Trong thực tế, không phải lúc nào việc phân chia di sản thừa kế cũng diễn ra thuận lợi, bởi lẽ mỗi người thừa kế có thể có quan điểm, mong muốn và lợi ích khác nhau. Khi nhiều người cùng được thừa kế nhưng không tìm được sự đồng thuận, quá trình phân chia tài sản thường gặp bế tắc, thậm chí dẫn đến tranh chấp kéo dài. Vậy trong trường hợp này, pháp luật quy định cách giải quyết ra sao? Người thừa kế cần thực hiện những bước nào để bảo đảm quyền lợi hợp pháp của mình mà vẫn tuân thủ đúng quy định?

I. Thực trạng nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận trong giai đoạn hiện nay

Ngày càng nhiều vụ việc tranh chấp thừa kế được đưa ra cơ quan công chứng, UBND cấp xã và đặc biệt là Tòa án nhân dân để giải quyết. Theo thống kê của ngành Tòa án, tranh chấp liên quan đến thừa kế chiếm tỷ lệ đáng kể trong các vụ án dân sự, cho thấy đây là một hiện tượng phổ biến, phức tạp và nhạy cảm.

Nguyên nhân dẫn đến không đồng thuận:

  • Giá trị tài sản thừa kế lớn, đặc biệt là bất động sản (nhà, đất) khiến các bên khó thống nhất cách phân chia.
  • Di chúc không rõ ràng, có dấu hiệu mâu thuẫn hoặc không hợp pháp, làm phát sinh tranh cãi giữa những người thừa kế.
  • Quan hệ gia đình phức tạp: giữa anh chị em ruột, con riêng – con chung, hoặc mối quan hệ giữa con nuôi và con đẻ.
  • Tâm lý so bì, thiếu công bằng: một số người cho rằng mình có công chăm sóc cha mẹ nhiều hơn, nên muốn được hưởng phần lớn di sản.

Biểu hiện thường gặp khi không đồng thuận: 

  • Không ký vào văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản.
  • Khiếu nại, tố cáo lẫn nhau về hiệu lực của di chúc hoặc nguồn gốc tài sản để lại.
  • Khởi kiện tại Tòa án để yêu cầu phân chia theo pháp luật.
  • Phát sinh mâu thuẫn gay gắt trong gia đình, kéo dài nhiều năm, ảnh hưởng đến tình cảm và đời sống tinh thần.

Điều này dẫn tới nhiều hệ lụy xã hội như: Làm kéo dài thời gian giải quyết thủ tục hành chính về thừa kế (sang tên, đăng ký tài sản); Gia tăng gánh nặng cho cơ quan Tòa án và cơ quan công chứng; Tạo ra những mâu thuẫn, đổ vỡ trong quan hệ gia đình, ảnh hưởng tiêu cực đến khối đoàn kết trong cộng đồng;.. 

II. Tìm hiểu về nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận

Khi một người qua đời để lại di sản, những người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật có quyền được nhận phần tài sản tương ứng. Tuy nhiên, không phải lúc nào các bên cũng đạt được sự thống nhất về cách phân chia. Để hiểu rõ hơn, cần làm rõ khái niệm và những bước đầu tiên phải thực hiện khi phát sinh tình huống này.

1. Khái niệm về nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận

Nhiều người được thừa kế là trường hợp có từ hai người trở lên cùng có quyền thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật. Ví dụ: cha mẹ mất để lại khối tài sản chung cho các con; hoặc một người để lại di chúc chỉ định nhiều người cùng được hưởng di sản.

Không đồng thuận là việc các bên thừa kế không thống nhất được ý chí về giá trị, hình thức phân chia hoặc cách thức quản lý, sử dụng di sản. Sự bất đồng này có thể xuất phát từ mâu thuẫn lợi ích, quan hệ gia đình phức tạp hoặc do di chúc không rõ ràng.

Như vậy, “nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận” chính là tình huống mâu thuẫn trong quá trình phân chia di sản, có nguy cơ dẫn đến tranh chấp pháp lý nếu không được giải quyết kịp thời.

2. Nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận thì phải làm gì đầu tiên?

Trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận thì bước đầu tiên, các bên nên tiến hành thương lượng, trao đổi trực tiếp để tìm được tiếng nói chung về việc phân chia di sản. Đây là cách tiết kiệm thời gian, chi phí và giúp giữ gìn tình cảm gia đình.

Nếu thương lượng không đạt kết quả, cần lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản hoặc văn bản khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng. Công chứng viên sẽ xác minh hồ sơ, giải thích quyền và nghĩa vụ của từng người, từ đó hỗ trợ các bên tìm phương án thống nhất.

Trường hợp vẫn không đạt được đồng thuận, bước tiếp theo là yêu cầu hòa giải tại UBND cấp xã nơi có bất động sản thừa kế (nếu di sản là đất đai) hoặc khởi kiện tại Tòa án có thẩm quyền để được phân xử theo quy định pháp luật.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận

Khi nhiều người cùng được hưởng thừa kế nhưng không thống nhất được cách phân chia di sản, pháp luật đã có những quy định cụ thể để điều chỉnh, bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của mỗi bên.

1. Quy trình giải quyết tranh chấp khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận diễn ra như thế nào?

Quy trình giải quyết tranh chấp khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận diễn ra bao gồm các bước như sau: 

  • Thương lượng, thỏa thuận nội bộ trong gia đình: Pháp luật khuyến khích các bên tiến hành họp mặt những người thừa kế và tự thương lượng, lập văn bản thỏa thuận phân chia di sản theo Điều 656 Bộ luật Dân sự (BLDS) năm 2015. Nếu đạt được sự thống nhất, các bên có thể lập văn bản thỏa thuận hoặc văn bản khai nhận di sản tại tổ chức hành nghề công chứng.
  • Hòa giải: Trường hợp thương lượng, thỏa thuận nội bộ không thành, có thể yêu cầu hòa giải thông qua bên thứ ba là hòa giải viên. Lưu ý tại khoản 2 Điều 3 Nghị quyết 04/2017/NQ-HĐTP, tranh chấp thừa kế đất đai hay còn gọi là tranh chấp về thừa kế quyền sử dụng đất không bắt buộc phải hòa giải tại UBND cấp xã nơi có đất vì không phải là tranh chấp đất đai.
  • Khởi kiện tại Tòa án: Nếu hòa giải không thành, tranh chấp sẽ được giải quyết theo thủ tục tố tụng dân sự tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền (Khoản 5 Điều 26 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015).

2. Có thể thay đổi nội dung di chúc nếu nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận không?

Theo Điều 640 BLDS 2015, di chúc chỉ có thể được sửa đổi, bổ sung hoặc thay thế bởi chính người lập di chúc khi họ còn sống và minh mẫn.

Sau khi người lập di chúc qua đời, những người thừa kế không có quyền thay đổi nội dung di chúc. Nếu có tranh chấp, Tòa án sẽ căn cứ vào hiệu lực của di chúc (Điều 643 BLDS 2015) và pháp luật thừa kế để phân chia.

Tuy nhiên, các bên thừa kế có thể tự thỏa thuận lại về cách chia di sản khác với nội dung di chúc, miễn là sự thỏa thuận đó không vi phạm điều cấm của luật, đạo đức xã hội (Điều 659 BLDS 2015).

3. Cách thức xác định quyền lợi của từng người thừa kế trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận là gì?

Cách thức xác định quyền lợi của từng người thừa kế trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận như sau: 

  • Nếu có di chúc hợp pháp: Quyền lợi của từng người được xác định theo nội dung di chúc (Điều 659 BLDS 2015). Nếu di chúc không xác định rõ phần của từng người thừa kế thì di sản được chia đều cho những người được chỉ định trong di chúc, trừ trường hợp có thỏa thuận khác. Trường hợp di chúc xác định phân chia di sản theo hiện vật thì người thừa kế được nhận hiện vật kèm theo hoa lợi, lợi tức thu được từ hiện vật đó hoặc phải chịu phần giá trị của hiện vật bị giảm sút tính đến thời điểm phân chia di sản; nếu hiện vật bị tiêu hủy do lỗi của người khác thì người thừa kế có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại. Trường hợp di chúc chỉ xác định phân chia di sản theo tỷ lệ đối với tổng giá trị khối di sản thì tỷ lệ này được tính trên giá trị khối di sản đang còn vào thời điểm phân chia di sản.
  • Nếu di chúc không hợp pháp hoặc không có di chúc: Áp dụng thừa kế theo pháp luật theo thứ tự hàng thừa kế (Điều 649 – 651 BLDS 2015). Khi phân chia di sản, nếu có người thừa kế cùng hàng đã thành thai nhưng chưa sinh ra thì phải dành lại một phần di sản bằng phần mà người thừa kế khác được hưởng để nếu người thừa kế đó còn sống khi sinh ra được hưởng; nếu chết trước khi sinh ra thì những người thừa kế khác được hưởng. Những người thừa kế có quyền yêu cầu phân chia di sản bằng hiện vật; nếu không thể chia đều bằng hiện vật thì những người thừa kế có thể thỏa thuận về việc định giá hiện vật và thỏa thuận về người nhận hiện vật; nếu không thỏa thuận được thì hiện vật được bán để chia (Điều 660 BLDS 2015). 
  • Nguyên tắc chia theo pháp luật: Những người cùng hàng thừa kế sẽ được hưởng phần di sản bằng nhau (Khoản 2 Điều 651 BLDS 2015).
  • Người thừa kế không phụ thuộc vào nội dung di chúc: Theo Điều 644 BLDS 2015, một số đối tượng (con chưa thành niên, cha/mẹ, vợ/chồng, con thành niên nhưng không có khả năng lao động) vẫn được hưởng phần di sản bằng 2/3 suất thừa kế theo pháp luật, dù di chúc không chỉ định.

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận

Khi nhiều người cùng được hưởng di sản thừa kế nhưng không đạt được sự đồng thuận, không chỉ việc phân chia tài sản bị kéo dài mà còn nảy sinh nhiều tình huống pháp lý phức tạp. Dưới đây là những thắc mắc thường gặp cùng phân tích cụ thể theo quy định pháp luật hiện hành.

1. Trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận, ai có quyền quản lý di sản tạm thời?

Trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận, theo Điều 616 BLDS 2015, người quản lý di sản tạm thời là người được chỉ định trong di chúc hoặc do những người thừa kế thỏa thuận cử ra.

Trường hợp di chúc không chỉ định người quản lý di sản và những người thừa kế chưa cử được người quản lý di sản thì người đang chiếm hữu, sử dụng, quản lý di sản tiếp tục quản lý di sản đó cho đến khi những người thừa kế cử được người quản lý di sản.

Trường hợp chưa xác định được người thừa kế và di sản chưa có người quản lý thì di sản do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quản lý.

2. Nếu di sản là bất động sản, xử lý thế nào khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận về việc bán?

Việc bán bất động sản thừa kế chỉ được thực hiện khi tất cả những người đồng thừa kế cùng đồng ý. Nếu không đạt được sự thống nhất, giải pháp là:

  • Thỏa thuận chia hiện vật (nếu bất động sản có thể chia được);
  • Hoặc yêu cầu Tòa án phân chia, trong đó Tòa có thể buộc bán tài sản để chia bằng tiền.

3. Quyền yêu cầu giám định di sản phát sinh thế nào khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận?

Khi có tranh chấp về giá trị, tình trạng pháp lý hoặc tính xác thực của tài sản, bất kỳ người thừa kế nào cũng có quyền yêu cầu giám định, định giá tài sản (Điều 102 BLTTDS 2015).

Kết quả giám định/định giá sẽ là căn cứ để Tòa án hoặc cơ quan công chứng giải quyết tranh chấp.

4. Nếu một bên tự ý định đoạt di sản khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận thì xử lý thế nào?

Nếu một bên tự ý định đoạt di sản khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận thì hành vi này bị coi là xâm phạm quyền lợi của các đồng thừa kế khác.

Căn cứ Điều 218 và Điều 219 BLDS 2015, việc định đoạt tài sản chung phải có sự đồng ý của tất cả các đồng chủ sở hữu. Nếu tự ý bán, tặng cho hoặc thế chấp di sản, giao dịch đó có thể bị tuyên vô hiệu và người thực hiện phải bồi thường thiệt hại cho các thừa kế khác.

5. Có thể vừa yêu cầu chia tài sản vừa yêu cầu bồi thường thiệt hại khi nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận không?

Trong quá trình giải quyết tranh chấp thừa kế tại Tòa án, nếu chứng minh được một hoặc một số người thừa kế có hành vi gây thiệt hại đến giá trị di sản (ví dụ: hủy hoại tài sản, chiếm đoạt tài sản, cho thuê trái phép…), thì ngoài yêu cầu chia tài sản, các bên còn có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo Điều 584 BLDS 2015).

V. Luật sư có thể hỗ trợ gì trong trường hợp nhiều người được thừa kế nhưng không đồng thuận?

Trong những vụ việc thừa kế phức tạp, việc có sự tham gia của luật sư chuyên về dân sự – thừa kế mang lại nhiều lợi ích thiết thực:

  • Tư vấn pháp lý đầy đủ về quyền và nghĩa vụ của từng người thừa kế theo di chúc hoặc theo pháp luật.
  • Soạn thảo, kiểm tra văn bản thỏa thuận phân chia di sản, bảo đảm tính hợp pháp, tránh rủi ro vô hiệu.
  • Đại diện đàm phán, hòa giải giữa các bên, giúp giảm thiểu căng thẳng và tiết kiệm chi phí.
  • Tham gia tố tụng tại Tòa án, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của khách hàng trong trường hợp tranh chấp không thể giải quyết bằng thỏa thuận.

Quý khách hàng có thắc mắc liên quan đến kê khai tài sản thừa kế với cơ quan thuế và cần tư vấn cụ thể, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.