Trong hoạt động kinh doanh thực phẩm, tình trạng không giao đúng số lượng theo hợp đồng diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế, uy tín và thậm chí dẫn đến tranh chấp pháp lý.
Trong hoạt động kinh doanh thực phẩm, tình trạng không giao đúng số lượng theo hợp đồng diễn ra khá phổ biến, gây ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế, uy tín và thậm chí dẫn đến tranh chấp pháp lý.
I. Thực trạng liên quan đến không giao đúng số lượng thực phẩm
Trong thực tiễn giao dịch mua bán thực phẩm, tình trạng không giao đúng số lượng thực phẩm theo hợp đồng diễn ra khá phổ biến với nhiều nguyên nhân khác nhau. Có thể do lỗi của bên bán như sai sót trong khâu đóng gói, kiểm đếm hoặc thậm chí cố ý giao thiếu để trục lợi; do lỗi từ bên vận chuyển như mất mát, thất lạc, hư hỏng trong quá trình vận chuyển; hoặc do các yếu tố khách quan như thiên tai, dịch bệnh, điều kiện bảo quản không đảm bảo.
Hậu quả của việc không giao đúng số lượng thực phẩm không chỉ làm ảnh hưởng đến quyền lợi kinh tế của bên mua mà còn gây gián đoạn hoạt động sản xuất, kinh doanh, tác động tiêu cực đến uy tín của các bên trong chuỗi cung ứng thực phẩm. Nghiêm trọng hơn, tình trạng này có thể dẫn tới tranh chấp hợp đồng, phát sinh kiện tụng và làm tăng chi phí pháp lý, kéo dài thời gian giải quyết.
Chính vì vậy, nhận diện rõ thực trạng và nguyên nhân của vấn đề là cơ sở quan trọng để áp dụng đúng quy định pháp luật và xây dựng giải pháp nhằm bảo vệ quyền lợi hợp pháp của các bên liên quan.
II. Quy định của pháp luật liên quan đến không giao đúng số lượng thực phẩm
Pháp luật dân sự và thương mại Việt Nam đã có những quy định cụ thể để điều chỉnh tình huống không giao đúng số lượng hàng hóa, trong đó có thực phẩm.
1. Không giao đúng số lượng thực phẩm là gì?
Trong thực tế không ít trường hợp số lượng hàng hóa được giao không trùng khớp với hợp đồng đã ký. Để nhận diện và xử lý tình huống này, trước hết cần hiểu rõ khái niệm “không giao đúng số lượng thực phẩm”. Không giao đúng số lượng thực phẩm là trường hợp bên bán giao cho bên mua số lượng thực phẩm nhiều hơn hoặc ít hơn số lượng đã thỏa thuận trong hợp đồng.( Căn cứ vào Điều 437 Bộ luật Dân sự 2015)
2. Pháp luật hiện hành quy định như thế nào về trách nhiệm khi không giao đúng số lượng thực phẩm?
Việc giao thừa hoặc thiếu số lượng thực phẩm so với thỏa thuận không chỉ gây khó khăn cho bên mua trong việc cân đối kế hoạch kinh doanh mà còn đặt ra trách nhiệm pháp lý đối với bên bán. Trách nhiệm này được xác định dựa trên thỏa thuận trong hợp đồng cũng như các quy định pháp luật, từ đó làm căn cứ để bảo vệ quyền lợi cho các bên liên quan.
Căn cứ vào Điều 41 Luật Thương Mại 20005 về trường hợp giao thiếu hàng, giao hàng không phù hợp với hợp đồng: Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu hợp đồng chỉ quy định thời hạn giao hàng và không xác định thời điểm giao hàng cụ thể mà bên bán giao hàng trước khi hết thời hạn giao hàng và giao thiếu hàng hoặc giao hàng không phù hợp với hợp đồng thì bên bán vẫn có thể giao phần hàng còn thiếu hoặc thay thế hàng hoá cho phù hợp với hợp đồng hoặc khắc phục sự không phù hợp của hàng hoá trong thời hạn còn lại.
Căn cứ vào Điều 43 Giao thừa hàng luật thương mại 2005: Trường hợp bên bán giao thừa hàng thì bên mua có quyền từ chối hoặc chấp nhận số hàng thừa đó. Trường hợp bên mua chấp nhận số hàng thừa thì phải thanh toán theo giá thoả thuận trong hợp đồng nếu các bên không có thỏa thuận khác.
III. Giải đáp các thắc mắc về không giao đúng số lượng thực phẩm
Trong quá trình giao kết và thực hiện hợp đồng mua bán thực phẩm, nhiều tình huống phát sinh khiến các bên còn băn khoăn về quyền và nghĩa vụ của mình. Những thắc mắc thường gặp liên quan đến quyền từ chối nhận hàng, việc giao bù, trách nhiệm của bên vận chuyển, hay tính pháp lý của việc ký nhận không đúng thực tế. Việc giải đáp rõ ràng các vấn đề này không chỉ giúp các bên hiểu đúng quy định mà còn hạn chế tranh chấp và rủi ro pháp lý trong thực tiễn kinh doanh.
1. Trường hợp không giao đúng số lượng thực phẩm, bên mua có quyền từ chối nhận hàng hay không?
Một trong những câu hỏi thường gặp nhất là liệu bên mua có thể từ chối nhận hàng khi phát hiện bên bán không giao đủ số lượng hay không. Đây là vấn đề liên quan trực tiếp đến quyền lợi của bên mua và cần được làm rõ.
Căn cứ vào Điều 43 Luật Thương Mại 2005: Trường hợp bên bán giao thừa hàng thì bên mua có quyền từ chối hoặc chấp nhận số hàng thừa đó. Trường hợp bên mua chấp nhận số hàng thừa thì phải thanh toán theo giá thoả thuận trong hợp đồng nếu các bên không có thỏa thuận khác.
Nếu bên bán giao ít hơn số lượng đã thỏa thuận, theo Điều 41 luật Thương mại 2005: Khắc phục trong trường hợp giao thiếu hàng, giao hàng không phù hợp với hợp đồng. Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu hợp đồng chỉ quy định thời hạn giao hàng và không xác định thời điểm giao hàng cụ thể mà bên bán giao hàng trước khi hết thời hạn giao hàng và giao thiếu hàng hoặc giao hàng không phù hợp với hợp đồng thì bên bán vẫn có thể giao phần hàng còn thiếu hoặc thay thế hàng hoá cho phù hợp với hợp đồng hoặc khắc phục sự không phù hợp của hàng hoá trong thời hạn còn lại.
Khi bên bán thực hiện việc khắc phục mà gây bất lợi hoặc làm phát sinh chi phí bất hợp lý cho bên mua thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán khắc phục bất lợi hoặc chịu chi phí đó.bên mua có quyền nhận phần đã giao hoặc hủy bỏ hợp đồng nếu việc vi phạm làm cho bên mua không đạt được mục đích giao kết hợp đồng. Như vậy, bên mua có quyền từ chối nhận hàng trong trường hợp này.
2. Nếu không giao đúng số lượng thực phẩm, bên bán có được phép giao bù sau đó không?
Không ít trường hợp bên bán mắc sai sót trong quá trình giao hàng, dẫn đến việc giao thiếu. Khi đó, câu hỏi đặt ra là bên bán có thể khắc phục bằng cách giao bù phần còn thiếu hay không, và trong thời hạn nào.
Theo Điều 41 về Khắc phục trong trường hợp giao thiếu hàng, giao hàng không phù hợp với hợp đồng luật thương mại 2005:
- Trừ trường hợp có thỏa thuận khác, nếu hợp đồng chỉ quy định thời hạn giao hàng và không xác định thời điểm giao hàng cụ thể mà bên bán giao hàng trước khi hết thời hạn giao hàng và giao thiếu hàng hoặc giao hàng không phù hợp với hợp đồng thì bên bán vẫn có thể giao phần hàng còn thiếu hoặc thay thế hàng hoá cho phù hợp với hợp đồng hoặc khắc phục sự không phù hợp của hàng hoá trong thời hạn còn lại.
- Khi bên bán thực hiện việc khắc phục quy định tại khoản 1 Điều này mà gây bất lợi hoặc làm phát sinh chi phí bất hợp lý cho bên mua thì bên mua có quyền yêu cầu bên bán khắc phục bất lợi hoặc chịu chi phí đó.
3. Trường hợp không giao đúng số lượng thực phẩm do lỗi của bên vận chuyển thì trách nhiệm thuộc về ai?
Trong các giao dịch mua bán thực phẩm có sự tham gia của bên vận chuyển, việc xác định trách nhiệm khi xảy ra mất mát hoặc thiếu hụt hàng hóa là một điểm quan trọng. Nhiều doanh nghiệp thường băn khoăn bên nào sẽ phải chịu trách nhiệm bồi thường trong tình huống này.
Căn cứ vào Điều 534 Bộ luật Dân sự 2015, bên vận chuyển có nghĩa vụ bảo đảm vận chuyển tài sản đầy đủ, an toàn đến địa điểm đã định, theo đúng thời hạn. Nếu việc không giao đủ số lượng thực phẩm là do lỗi của bên vận chuyển, bên vận chuyển phải bồi thường thiệt hại cho bên thuê vận chuyển (có thể là bên bán hoặc bên mua tùy theo thỏa thuận trong hợp đồng vận chuyển).
4. Nếu bên mua nhận hàng thiếu nhưng vẫn ký biên bản nhận đủ, sau đó phát hiện không giao đúng số lượng thực phẩm, có khiếu nại được không?
Một tình huống khá phức tạp là khi bên mua vì sơ suất hoặc lý do nào đó vẫn ký xác nhận đã nhận đủ hàng. Vấn đề đặt ra là trong trường hợp này, bên mua còn quyền khiếu nại hay yêu cầu bồi thường nữa hay không.
Trong trường hợp này, việc khiếu nại sẽ gặp khó khăn vì biên bản nhận đủ là bằng chứng xác nhận đã nhận đủ hàng. Tuy nhiên, nếu bên mua chứng minh được việc ký nhận đủ là do nhầm lẫn, bị ép buộc hoặc có gian lận, hoặc có bằng chứng khác chứng minh thực tế không nhận đủ hàng, thì vẫn có thể khiếu nại, yêu cầu bồi thường theo quy định về trách nhiệm giao tài sản không đúng số lượng.
5. Bên bán có quyền đề nghị thay thế bằng loại thực phẩm khác khi không giao đúng số lượng thực phẩm không?
Để khắc phục thiếu hụt, đôi khi bên bán đưa ra giải pháp thay thế bằng loại thực phẩm khác. Tuy nhiên, liệu điều này có được phép thực hiện mà không cần sự đồng ý của bên mua hay không vẫn là thắc mắc phổ biến cần được giải đáp.
Theo Điều 39. Hàng hóa không phù hợp với hợp đồng quy định trong Luật thương mại 2005: Bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không phù hợp với hợp đồng theo quy định tại khoản 1 Điều này..
Nghĩa là bên bán có quyền đề nghị thay thế hàng hóa (trong đó có thực phẩm), nhưng chỉ được thực hiện khi bên mua đồng ý. Nếu bên mua không đồng ý, thì bên bán phải thực hiện đúng hợp đồng ban đầu
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến không giao đúng số lượng thực phẩm
Các tổ chức hành nghề luật sư, đại lý thuế, tổ chức tư vấn pháp luật có thể cung cấp dịch vụ tư vấn, hỗ trợ giải quyết tranh chấp, soạn thảo hợp đồng, đại diện giải quyết khiếu nại, khởi kiện liên quan đến việc không giao đúng số lượng thực phẩm:
- Không giao đúng số lượng thực phẩm là hành vi vi phạm hợp đồng, bên mua có nhiều quyền lựa chọn xử lý.
- Trách nhiệm thuộc về bên bán, trừ trường hợp do lỗi của bên vận chuyển thì bên vận chuyển phải bồi thường.
- Các quyền và nghĩa vụ của các bên cần được quy định rõ trong hợp đồng để tránh tranh chấp.
Để phòng ngừa tranh chấp, các bên nên quy định chi tiết trong hợp đồng về xác định số lượng, tiêu chuẩn kiểm tra, thời điểm chuyển rủi ro và nghĩa vụ thông báo khi phát hiện sai lệch. Với sự đồng hành của NP Law, doanh nghiệp có thể chủ động kiểm soát rủi ro pháp lý và bảo vệ tối đa lợi ích trong giao dịch thương mại thực phẩm.
