Người tiêu dùng có quyền từ chối nhận thực phẩm cận date không?

Quyền từ chối nhận thực phẩm cận date là trường hợp phổ biến hiện nay. Bài viết dưới đây, sẽ nêu các quy định pháp luật về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Tình trạng giao nhận thực phẩm cận date trong hoạt động kinh doanh hiện nay

Hoạt động giao nhận và kinh doanh thực phẩm cận date (sắp hết hạn sử dụng) hiện nay đang diễn ra phổ biến nhưng đi kèm nhiều rủi ro biến tướng do áp lực lạm phát và xu hướng săn hàng giá rẻ. Nhiều doanh nghiệp và siêu thị mở các quầy giảm giá riêng cho hàng cận date để giảm thiểu rủi ro tiêu hủy hàng tồn kho. Tuy nhiên, việc giao nhận sản phẩm cận date có thể gặp rủi ro trong quản lý chất lượng một số mặt hàng kém nghiêm ngặt, hoặc bị "đánh tráo" gắn mác cận date nhưng thực chất là hàng đã quá hạn sử dụng hoặc hàng lậu, gây tiềm ẩn nhiều rủi ro về ngộ độc.

II. Khái niệm về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date

Để hiểu rõ hơn các quy định pháp luật về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Quyền từ chối nhận thực phẩm cận date là gì?

Theo Điều 13, 14 Điều 3 Nghị định 37/2026/NĐ-CP quy định như sau:

• Hạn sử dụng hoặc hạn dùng là mốc thời gian sử dụng ấn định cho hàng hóa hoặc một lô hàng hóa mà sau thời gian này hàng hóa không còn giữ được đầy đủ các đặc tính chất lượng vốn có của nó.
• Sử dụng tốt nhất trước ngày ...(Best before ...) là thời điểm đến hết ngày, tháng, năm ghi trên nhãn mà sản phẩm đạt các đặc tính chất lượng tốt nhất theo công bố của tổ chức, cá nhân sản xuất. Sau thời điểm này, sản phẩm có thể giảm các đặc tính chất lượng nhưng không mặc định mất an toàn; việc lưu thông và sử dụng sản phẩm phải tuân thủ yêu cầu an toàn và chất lượng sản phẩm, hàng hóa quy định của pháp luật.

Thực phẩm cận date là tên gọi để chỉ những loại thực phẩm sắp hết hạn sử dụng. Và quyền từ chối nhận thực phẩm cận date là quyền hợp pháp của người mua nhằm từ chối sử dụng thực phẩm có thời hạn sử dụng còn lại quá ngắn so với thời hạn ấn định trên sản phẩm.

2. Những đối tượng có thể thực hiện quyền từ chối nhận thực phẩm cận date

Quyền từ chối nhận thực phẩm cận date thuộc về bất kỳ cá nhân hoặc tổ chức nào tham gia vào chuỗi cung ứng, mua bán và tiêu thụ thực phẩm. Cụ thể:

• Người tiêu dùng (Khách hàng): Có quyền từ chối mua hoặc đổi trả nếu siêu thị, cửa hàng không thông báo trước về tình trạng cận date của sản phẩm.
• Đơn vị phân phối, đại lý và nhà bán lẻ: Có quyền từ chối nhận các lô hàng từ nhà sản xuất, nhà phân phối nếu hàng hóa được giao quá sát hạn sử dụng không đảm bảo thời gian luân chuyển và bán ra thị trường.
• Đối tượng được nhận từ thiện, cứu trợ: Các tổ chức từ thiện, mái ấm hoặc người dân có quyền từ chối nhận các lô thực phẩm cứu trợ cận date nếu sản phẩm không đảm bảo chất lượng hoặc không kịp sử dụng trước khi hết hạn.
• Các đối tượng liên quan khác.

Vậy, những đối tượng trên có thể thực hiện quyền từ chối nhận thực phẩm cận date.

III. Quy định pháp luật về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date

Tìm hiểu các quy định về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date là vấn đề được nhiều người quan tâm. Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Pháp luật quy định về việc xác định quyền từ chối nhận thực phẩm cận date như thế nào?

Việc từ chối nhận thực phẩm cận date không được quy định thành một điều khoản luật riêng, mà được giải quyết dựa trên sự thỏa thuận hợp đồng mua bán hoặc quyền lợi của người tiêu dùng về sử dụng sản phẩm an toàn.

- Theo Điều 39 Luật Thương mại 2005 có quy định hàng hóa không phù hợp với hợp đồng như sau:

Trường hợp hợp đồng không có quy định cụ thể thì hàng hoá được coi là không phù hợp với hợp đồng khi hàng hoá đó thuộc một trong các trường hợp sau đây:

• Không phù hợp với mục đích sử dụng thông thường của các hàng hóa cùng chủng loại;
• Không phù hợp với bất kỳ mục đích cụ thể nào mà bên mua đã cho bên bán biết hoặc bên bán phải biết vào thời điểm giao kết hợp đồng;
• Không bảo đảm chất lượng như chất lượng của mẫu hàng hoá mà bên bán đã giao cho bên mua;
• Không được bảo quản, đóng gói theo cách thức thông thường đối với loại hàng hoá đó hoặc không theo cách thức thích hợp để bảo quản hàng hóa trong trường hợp không có cách thức bảo quản thông thường.

Bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không phù hợp với hợp đồng theo quy định trên.

- Theo đó, trong các hợp đồng mua bán sỉ, phân phối hoặc cung ứng thực phẩm, quyền từ chối nhận hàng cận date của bên mua được xác định dựa trên tính hợp pháp của hợp đồng:

• Dựa vào điều khoản hợp đồng: Quyền từ chối nhận hàng phát sinh nếu bên bán giao hàng không phù hợp với thỏa thuận về "Hạn sử dụng còn lại tối thiểu" ghi trong hợp đồng. Ví dụ, hợp đồng quy định sữa nhập kho phải còn ít nhất 6 tháng hạn sử dụng, nhưng bên bán giao sữa chỉ còn 1 tháng, bên mua có quyền từ chối nhận hàng.
• Hàng hóa không phù hợp với hợp đồng: Bên mua có quyền từ chối nhận hàng nếu hàng hóa không phù hợp với hợp đồng. Hạn sử dụng quá ngắn khiến bên mua không thể phân phối kịp là một lý do hợp pháp nếu đã có thỏa thuận trước.

- Ngoài ra, nếu người bán không công khai rõ ràng là "hàng cận date", hoặc giao sản phẩm có hạn sử dụng quá ngắn khiến người mua không kịp sử dụng (vi phạm nguyên tắc thiện chí), người tiêu dùng có quyền từ chối nhận hàng khi shipper giao tới hoặc yêu cầu đổi trả, bồi thường do thông tin sản phẩm không rõ ràng hoặc gây nhầm lẫn theo khoản 5 Điều 4 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.

- Theo khoản 2 Điều 4 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 có quy định người tiêu dùng được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung giao dịch, nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và về tổ chức, cá nhân kinh doanh. Theo quy định này người mua có quyền được thông tin chính xác, đầy đủ về hạn sử dụng trước khi giao dịch.

Tóm lại, việc xác định quyền từ chối nhận thực phẩm cận date được quy định như trên.

2. Trường hợp nào không được áp dụng quyền từ chối nhận thực phẩm cận date?

Người tiêu dùng hoặc bên mua không được áp dụng quyền từ chối nhận thực phẩm cận date trong các trường hợp sau:

• Đã thỏa thuận từ trước: Hàng hóa cận date được giao đúng chủng loại, chất lượng theo hợp đồng đã ký và hai bên đã có thỏa thuận về việc chấp nhận giao hàng cận date.
• Người bán đã thông báo công khai, minh bạch: Nhà bán lẻ đã ghi rõ, dán nhãn thông báo sản phẩm là hàng cận date hoặc xếp riêng vào khu vực/kệ hàng thanh lý cận date. Và người mua đã nhìn thấy thông báo, biết rõ tình trạng sản phẩm nhưng vẫn tự nguyện chọn mua và thanh toán.

Theo đó, trường hợp nêu trên người mua có thể không được áp dụng quyền từ chối nhận thực phẩm cận date.

3. Hậu quả pháp lý khi phát sinh tranh chấp về việc từ chối nhận thực phẩm cận date

Hậu quả pháp lý khi phát sinh tranh chấp về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date phụ thuộc hoàn toàn vào thỏa thuận trong hợp đồng mua bán.

- Trường hợp hợp đồng có điều khoản rõ ràng về hạn sử dụng (ví dụ: "Hàng giao phải còn ít nhất 50% thời hạn sử dụng"), hoặc thực phẩm cận date đến mức không thể tiêu thụ kịp, gây ảnh hưởng đến mục đích giao kết. Bên bán giao hàng cận date sẽ bị coi là vi phạm cơ bản nghĩa vụ hợp đồng. 

Bên bán phải chịu các chế tài thương mại tại Điều 292 Luật thương mại 2005 gồm:

• Buộc thực hiện đúng hợp đồng.
• Phạt vi phạm.
• Buộc bồi thường thiệt hại.
• Tạm ngừng thực hiện hợp đồng.
• Đình chỉ thực hiện hợp đồng.
• Huỷ bỏ hợp đồng.
• Các biện pháp khác do các bên thỏa thuận không trái với nguyên tắc cơ bản của pháp luật Việt Nam, điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và tập quán thương mại quốc tế.

Trường hợp khi thực phẩm vẫn còn hạn sử dụng hợp pháp, đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn an toàn, và hợp đồng trước đó không có bất kỳ điều khoản ràng buộc nào về hạn sử dụng còn lại khi giao hàng thì bên mua phải nhận hàng và thanh toán theo nghĩa vụ trong hợp đồng.

Nhìn chung, hậu quả pháp lý khi phát sinh tranh chấp về việc từ chối nhận thực phẩm cận date được phân tích như trên.

4. Những lưu ý giúp hạn chế tranh chấp liên quan đến thực phẩm cận date

Để hạn chế tối đa tranh chấp liên quan đến quyền từ chối nhận thực phẩm cận date thì bên bán và người tiêu dùng cần thực hiện đầy đủ các biện pháp kiểm soát minh bạch thông tin, tuân thủ quy trình giao dịch và thỏa thuận rõ ràng trong hợp đồng mua bán.

- Đối với bên bán:

• Minh bạch vị trí trưng bày: Thiết lập khu vực riêng biệt cho sản phẩm cận date với biển báo rõ ràng (ví dụ: "Hàng thanh lý cận hạn sử dụng" hoặc "Khuyến mãi đặc biệt - Date ngắn"), tuyệt đối không trộn lẫn với hàng mới.
• Dán nhãn cảnh báo phụ: Sử dụng tem màu nổi bật đè lên hoặc bên cạnh hạn sử dụng gốc để thông báo số ngày còn lại cho khách hàng dễ nhận biết.
• Quy định rõ chính sách đổi trả: Xây dựng điều khoản cụ thể khi thanh lý hàng cận date (ví dụ: Được đổi trả trong vòng 24 giờ nếu phát hiện lỗi hư hỏng bên trong, không áp dụng đổi trả sau khi sản phẩm đã quá hạn).
• Thỏa thuận rõ trong hợp đồng mua bán thực phẩm về điều khoản hạn sử dụng cận date và sự chấp thuận của bên mua.

- Đối với người mua:

• Đọc kỹ nhãn mác: Phân biệt rõ giữa "Use by" (bắt buộc phải sử dụng trước ngày này để đảm bảo an toàn) và "Best before" (vẫn có thể sử dụng sau ngày này nhưng chất lượng giảm sút).
• Xác nhận chính sách đổi trả: Hỏi rõ cửa hàng hoặc đọc kỹ điều khoản trên các về việc xử lý hàng cận date (ví dụ: quy định cụ thể số ngày còn lại của hạn sử dụng, chính sách hoàn tiền nếu giao hàng quá hạn) để có cơ sở khiếu nại.
• Lưu giữ chứng từ: Chụp ảnh màn hình chốt đơn, giữ lại hóa đơn mua hàng và chứng từ liên quan.

Có thể thấy, những lưu ý trên giúp hạn chế tranh chấp liên quan đến thực phẩm cận date.

IV. Giải đáp các thắc mắc về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date

Để hiểu rõ hơn các quy định về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1. Thực phẩm còn hạn sử dụng nhưng cận date thì có được phép lưu thông không?

Theo khoản 4 Điều 8 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được bổ sung bởi điểm b khoản 2 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 quy định nghiêm cấm hành vi xuất khẩu, nhập khẩu, mua bán hàng hóa, trao đổi, tiếp thị sản phẩm, hàng hóa đã hết hạn sử dụng.

Theo quy định này, pháp luật chỉ nghiêm cấm sản xuất, kinh doanh thực phẩm hết hạn sử dụng nên đối với thực phẩm còn hạn sử dụng nhưng cận date thì vẫn được phép lưu thông.

2. Doanh nghiệp có bắt buộc phải thông báo tình trạng cận date trước khi giao hàng không?

- Theo khoản 1, 9 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được bổ sung bởi điểm c khoản 12 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025 quy định quyền của người tiêu dùng gồm:

• Được cung cấp thông tin trung thực về đặc tính an toàn, chất lượng, hướng dẫn vận chuyển, lưu giữ, bảo quản, sử dụng sản phẩm, hàng hóa; được cung cấp thông tin về tổ chức, cá nhân sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, lưu thông sản phẩm, hàng hóa trên thị trường (được sửa đổi bởi Điểm a Khoản 12 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025).
• Được tiếp cận thông tin cảnh báo về sản phẩm, hàng hóa không phù hợp với tiêu chuẩn công bố áp dụng, quy chuẩn kỹ thuật tương ứng có nguy cơ ảnh hưởng đến sức khỏe con người, tài sản hoặc môi trường do cơ quan nhà nước, tổ chức, cá nhân sản xuất, xuất khẩu, nhập khẩu, lưu thông trên thị trường cung cấp.

- Đồng thời tại khoản 2 Điều 4 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung giao dịch, nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và về tổ chức, cá nhân kinh doanh.

Có thể thấy, pháp luật hiện hành không có quy định chung bắt buộc doanh nghiệp phải thông báo tình trạng cận date trước khi giao hàng, miễn là sản phẩm đó vẫn còn trong hạn sử dụng hợp pháp tại thời điểm chuyển giao và thông tin hạn sử dụng đã được ghi rõ trên nhãn mác theo quy định.

Tuy nhiên, nghĩa vụ này có bắt buộc hay không sẽ phụ thuộc vào thỏa thuận trong hợp đồng giữa hai bên và quy định riêng của từng nhóm ngành. Nếu hợp đồng có điều khoản về thời hạn sử dụng còn lại thì doanh nghiệp bắt buộc phải tuân thủ. Nếu doanh nghiệp giao hàng cận date mà không thông báo và không được bên mua đồng ý, bên mua có quyền từ chối nhận hàng hoặc yêu cầu bồi thường do vi phạm điều khoản chất lượng hàng hóa.

Tóm lại, doanh nghiệp không bắt buộc phải thông báo tình trạng cận date trước khi giao hàng trừ các trường hợp thỏa thuận trong hợp đồng mua bán về việc thông báo.

3. Bên mua đã nhận hàng nhưng sau đó phát hiện thực phẩm cận date thì có được trả lại không?

Về mặt pháp lý, hàng cận date vẫn là hàng hợp pháp và được phép lưu thông trên thị trường, miễn là chưa quá hạn sử dụng. Do đó, việc giải quyết đổi trả sẽ chia thành 2 trường hợp cụ thể sau:

- Bên mua có quyền trả lại hàng và yêu cầu bên bán hoàn tiền hoặc đổi hàng mới trong các tình huống sau:

• Vi phạm hợp đồng: Hợp đồng mua bán có quy định rõ: “Hàng giao phải còn hạn sử dụng trên X tháng” hoặc “Không nhận hàng cận date dưới Y ngày”. Nếu bên bán giao hàng không đúng cam kết này, họ đã vi phạm nghĩa vụ giao hàng đúng chất lượng.
• Bên bán gian lận: Bên bán cố tình tẩy xóa, dán đè nhãn mác để che giấu hạn sử dụng thật, hoặc cung cấp thông tin sai sự thật khi bên mua hỏi về hạn sử dụng trước khi chốt đơn theo khoản 3 Điều 16 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được sửa đổi bởi điểm c khoản 10 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025.
• Thực phẩm bị biến chất: Dù chưa hết hạn hoàn toàn, nhưng do cận ngày hoặc bảo quản kém dẫn đến thực phẩm bị mốc, hư hỏng, có mùi lạ, không còn sử dụng được theo khoản 1 Điều 16 Luật chất lượng sản phẩm, hàng hóa 2007 được sửa đổi bởi Điểm b Khoản 10 Điều 1 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa sửa đổi 2025.

- Bên mua không có quyền đòi trả nếu:

• Không có thỏa thuận về hạn sử dụng trong hợp đồng mua bán
• Mua hàng thanh lý/xả kho giá rẻ: Nếu bên bán đã thông báo trước đây là chương trình "xả hàng cận date" để giảm giá và bên mua đã chấp nhận mức giá đó để mua.

Vì vậy, bên mua đã nhận hàng nhưng sau đó phát hiện thực phẩm cận date thì quyền đổi trả sản phẩm được thực hiện như trên.

4. Người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền khi từ chối nhận thực phẩm cận date không?

Người tiêu dùng có quyền được cung cấp hóa đơn, chứng từ, tài liệu liên quan đến giao dịch; thông tin kịp thời, chính xác, đầy đủ về sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ, nội dung giao dịch, nguồn gốc, xuất xứ sản phẩm, hàng hóa, dịch vụ và về tổ chức, cá nhân kinh doanh theo quy định tại khoản 2, 5 Điều 4 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023.

Theo đó, người tiêu dùng có quyền yêu cầu hoàn tiền khi từ chối nhận thực phẩm cận date nếu bên bán không đảm bảo tính công khai, minh bạch hoặc vi phạm các thỏa thuận mua bán ban đầu về thông tin hạn sử dụng của thực phẩm.

5. Cơ quan nào có thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền từ chối nhận thực phẩm cận date?

- Theo khoản 1 Điều 54 Luật bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định tranh chấp phát sinh giữa người tiêu dùng và tổ chức, cá nhân kinh doanh về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date được giải quyết thông qua các phương thức sau đây:

• Thương lượng;
• Hòa giải;
• Trọng tài;
• Tòa án.

- Theo Điều 2 được hướng dẫn bởi Điều 2 Nghị quyết 01/2014/NQ-HĐTP và khoản 1 Điều 5 Luật trọng tài thương mại 2005 quy định như sau:

Thẩm quyền giải quyết các tranh chấp của Trọng tài

• Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại.
• Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại.
• Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Tranh chấp được giải quyết bằng trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài. Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp.

Kết luận lại, cơ quan trên có thẩm quyền giải quyết tranh chấp liên quan đến quyền từ chối nhận thực phẩm cận date.

V. Có nên liên hệ NPLaw khi phát sinh tranh chấp liên quan đến quyền từ chối nhận thực phẩm cận date?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về quyền từ chối nhận thực phẩm cận date mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.