Những điều cần biết về kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển

Ngành đóng mới tàu biển đóng vai trò quan trọng trong sự phát triển của ngành hàng hải, góp phần hiện đại hóa đội tàu và nâng cao năng lực vận tải biển. Tuy nhiên, đây là lĩnh vực đòi hỏi sự đầu tư lớn, công nghệ tiên tiến và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật. Doanh nghiệp muốn tham gia kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển cần hiểu rõ về các điều kiện pháp lý, thủ tục cấp phép và những yêu cầu liên quan. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn có cái nhìn tổng quan về lĩnh vực này và giải đáp những thắc mắc phổ biến.

Sau đây, kính mời quý độc giả hãy cùng NPLAW tìm hiểu các vấn đề liên quan đến kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển nhé!

I. Thực trạng kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển hiện nay

Hiện nay, ngành kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển đang phát triển mạnh mẽ nhờ nhu cầu gia tăng trong vận tải hàng hải và hiện đại hóa đội tàu. Nhiều doanh nghiệp trong nước đã đầu tư vào công nghệ đóng tàu tiên tiến, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Tuy nhiên, ngành này cũng đối mặt với nhiều thách thức như chi phí sản xuất cao, sự cạnh tranh từ các nước có ngành đóng tàu phát triển mạnh như Trung Quốc, Hàn Quốc. Bên cạnh đó, các quy định pháp lý chặt chẽ về an toàn, môi trường và tiêu chuẩn kỹ thuật cũng đặt ra yêu cầu khắt khe đối với doanh nghiệp trong lĩnh vực này.

II. Kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển được hiểu như thế nào?

Căn cứ tại khoản 3 Điều 3 Nghị định 111/2016/NĐ-CP đưa ra định nghĩa của đóng mới tàu biển như sau: “Đóng mới tàu biển là quá trình chế tạo tàu biển từ khi đặt sống chính đến khi bàn giao đưa tàu vào khai thác.” Theo đó, kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển có thể hiểu là hoạt động của các doanh nghiệp, tổ chức thực hiện việc thiết kế, chế tạo và hoàn thiện tàu biển theo yêu cầu của khách hàng hoặc theo tiêu chuẩn quy định. 

Quá trình này bao gồm nhiều giai đoạn, từ thiết kế kỹ thuật, gia công vật liệu, lắp ráp, kiểm tra chất lượng đến bàn giao tàu để đưa vào khai thác. Do tính chất đặc thù, ngành này đòi hỏi doanh nghiệp phải có cơ sở hạ tầng phù hợp, đội ngũ kỹ sư và công nhân có tay nghề cao, đồng thời tuân thủ các quy định nghiêm ngặt về an toàn hàng hải, kỹ thuật đóng tàu và bảo vệ môi trường.

III. Quy định pháp luật về kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển

1. Điều kiện để kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển

Căn cứ theo Điều 4 Nghị định 111/2016/NĐ-CP quy định về điều kiện chung đối với việc kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển: 

(i) Cơ sở đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển là doanh nghiệp được thành lập, hoạt động theo quy định của pháp luật.

(ii) Cơ sở đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển phải tuân thủ các Điều kiện quy định tại Nghị định 111/2016/NĐ-CP và các quy định khác có liên quan của pháp luật.

Về điều kiện cụ thể được quy định như sau:

Thứ nhất, điều kiện về cán bộ kỹ thuật, kiểm tra chất lượng và thợ đóng tàu

- Cơ sở đóng tàu phải có bộ phận kỹ thuật và bộ phận kiểm tra chất lượng riêng biệt đáp ứng yêu cầu đóng mới, hoán cải tàu biển, với số lượng cán bộ tối thiểu của mỗi bộ phận theo quy định tại khoản 1 Điều 5 Nghị định 111/2016/NĐ-CP, cụ thể như sau:

+ Đối với cơ sở đóng tàu loại 1: 04 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành đóng tàu thủy, 04 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành máy tàu thủy và 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành điện tàu thủy;

+ Đối với cơ sở đóng tàu loại 2: 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành đóng tàu thủy, 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành máy tàu thủy và 01 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành điện tàu thủy.

- Cán bộ kỹ thuật và kiểm tra chất lượng phải có tối thiểu 24 tháng kinh nghiệm trong lĩnh vực đóng mới, hoán cải hoặc sửa chữa tàu biển theo khoản 2 Điều 5 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

- Cơ sở đóng tàu với thân tàu bằng vật liệu kim loại phải đảm bảo có tối thiểu 05 thợ hàn kim loại, 02 thợ cơ khí, 03 thợ điện và 03 thợ sơn phù hợp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu biển. Thợ hàn kim loại phải có chứng chỉ chứng nhận trình độ chuyên môn phù hợp theo quy định của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng tàu biển hoặc tương đương khoản 3 Điều 5 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

- Cơ sở đóng tàu với thân tàu bằng vật liệu phi kim loại phải đảm bảo có tối thiểu 03 thợ chế tạo vỏ tàu thủy, 01 thợ cơ khí, 01 thợ điện và 02 thợ sơn phù hợp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu biển khoản 4 Điều 5 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

Thứ hai, điều kiện cơ sở vật chất, trang thiết bị theo Điều 6 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

Đảm bảo có đủ cơ sở vật chất, trang thiết bị cần thiết phù hợp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu biển 

Thứ ba, điều kiện về an toàn, vệ sinh lao động, phòng, chống cháy, nổ và bảo vệ môi trường theo khoản 1 và 2 Điều 7 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

- Đáp ứng các điều kiện về an toàn, vệ sinh lao động, phòng, chống cháy, nổ theo quy định của pháp luật.

- Đảm bảo có đủ các phương tiện tiếp nhận, thu hồi các chất thải từ tàu để xử lý theo quy định của Công ước quốc tế về ngăn ngừa ô nhiễm môi trường do tàu gây ra mà Việt Nam là thành viên (Công ước MARPOL) và các điều kiện khác về bảo vệ môi trường theo quy định của pháp luật.

Thứ tư, hệ thống quản lý chất lượng theo Điều 9 Nghị định 111/2016/NĐ-CP.

- Cơ sở đóng tàu loại 1 phải thiết lập hệ thống quản lý chất lượng theo tiêu chuẩn ISO 9001 hoặc tương đương, hệ thống quản lý an toàn và môi trường theo tiêu chuẩn ISO 14001 hoặc tương đương trong thời gian 12 tháng kể từ ngày đủ điều kiện hoạt động và duy trì áp dụng trong suốt quá trình hoạt động. 

- Cơ sở đóng tàu loại 2 phải thiết lập hệ thống quản lý chất lượng bao gồm các quy trình công việc đóng mới và hoán cải tàu biển theo tiêu chuẩn ISO 9001 hoặc tương đương trong thời gian 12 tháng kể từ ngày đủ điều kiện hoạt động và duy trì trong suốt quá trình hoạt động.

Lưu ý:

- Cơ sở đóng tàu loại 1 là cơ sở có đủ Điều kiện đóng mới, hoán cải tất cả các loại tàu biển.

- Cơ sở đóng tàu loại 2 là cơ sở có đủ Điều kiện đóng mới, hoán cải các loại tàu biển chở khách có sức chở dưới 100 hành khách; tàu biển không phải là tàu chở khách có chiều dài thiết kế nhỏ hơn 90 m, trừ tàu chở dầu có tổng dung tích từ 1.000 GT trở lên, tàu chở xô hóa chất nguy hiểm, tàu chở xô khí hóa lỏng.

2. Hồ sơ cơ sở đủ điều kiện kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển

Căn cứ theo khoản 2 Điều 16 Nghị định 111/2016/NĐ-CP quy định về hồ sơ đề nghị công nhận cơ sở đủ Điều kiện đóng mới, hoán cải, sửa chữa tàu biển bao gồm:

(i) Đơn đề nghị theo Mẫu số 01 quy định tại Phụ lục ban hành kèm theo Nghị định 111/2016/NĐ-CP;

(ii) Mô tả cơ sở vật chất cần thiết liên quan đến sản xuất (sơ đồ cơ sở, văn phòng làm việc, nhà xưởng, nhà kho, các trang thiết bị sản xuất, các thiết bị đo và kiểm tra);

(iii) Sổ tay chất lượng cùng với các tài liệu liên quan và các quy trình được lập thành hồ sơ, bao gồm cả các hồ sơ về bảo vệ môi trường, an toàn lao động, phòng chống cháy, nổ được cơ quan có thẩm quyền phê duyệt theo quy định của pháp luật;

(iv) Danh sách cán bộ kỹ thuật và kiểm tra chất lượng kèm bản sao chụp các chứng chỉ, bằng cấp có liên quan.

IV. Giải đáp các câu hỏi liên quan đến kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển

1. Kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển có phải là ngành nghề kinh doanh có điều kiện không?

Kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Do tính chất đặc thù, ngành này liên quan trực tiếp đến an toàn hàng hải, tiêu chuẩn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, nên doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này phải đáp ứng các điều kiện theo quy định của pháp luật. 

Cụ thể, doanh nghiệp cần có cơ sở vật chất, trang thiết bị kỹ thuật đáp ứng tiêu chuẩn, đội ngũ nhân sự có chuyên môn phù hợp, và phải tuân thủ các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia cũng như quốc tế. Ngoài ra, để hoạt động hợp pháp, doanh nghiệp phải được cơ quan có thẩm quyền cấp giấy phép kinh doanh và đảm bảo tuân thủ các quy định về kiểm tra, giám sát trong quá trình đóng mới tàu biển.

2. Chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển cần có bằng cấp kỹ sư đóng tàu không?

Căn cứ tại Điều 5 Nghị định 111/2016/NĐ-CP quy định điều kiện về cán bộ kỹ thuật, kiểm tra chất lượng và thợ đóng tàu biển như sau:

- Cơ sở đóng tàu phải có bộ phận kỹ thuật và bộ phận kiểm tra chất lượng riêng biệt đáp ứng yêu cầu đóng mới, hoán cải tàu biển, với số lượng cán bộ tối thiểu của mỗi bộ phận, cụ thể như sau:

+ Đối với cơ sở đóng tàu loại 1: 04 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành đóng tàu thủy, 04 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành máy tàu thủy và 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành điện tàu thủy.

+ Đối với cơ sở đóng tàu loại 2: 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành đóng tàu thủy, 02 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành máy tàu thủy và 01 người tốt nghiệp đại học chuyên ngành điện tàu thủy.

- Cán bộ kỹ thuật và kiểm tra chất lượng phải có tối thiểu 24 tháng kinh nghiệm trong lĩnh vực đóng mới, hoán cải hoặc sửa chữa tàu biển.

- Cơ sở đóng tàu với thân tàu bằng vật liệu kim loại phải đảm bảo có tối thiểu 05 thợ hàn kim loại, 02 thợ cơ khí, 03 thợ điện và 03 thợ sơn phù hợp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu biển. Thợ hàn kim loại phải có chứng chỉ chứng nhận trình độ chuyên môn phù hợp theo quy định của quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về phân cấp và đóng tàu biển hoặc tương đương.

- Cơ sở đóng tàu với thân tàu bằng vật liệu phi kim loại phải đảm bảo có tối thiểu 03 thợ chế tạo vỏ tàu thủy, 01 thợ cơ khí, 01 thợ điện và 02 thợ sơn phù hợp theo quy chuẩn kỹ thuật quốc gia của cơ sở đóng mới, sửa chữa tàu biển.

Theo đó, cán bộ kỹ thuật và kiểm tra chất lượng tàu biển bắt buộc phải có kinh nghiệm từ 24 tháng trở lên trong lĩnh vực đóng mới, hoán cải hoặc sửa chữa tàu biển. Như vậy, chủ cơ sở kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển không cần có bằng cấp kỹ sư đóng tàu.

V. Vấn đề kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển có nên liên hệ với Luật sư không? Liên hệ như thế nào?

Kinh doanh dịch vụ đóng mới tàu biển liên quan đến nhiều quy định pháp lý phức tạp, từ điều kiện hoạt động, thủ tục cấp phép đến các tiêu chuẩn kỹ thuật và an toàn hàng hải. Do đó, doanh nghiệp nên liên hệ với luật sư để được tư vấn và hỗ trợ trong quá trình xin giấy phép, chuẩn bị hồ sơ pháp lý và đảm bảo tuân thủ các quy định hiện hành.