I. Tầm quan trọng của luật cạnh tranh trong du lịch

Luật Cạnh tranh 2018 được áp dụng cho tất cả các ngành nghề, bao gồm cả lĩnh vực du lịch​. Việc tuân thủ Luật cạnh tranh giúp ngành du lịch phát triển lành mạnh, bảo đảm cạnh tranh công bằng giữa các doanh nghiệp lữ hành và du lịch. Môi trường cạnh tranh minh bạch khuyến khích nâng cao chất lượng dịch vụ, giữ giá hợp lý và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo Điều 1 và 2 Luật Cạnh tranh 2018, mọi doanh nghiệp, kể cả đơn vị kinh doanh du lịch, đều phải tuân thủ các quy định về cấm thỏa thuận hạn chế cạnh tranh và lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường​.

Trong thực tế, du lịch thường có nhiều doanh nghiệp lớn nhỏ cùng cạnh tranh chiếm thị phần. Luật Cạnh tranh ngăn chặn việc một hay vài doanh nghiệp lữ hành thao túng giá, ép các đối thủ phải rút lui khỏi thị trường. Chẳng hạn, Điều 30 quy định cấm tập trung kinh tế “gây tác động hoặc có khả năng gây tác động hạn chế cạnh tranh”​. Nhờ đó, các thương vụ sáp nhập, mua lại doanh nghiệp trong ngành du lịch được kiểm soát chặt chẽ để không tạo ra thế độc quyền, đảm bảo người tiêu dùng luôn có nhiều lựa chọn tour và dịch vụ.

II. Quy định pháp luật về luật cạnh tranh trong du lịch

1. Khái niệm và phạm vi điều chỉnh của luật cạnh tranh trong du lịch

Theo Luật Cạnh tranh 2018, mọi doanh nghiệp kinh doanh (bao gồm cả doanh nghiệp du lịch) đều thuộc đối tượng điều chỉnh của Luật​ này. Luật định nghĩa rõ các khái niệm cơ bản như “thỏa thuận hạn chế cạnh tranh”, “lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường” hay “cạnh tranh không lành mạnh” (Điều 3)​. Dù luật không nhắc tên riêng ngành du lịch, nhưng các quy định áp dụng tương tự: bất kỳ hành vi hợp tác hay cạnh tranh không lành mạnh nào giữa các công ty du lịch đều bị luật kiểm soát. Phạm vi điều chỉnh theo Điều 1 là “hành vi hạn chế cạnh tranh, tập trung kinh tế gây tác động đến thị trường Việt Nam”​ – do đó, mọi giao dịch dịch vụ du lịch trong nước đều nằm trong tầm với của Luật Cạnh tranh.

2. Các hành vi vi phạm luật cạnh tranh trong du lịch

Luật Cạnh tranh 2018 quy định chặt chẽ các hành vi bị cấm giữa các doanh nghiệp, có thể áp dụng cho các công ty lữ hành và du lịch. Cụ thể, Điều 11 nêu rõ nghiêm cấm mọi thỏa thuận ấn định giá, phân chia thị trường, kìm hãm đối thủ hoặc giới hạn số lượng bán hàng và dịch vụ​. Ví dụ, các doanh nghiệp du lịch không được ngồi lại ấn định chung một mức giá tour, thỏa thuận chia thị trường khách (ví dụ: chỉ nhượng khách nước ngoài cho riêng nhau) hay chia sẻ nguồn cung phòng khách sạn, xe vận chuyển. Nếu vi phạm các khoản này, khoản 1 Điều 12 quy định thỏa thuận như vậy bị cấm​.

Bên cạnh đó, Luật Cạnh tranh còn cấm lạm dụng vị trí thống lĩnh thị trường (khoản 1 Điều 27). Nếu một doanh nghiệp du lịch chiếm thị phần lớn, việc bán tour hoặc dịch vụ “dưới giá thành toàn bộ” nhằm loại bỏ đối thủ cạnh tranh là hành vi bị nghiêm cấm​. Ví dụ, một công ty lữ hành có vị thế thống lĩnh không được giảm giá tour sâu đến mức lỗ để ép các công ty khác phải rút khỏi thị trường – việc này vi phạm cạnh tranh và sẽ bị xử lý. Ngoài ra, các hành vi cạnh tranh không lành mạnh khác như xâm phạm thông tin bí mật kinh doanh, đánh tráo nhãn hiệu, cạnh tranh thiếu trung thực cũng bị cấm theo Điều 45 của Luật.

3. Kiểm soát tập trung kinh tế theo luật cạnh tranh trong du lịch

Luật Cạnh tranh 2018 quy định kiểm soát tất cả các hình thức tập trung kinh tế, bao gồm sáp nhập, hợp nhất, mua lại, liên doanh giữa các doanh nghiệp (Điều 29)​. Khi các doanh nghiệp lữ hành thực hiện các hình thức trên, nếu thị phần sau tập trung hoặc lợi thế cạnh tranh lớn gây tác động tiêu cực đến cạnh tranh, thỏa thuận này sẽ bị cấm​. Cụ thể, Điều 30 quy định cấm việc tập trung kinh tế gây tác động đáng kể hạn chế cạnh tranh trên thị trường Việt Nam​. 

Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia sẽ căn cứ vào mức độ tập trung thị phần trước/sau, khả năng tăng giá, chặn đối thủ… để đánh giá. Điều này có nghĩa là các thương vụ mua bán, sáp nhập doanh nghiệp du lịch phải được xem xét để bảo đảm không làm người tiêu dùng bị ảnh hưởng xấu (giá tăng, chất lượng giảm) trước khi được tiến hành.

III. Giải đáp một số câu hỏi về luật cạnh tranh trong du lịch

1. Luật cạnh tranh trong du lịch có cho phép doanh nghiệp thỏa thuận giá với nhau không?

Luật Cạnh tranh 2018 nghiêm cấm mọi thỏa thuận ấn định giá dịch vụ giữa các doanh nghiệp trên cùng thị trường​. Điều 11 của Luật Cạnh tranh 2018 quy định rõ, các doanh nghiệp không được thống nhất mức giá tour hay dịch vụ (định giá trực tiếp hoặc gián tiếp) và Điều 12 khẳng định những thỏa thuận này bị cấm. Do vậy, các công ty du lịch không được gặp gỡ, trao đổi để chung mức giá bán, trừ trường hợp luật có cơ chế miễn trừ đặc biệt (quy định tại Điều 16-17). Vi phạm sẽ bị xử phạt nghiêm theo quy định của pháp luật.

2. Hành vi giảm giá tour sâu có vi phạm luật cạnh tranh trong du lịch không?

Giảm giá tour là chiến lược cạnh tranh bình thường và không bị cấm nếu được thực hiện chân chính. Tuy nhiên, nếu doanh nghiệp đang có vị thế thống lĩnh thị trường và có hành vi bán dưới giá thành với mục đích loại bỏ đối thủ (gọi là giá độc quyền), thì đó là vi phạm luật cạnh tranh​. Tại khoản 1 Điều 27 của Luật Cạnh tranh 2018 quy định cấm doanh nghiệp thống lĩnh bán tour, dịch vụ “dưới giá thành toàn bộ” dẫn đến loại trừ đối thủ. Do vậy, việc giảm giá sâu chỉ bị xử lý khi doanh nghiệp có thị phần lớn lạm dụng vị thế để thao túng thị trường. Với doanh nghiệp bình thường không thống lĩnh, khuyến mãi giảm giá không phải hành vi vi phạm cạnh tranh.

3. Cơ quan nào có thẩm quyền xử lý vi phạm luật cạnh tranh trong du lịch?

Cơ quan quản lý và xử lý các vụ việc cạnh tranh ở Việt Nam là Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, thuộc Bộ Công Thương​. Đây là cơ quan điều tra, xử lý cả trường hợp thỏa thuận hạn chế cạnh tranh, tập trung kinh tế và cạnh tranh không lành mạnh trong mọi ngành, bao gồm du lịch. Trong quá trình tố tụng cạnh tranh, Chủ tịch Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia và các Hội đồng chuyên trách sẽ quyết định xử lý vi phạm, xác định biện pháp khắc phục và mức phạt theo quy định của Luật.

4. Doanh nghiệp có thể khiếu nại theo luật cạnh tranh trong du lịch khi bị đối thủ cạnh tranh không lành mạnh không?

Luật Cạnh tranh 2018 cho phép doanh nghiệp bị thiệt hại do hành vi cạnh tranh không lành mạnh của đối thủ có quyền khiếu nại lên Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia. Theo Điều 67 Luật Cạnh tranh 2018, doanh nghiệp lập hồ sơ khiếu nại sẽ được Ủy ban tiếp nhận và xem xét để điều tra theo quy định​. Nếu có đủ căn cứ cho thấy đối thủ vi phạm luật (ví dụ cạnh tranh thiếu trung thực, phá giá vô lý, xâm phạm bí mật kinh doanh…), Ủy ban sẽ tiến hành điều tra và xử lý. Đồng thời, doanh nghiệp có thể đề nghị cơ quan này áp dụng biện pháp ngăn chặn thiệt hại trong quá trình điều tra.

5. Hình thức xử phạt đối với hành vi vi phạm luật cạnh tranh trong du lịch?

Luật Cạnh tranh quy định các hình thức xử phạt chính gồm cảnh cáo và phạt tiền​. Ngoài ra, cơ quan chức năng có thể áp dụng hình phạt bổ sung như thu hồi giấy phép kinh doanh hoặc tịch thu lợi nhuận thu được từ hành vi vi phạm​. Mức phạt tiền tối đa rất cao: đối với các thỏa thuận hạn chế cạnh tranh hoặc lạm dụng vị trí thống lĩnh, mức phạt lên đến 10% tổng doanh thu của doanh nghiệp năm trước đó​; với cạnh tranh không lành mạnh tối đa là 2 tỷ đồng​. Ngoài ra, doanh nghiệp vi phạm còn có thể bị áp dụng các biện pháp khắc phục hậu quả như tái cơ cấu doanh nghiệp, loại bỏ điều khoản vi phạm ra khỏi hợp đồng hoặc cải chính công khai​ để khôi phục cạnh tranh công bằng.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về luật cạnh tranh trong du lịch

Để đảm bảo luật cạnh tranh du lịch được thực hiện đúng pháp luật và tránh rủi ro phát sinh, việc tìm kiếm sự hỗ trợ từ các dịch vụ tư vấn pháp lý là điều cần thiết. NPLAW cung cấp các dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, từ soạn thảo hợp đồng, giải đáp các thắc mắc về quy định pháp lý đến hỗ trợ trong quá trình thực hiện thủ tục. Sự hỗ trợ toàn diện này sẽ giúp bạn tiết kiệm thời gian và đảm bảo giao dịch thành công.