Phát hiện côn trùng trong thực phẩm nên xử lý như thế nào theo quy định pháp luật?

Trong đời sống hiện nay, vấn đề an toàn thực phẩm luôn là mối quan tâm hàng đầu của người tiêu dùng. Tuy nhiên, không ít trường hợp người dân phát hiện côn trùng hoặc dị vật trong thực phẩm, gây lo ngại về chất lượng sản phẩm và trách nhiệm của cơ sở sản xuất, kinh doanh. Vậy khi gặp tình huống này, người tiêu dùng cần xử lý như thế nào và pháp luật quy định ra sao? Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ trình tự xử lý, trách nhiệm pháp lý của doanh nghiệp, cũng như quyền lợi của người tiêu dùng khi phát hiện côn trùng trong thực phẩm theo quy định pháp luật hiện hành.

I. Rủi ro pháp lý phổ biến liên quan đến phát hiện côn trùng trong thực phẩm

Việc phát hiện côn trùng hoặc dị vật trong thực phẩm là một trong những rủi ro pháp lý nghiêm trọng mà các doanh nghiệp sản xuất, nhập khẩu và kinh doanh thực phẩm có thể gặp phải. Không chỉ ảnh hưởng đến uy tín thương hiệu, sự cố này còn có thể kéo theo các hậu quả pháp lý, kinh tế và xã hội đáng kể.

• Thứ nhất, rủi ro về xử phạt hành chính: Theo quy định tại điểm c Khoản 1 Điều 1 Nghị định 115/2018/NĐ-CP, nơi chế biến, kinh doanh, bảo quản có côn trùng, động vật gây hại xâm nhập thì có thể bị phạt tiền từ 1.000.000 đồng đến 3.000.000 đồng. 
• Thứ hai, rủi ro về dân sự: Nếu người tiêu dùng chứng minh được sản phẩm nhiễm côn trùng gây thiệt hại đến sức khỏe, họ có quyền yêu cầu bồi thường thiệt hại theo quy định tại Điều 608 và 609 Bộ luật Dân sự 2015. Doanh nghiệp vi phạm có thể phải bồi thường chi phí khám chữa bệnh, tổn thất tinh thần và các thiệt hại liên quan khác.

• Thứ ba, rủi ro về hình sự: Trong trường hợp hành vi vi phạm có tính chất nghiêm trọng, gây hậu quả lớn hoặc làm ảnh hưởng đến sức khỏe của nhiều người, người chịu trách nhiệm có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017) về “Tội vi phạm quy định về an toàn thực phẩm”, với mức phạt tiền lên đến 1 tỷ đồng hoặc phạt tù đến 15 năm.
• Thứ tư, rủi ro về uy tín và thương mại: Sự cố liên quan đến thực phẩm có côn trùng có thể khiến doanh nghiệp mất lòng tin từ người tiêu dùng, bị thu hồi giấy chứng nhận đủ điều kiện an toàn thực phẩm, hoặc bị đối tác chấm dứt hợp đồng do vi phạm cam kết chất lượng.

II. Tìm hiểu về lô thực phẩm có mùi vị lạ

Trong hoạt động sản xuất, kinh doanh thực phẩm, việc phát hiện mùi vị lạ hoặc sự xuất hiện của côn trùng, dị vật là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ mất an toàn thực phẩm. Tình huống này đòi hỏi doanh nghiệp, cơ quan quản lý và người tiêu dùng phải có phản ứng kịp thời, đúng quy trình pháp luật, nhằm bảo đảm an toàn sức khỏe cộng đồng và ngăn ngừa rủi ro lan rộng.

1. Nên làm gì nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm?

• Khi phát hiện côn trùng hoặc vật thể lạ trong thực phẩm, người tiêu dùng cần ngừng sử dụng ngay, giữ lại toàn bộ sản phẩm, bao bì và hóa đơn mua hàng để làm bằng chứng. 
• Đồng thời, nên thông báo đến cơ quan chức năng như Cục Quản lý thị trường, Chi cục An toàn vệ sinh thực phẩm hoặc cơ quan y tế địa phương để được kiểm tra, xác minh.
• Đối với doanh nghiệp, khi nhận được phản ánh, cần chủ động kiểm tra lô hàng, tạm dừng phân phối, lập biên bản xác minh nội bộ và báo cáo cơ quan quản lý có thẩm quyền để phối hợp xử lý. Việc tự nguyện thu hồi và khắc phục kịp thời sẽ giúp doanh nghiệp giảm nhẹ trách nhiệm pháp lý.

2. Nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm có thể gây ra những rủi ro sức khỏe nào?

Thực phẩm có côn trùng xâm nhập thường tiềm ẩn nguy cơ nhiễm vi sinh vật, nấm mốc, ký sinh trùng hoặc chất độc do quá trình phân hủy. Khi tiêu thụ, người dùng có thể gặp phải các triệu chứng ngộ độc thực phẩm, rối loạn tiêu hóa, dị ứng hoặc nhiễm khuẩn đường ruột. 

Trong một số trường hợp nghiêm trọng, đặc biệt với trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi, việc sử dụng thực phẩm bị nhiễm côn trùng có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

3. Có bắt buộc thu hồi ngay khi phát hiện côn trùng trong thực phẩm không?

Theo Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010 và hướng dẫn tại Nghị định 15/2018/NĐ-CP, doanh nghiệp bắt buộc phải thu hồi ngay toàn bộ lô sản phẩm khi có căn cứ cho thấy thực phẩm không bảo đảm an toàn, bao gồm các trường hợp phát hiện côn trùng, dị vật hoặc dấu hiệu hư hỏng.

Tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn có trách nhiệm công bố thông tin về sản phẩm bị thu hồi và chịu trách nhiệm thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn trong thời hạn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định; chịu mọi chi phí cho việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Trong trường hợp quá thời hạn thu hồi mà tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không thực hiện việc thu hồi thì bị cưỡng chế thu hồi theo quy định của pháp luật.

III. Các quy định pháp luật có liên quan nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm

Trong trường hợp phát hiện côn trùng, dị vật hoặc dấu hiệu mất an toàn trong thực phẩm, pháp luật Việt Nam quy định rõ trình tự xử lý, quyền của người tiêu dùng và trách nhiệm pháp lý của tổ chức, cá nhân sản xuất – kinh doanh thực phẩm. Việc tuân thủ đúng các quy định này giúp bảo vệ sức khỏe cộng đồng và duy trì trật tự, kỷ cương trong lĩnh vực an toàn thực phẩm.

1. Quy trình khiếu nại đối với trường hợp phát hiện côn trùng trong thực phẩm như thế nào?

Theo Điều 31 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 và Điều 7 Luật Khiếu nại năm 2011, khi phát hiện côn trùng trong thực phẩm, người tiêu dùng có quyền:

• Bước 1: Ngừng sử dụng sản phẩm, lưu giữ bằng chứng (hình ảnh, bao bì, hóa đơn, chứng từ liên quan).
• Bước 2: Khiếu nại trực tiếp đến cơ sở bán hàng hoặc nhà sản xuất để yêu cầu giải quyết, bồi thường nếu có thiệt hại. Tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm tổ chức tiếp nhận và giải quyết phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng. Tổ chức, cá nhân kinh doanh có trách nhiệm thông báo cho người tiêu dùng về việc tiếp nhận phản ánh, yêu cầu, khiếu nại của người tiêu dùng trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày nhận được phản ánh, yêu cầu, khiếu nại đó.
• Bước 3: Nếu doanh nghiệp không xử lý hoặc xử lý không thỏa đáng, người tiêu dùng có thể gửi đơn khiếu nại đến cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền như Cục Quản lý thị trường, Cục An toàn thực phẩm – Bộ Y tế, hoặc Hội bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
• Bước 4: Trường hợp hành vi có dấu hiệu vi phạm nghiêm trọng (gây ngộ độc, thiệt hại sức khỏe), người tiêu dùng có thể khởi kiện ra Tòa án để yêu cầu bồi thường theo quy định tại Điều 608 và 609 Bộ luật Dân sự 2015.

2. Ai sẽ chịu trách nhiệm pháp lý nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm?

Theo Khoản 4 Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, tổ chức, cá nhân sản xuất, kinh doanh thực phẩm không bảo đảm an toàn có trách nhiệm công bố thông tin về sản phẩm bị thu hồi và chịu trách nhiệm thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn trong thời hạn do cơ quan nhà nước có thẩm quyền quyết định; chịu mọi chi phí cho việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Như vậy, trách nhiệm chính nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm thuộc về tổ chức, cá nhân sản xuất, nhập khẩu hoặc kinh doanh thực phẩm.

VI. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến phát hiện côn trùng trong thực phẩm

Trong quá trình sản xuất, bảo quản và kinh doanh thực phẩm, việc phát hiện côn trùng hay dị vật là vấn đề nhạy cảm và dễ gây tranh cãi giữa người tiêu dùng và doanh nghiệp. Để bảo đảm xử lý đúng pháp luật và tránh rủi ro, cả hai bên cần hiểu rõ quy trình pháp lý, trách nhiệm và các bước cần thực hiện khi xảy ra sự cố. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến tình huống phát hiện côn trùng trong thực phẩm.

1. Có cần giám định chất lượng khi phát hiện côn trùng trong thực phẩm không?

Theo Khoản 5 Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, cơ quan nhà nước có thẩm quyền có trách nhiệm căn cứ vào mức độ vi phạm về điều kiện bảo đảm an toàn, quyết định việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn, thời hạn hoàn thành việc thu hồi, xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn.

Như vậy, khi phát hiện dấu hiệu mất an toàn thực phẩm (như có côn trùng, dị vật, mùi lạ), cơ sở sản xuất, kinh doanh hoặc cơ quan quản lý phải mức độ vi phạm, trong đó có lấy mẫu giám định chất lượng. Kết quả giám định sẽ là căn cứ pháp lý để xác định mức độ vi phạm, quyết định thu hồi hay xử phạt, đồng thời bảo đảm quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng.

2. Phát hiện côn trùng trong thực phẩm nhập khẩu cần quy trình xử lý gì?

Đối với thực phẩm nhập khẩu, khi phát hiện côn trùng hoặc dị vật, cơ quan hải quan hoặc kiểm dịch sẽ tạm giữ lô hàng, tiến hành kiểm tra, giám định mẫu, và thông báo cho nhà nhập khẩu. Nếu kết quả xác định sản phẩm không bảo đảm an toàn, cơ quan quản lý yêu cầu tái xuất, tiêu hủy hoặc xử lý khắc phục theo quy định tại Điều 20 Nghị định 15/2018/NĐ-CP.

3. Nếu phát hiện côn trùng trong thực phẩm đóng gói sẵn, trách nhiệm thuộc doanh nghiệp hay đại lý?

Theo Điều 55 Luật An toàn thực phẩm 2010, trách nhiệm đầu tiên thuộc doanh nghiệp sản xuất hoặc nhập khẩu – đơn vị trực tiếp chịu trách nhiệm về chất lượng và an toàn sản phẩm. Tuy nhiên, nếu đại lý hoặc nhà phân phối biết rõ sản phẩm không đạt tiêu chuẩn an toàn mà vẫn bán ra thị trường, họ cũng phải chịu trách nhiệm liên đới và có thể bị xử phạt hành chính theo điểm c Khoản 1 Điều 1 Nghị định 115/2018/NĐ-CP. 

4. Phát hiện côn trùng trong thực phẩm ảnh hưởng thế nào đến thương hiệu doanh nghiệp?

Về mặt pháp lý, đây là hành vi vi phạm quy định về an toàn thực phẩm, có thể dẫn đến xử phạt, thu hồi giấy phép hoặc đình chỉ hoạt động. Về mặt thương hiệu, sự cố này gây mất niềm tin nghiêm trọng từ người tiêu dùng, ảnh hưởng trực tiếp đến doanh số, uy tín và hình ảnh của doanh nghiệp trên thị trường. Trong thời đại truyền thông số, các vụ việc lan truyền nhanh khiến thiệt hại về danh tiếng có thể còn nặng nề hơn cả mức xử phạt hành chính.

5. Khi phát hiện côn trùng trong thực phẩm tại kho lạnh xử lý theo quy định nào?

Theo Khoản 4 Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, nếu phát hiện côn trùng hoặc dấu hiệu nhiễm bẩn trong quá trình bảo quản tại kho lạnh, cơ sở kinh doanh phải ngừng lưu trữ, cách ly lô hàng và báo cáo ngay cho cơ quan kiểm tra an toàn thực phẩm để xác minh nguyên nhân. Nếu kết quả kiểm tra xác định lô hàng không bảo đảm an toàn, doanh nghiệp phải tiến hành thu hồi, tiêu hủy theo quy định. 

V. Bạn đang cần một chuyên gia pháp lý hỗ trợ trong việc thiếu thông tin dinh dưỡng?

Nếu doanh nghiệp của bạn đang gặp khó khăn trong việc ghi nhãn, công bố thông tin dinh dưỡng hoặc xử lý vi phạm an toàn thực phẩm như phát hiện côn trùng trong sản phẩm, việc tìm đến chuyên gia pháp lý chuyên về lĩnh vực an toàn thực phẩm là giải pháp cần thiết. Các chuyên gia sẽ giúp bạn đánh giá rủi ro pháp lý, hướng dẫn quy trình thu hồi – báo cáo – khắc phục và tư vấn chiến lược tuân thủ pháp luật, nhằm bảo vệ uy tín doanh nghiệp và giảm thiểu thiệt hại phát sinh.

Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến  thiếu thông tin dinh dưỡng hoặc các vấn đề pháp lý khác thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.