá nhân trong trường hợp dữ liệu được xử lý trái pháp luật, không đúng mục đích hoặc không có sự đồng ý hợp pháp của mình. Việc rao bán thông tin cá nhân trên mạng khi chưa được sự cho phép của chủ thể dữ liệu được xem là hành vi xử lý dữ liệu trái pháp luật, do đó phát sinh quyền yêu cầu xóa.
Bên cạnh đó, theo khoản 3 Điều 21 Luật An ninh mạng 2018, cá nhân có quyền yêu cầu doanh nghiệp cung cấp dịch vụ trên không gian mạng (website, mạng xã hội, nền tảng trung gian) xóa bỏ thông tin xâm phạm quyền và lợi ích hợp pháp của mình khi có căn cứ cho rằng thông tin đó là trái pháp luật.
Như vậy, khách hàng có thể trực tiếp yêu cầu tổ chức, cá nhân rao bán dữ liệu hoặc đơn vị quản lý website gỡ bỏ, xóa dữ liệu, đồng thời tố cáo đến cơ quan có thẩm quyền nếu yêu cầu không được thực hiện.
4. Khách hàng cần thu thập những bằng chứng gì để chứng minh thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng?
Để chứng minh thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng, khách hàng cần thu thập các bằng chứng cốt lõi sau:
- Bằng chứng về hành vi rao bán: ảnh chụp màn hình bài đăng, tin nhắn chào bán; đường link (URL); thông tin tài khoản hoặc website rao bán; thời điểm đăng tải.
- Bằng chứng về dữ liệu cá nhân bị xâm phạm: nội dung thể hiện rõ thông tin cá nhân của chính khách hàng (họ tên, số điện thoại, CCCD, tài khoản…) kèm giấy tờ chứng minh đó là dữ liệu của mình.
- Bằng chứng về phạm vi/thiệt hại (nếu có): tin nhắn, cuộc gọi quấy rối, lừa đảo; tài liệu chứng minh thiệt hại tài chính, uy tín.
- Bằng chứng đã yêu cầu xử lý: email, văn bản yêu cầu gỡ bỏ và phản hồi (hoặc không phản hồi) của bên vi phạm/nền tảng.
Các bằng chứng cứ nên được lưu trữ nguyên trạng, ghi nhận thời điểm thu thập; trường hợp cần thiết có thể lập vi bằng để tăng giá trị chứng minh.
5. Khách hàng có cần báo ngay cho cơ quan công an khi phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng không?
Khách hàng khi phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng thì cần báo ngya cho cơ quan công an. Việc báo ngay cho cơ quan công an kịp thời áp dụng biện pháp ngăn chặn, xử lý và yêu cầu gỡ bỏ dữ liệu vi phạm. Việc thông báo sớm giúp hạn chế dữ liệu tiếp tục bị sao chép, mua bán và phát tán.
Trường hợp có dấu hiệu về tội phạm tại Điều 288, 291 Bộ luật Hình sự 2015 được sửa đổi bổ sung 2025 thì việc báo cơ quan công an là cần thiết và nên thực hiện sớm tạo điều kiện bảo toàn chứng cứ điện tử, xác định đối tượng vi phạm và ngăn chặn hậu quả phát sinh
V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về khách hàng phát hiện thông tin cá nhân bị rao bán trên mạng
NPLaw là đơn vị có kinh nghiệm chuyên sâu về bảo vệ dữ liệu cá nhân và an ninh mạng, am hiểu thực tiễn xử lý các vụ việc rò rỉ, rao bán thông tin cá nhân. Luật sư NPLaw hỗ trợ đánh giá đúng hành vi vi phạm, xác định cơ sở pháp lý và hướng xử lý hiệu quả, từ yêu cầu gỡ bỏ dữ liệu đến tố cáo, khởi kiện khi cần thiết. Việc tư vấn kịp thời giúp ngăn chặn rủi ro lan truyền dữ liệu và bảo vệ tối đa quyền, lợi ích hợp pháp của khách hàng.
Tóm lại, bài viết làm rõ thực trạng khách hàng bị rao bán thông tin cá nhân trên mạng và các rủi ro phát sinh. Đồng thời phân tích quyền của khách hàng, hành vi vi phạm và hướng xử lý phù hợp, giúp khách hàng chủ động bảo vệ dữ liệu cá nhân và hạn chế hậu quả pháp lý.
Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn về trường hợp chi tiết cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng Luật NPLaw để được tư vấn ngay.
