Quy định hiện hành về vấn đề người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định

Người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định là vấn đề được nhiều người quan tâm bởi sức ảnh hưởng của nó tới quyền lợi của lao động và hoạt động sản xuất của doanh nghiệp. Vậy, pháp luật hiện hành quy định thế nào nhằm điều chỉnh vấn đề “hot” này? Bài viết dưới đây của NPLaw sẽ cùng bạn đi sâu phân tích. 

I. Xu hướng nghỉ phép vượt quy định trong những năm gần đây

Trong những năm gần đây xu hướng người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định đang có dấu hiệu gia tăng tại nhiều doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh thay đổi về môi trường làm việc và sự phát triển của kinh tế - xã hội. 

Sự tăng mạnh của xu hướng này hiện nay xuất phát từ nhiều nguyên nhân nhưng chủ yếu đến từ một số lý do sau:

• Nhận thức của người lao động ngày càng tăng cao, đặc biệt là ý thức về cân bằng cuộc sống – công việc. 
• Quy định pháp luật cho phép người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ phép thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 03 năm một lần (Khoản 4 Điều 113 Bộ Luật Lao động năm 2019) cũng vô hình trung tạo điều kiện cho việc nghỉ phép kéo dài trong năm. 
• Sự phổ biến của mô hình làm việc từ xa, làm việc linh hoạt sau giai đoạn Covid-19 cũng tạo điều kiện cho người lao động xin nghỉ phép nhiều hơn quy định.

Xu hướng này đặt ra thách thức lớn cho doanh nghiệp trong việc kiểm soát kỷ luật lao động, đồng thời đòi hỏi cách tiếp cận linh hoạt nhưng vẫn đảm bảo tuân thủ quy định pháp luật. 

II. Khái niệm về người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định

Để làm cơ sở cho việc phân tích quy định pháp luật ở mục sau, phần này sẽ giúp quý bạn đọc hiểu được khái niệm và ảnh hưởng của việc người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định tới quan hệ lao động. 

1. Người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định là gì?

Pháp luật hiện nay không đưa ra giải thích cụ thể thế nào là “người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định”. Điều này phần nào khiến nhiều người lao động không nhận thức được giới hạn của số ngày nghỉ phép, ảnh hưởng tới quyền lợi của mình. 

Hiểu được điều này, dựa trên tinh thần Điều 113 Bộ Luật Lao động năm 2019, NPLaw đưa ra khái niệm cơ bản về thuật ngữ này như sau: Người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định là trường hợp người lao động sử dụng số ngày nghỉ vượt quá giới hạn được phép theo pháp luật lao động hoặc theo thỏa thuận với doanh nghiệp.

Trong đó, người lao động được hiểu là người làm việc cho người sử dụng lao động theo thỏa thuận, được trả lương và chịu sự quản lý, điều hành, giám sát của người sử dụng lao động (khoản 1 Điều 3 Bộ Luật Lao động năm 2019). 

2. Nghỉ phép nhiều hơn quy định có đồng nghĩa với nghỉ không lương không?

Không. Tuy có sự liên quan nhưng việc nghỉ phép nhiều hơn quy định không đồng nghĩa với nghỉ không lương. Theo Bộ Luật Lao động năm 2019 thì hai trường hợp này khác nhau ở những điểm cơ bản sau:

Tóm lại, nghỉ phép nhiều hơn quy định và nghỉ không lương khác nhau ở sự đồng ý của người sử dụng lao động. 

3. Nghỉ phép nhiều hơn quy định có ảnh hưởng đến quan hệ lao động như thế nào?

Vấn đề được rất nhiều người quan tâm khi muốn nghỉ phép nhiều hơn quy định là ảnh hưởng của hoạt động này tới quan hệ lao động của bản thân. 

Căn cứ vào thực tiễn hiện nay và các quy định liên quan tại Bộ Luật Lao động năm 2019, có thể liệt kê một số ảnh hưởng thường gặp tới quan hệ lao động khi người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định như sau: 

• Có thể dính đến rủi ro pháp lý và tranh chấp liên quan đến kỷ luật lao động: Việc nghỉ phép nhiều hơn quy định có thể khiến người lao động bị áp hình thức xử lý kỷ luật sa thải (khoản 4 Điều 125 Bộ Luật Lao động năm 2019). 
• Ảnh hưởng đến hiệu quả công việc: Việc nghỉ phép quá nhiều còn ảnh hưởng đến tính ổn định và hiệu suất công việc. Khi một cá nhân vắng mặt kéo dài hoặc thường xuyên, doanh nghiệp phải phân bổ lại công việc, gây áp lực lên các nhân sự khác.

Việc nghỉ phép nhiều hơn quy định không chỉ khiến người lao động gặp rủi ro pháp lý mà còn ảnh hưởng tới hiệu quả công việc. Do đó, cả người lao động và doanh nghiệp cần thỏa thuận rõ ràng về thời hạn nghỉ phép để hạn chế tác động tiêu cực đến quan hệ lao động. 

III. Quy định của pháp luật liên quan đến người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định

Sau khi có nền tảng cơ bản về người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định, mục này sẽ đi sâu phân tích các quy định pháp luật điều chỉnh vấn đề này. 

1. Chế độ nghỉ phép năm mới nhất cho người lao động hiện nay như thế nào?

Để tạo điều kiện cho người lao động nắm được quyền lợi nghỉ phép của mình, Bộ Luật Lao động năm 2019 đã quy định rõ về chế độ nghỉ phép năm tại Điều 113. 

Theo đó, pháp luật hiện nay quy định chế độ nghỉ phép năm cho người lao động chia làm 02 trường hợp sau:

Đối với người lao động làm việc đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động: Khoản 1 Điều 113 Bộ Luật Lao động năm 2019 chia các mốc thời gian nghỉ phép năm cho từng đối tượng cụ thể như sau:

• 12 ngày làm việc đối với người làm công việc trong điều kiện bình thường.
• 14 ngày làm việc đối với người lao động chưa thành niên, lao động là người khuyết tật, người làm nghề, công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.
• 16 ngày làm việc đối với người làm nghề, công việc đặc biệt nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm.

Đối với người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng cho một người sử dụng lao động: Với trường hợp này, pháp luật quy định số ngày nghỉ hằng năm được tính theo tỷ lệ tương ứng với số tháng làm việc (khoản 2 Điều 113 Bộ Luật Lao động năm 2019). 

Điều 66 Nghị định 145/2020/NĐ-CP hướng dẫn cụ thể về cách tính trong trường hợp này như sau:

• Số ngày nghỉ hằng năm của người lao động làm việc chưa đủ 12 tháng được tính như sau: lấy số ngày nghỉ hằng năm cộng với số ngày được nghỉ tăng thêm theo thâm niên (nếu có), chia cho 12 tháng, nhân với số tháng làm việc thực tế trong năm để tính thành số ngày được nghỉ hằng năm.
• Trường hợp người lao động làm việc chưa đủ tháng, nếu tổng số ngày làm việc và ngày nghỉ có hưởng lương của người lao động chiếm tỷ lệ từ 50% số ngày làm việc bình thường trong tháng theo thỏa thuận thì tháng đó được tính là 01 tháng làm việc để tính ngày nghỉ hằng năm. 

Mặt khác, với những người lao động làm việc cho doanh nghiệp từ đủ 5 năm thì pháp luật còn cho phép họ thêm 01 ngày nghỉ phép hằng năm (Điều 114 Bộ Luật Lao động năm 2019).

Từ những phân tích trên có thể thấy, tùy vào đặc thù công việc và thâm niên làm việc của người lao động mà pháp luật quy định chế độ nghỉ phép năm có sự khác nhau. 

2. Những trường hợp nào được coi là nghỉ phép vượt quá quy định?

Căn cứ vào các quy định về thời giờ nghỉ ngơi tại mục 2 Chương VII Bộ Luật Lao động năm 2019 có thể liệt kê những trường hợp được coi là nghỉ phép vượt quá quy định bao gồm: 

• Nghỉ vượt số ngày nghỉ phép năm: Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động có 12–16 ngày nghỉ hằng năm (Điều 113). Nếu đã sử dụng hết số ngày này mà vẫn tiếp tục nghỉ không được doanh nghiệp chấp thuận, thì được xem là nghỉ vượt quy định. 
• Tự ý nghỉ thêm không phép: Người lao động đã được duyệt nghỉ (phép năm, nghỉ việc riêng, nghỉ không lương…) nhưng tự ý kéo dài thời gian nghỉ hoặc không thông báo hoặc không được chấp thuận của người sử dụng lao động cũng xem là nghỉ phép vượt quá quy định. 

Như vậy, các trường hợp được coi là nghỉ phép vượt quá quy định không dựa trên yếu tố “nghỉ bao nhiêu ngày” mà là nghỉ có đúng quy định và được phép hay không. 

3. Có cần phải quy định nghỉ phép năm trong nội quy lao động không?

Có. Theo điểm a khoản 1 Điều 118 Bộ Luật Lao động năm 2019 thì thời giờ làm việc là một trong những nội dung cần có trong nội quy lao động và chế độ nghỉ phép năm là nội dung của quy định về thời giờ nghỉ ngơi. 

Do vậy, để cụ thể hóa quy định pháp luật và hạn chế tranh chấp sau này, doanh nghiệp cần quy định nghỉ phép năm trong nội quy lao động. 

4. Doanh nghiệp có quyền từ chối yêu cầu nghỉ phép vượt quy định không?

Có thể. Theo Bộ luật Lao động 2019, người lao động chỉ được đảm bảo số ngày nghỉ hằng năm trong khung 12–16 ngày (tùy điều kiện làm việc). Ngoài phạm vi này, việc nghỉ thêm không còn là quyền đương nhiên, mà phụ thuộc vào sự chấp thuận của người sử dụng lao động. 

Do vậy, nếu xem xét việc nghỉ phép của người lao động không cần thiết và ảnh hưởng nghiêm trọng với hoạt động kinh doanh của công ty thì người sử dụng lao động có quyền từ chối yêu cầu nghỉ phép vượt quy định. 

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định

Phần dưới đây sẽ giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định. 

1. Người lao động có thể xin nghỉ thêm ngoài số ngày phép năm không?

Có thể. Về bản chất, quan hệ lao động là sự thỏa thuận của người lao động và người sử dụng lao động nên khi muốn xin nghỉ thêm ngoài số ngày phép năm, người lao động hoàn toàn có thể làm đơn xin với người sử dụng lao động và đợi sự chấp thuận của doanh nghiệp. 

2. Có thể gộp ngày nghỉ phép của nhiều năm để nghỉ dài ngày không?

Có thể. Khoản 4 Điều 113 Bộ Luật Lao động năm 2019 đã quy định rõ “người  lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để nghỉ hằng năm thành nhiều lần hoặc nghỉ gộp tối đa 03 năm một lần”. 

Theo quy định này, người lao động có thể thỏa thuận với người sử dụng lao động để gộp ngày nghỉ phép của tối đa 3 năm để nghỉ dài ngày. 

3. Nghỉ phép vượt quy định có ảnh hưởng đến đánh giá, xếp loại lao động không?

Có. Theo Bộ luật Lao động 2019, pháp luật không quy định trực tiếp việc “chấm điểm” hay “xếp loại” người lao động. Tuy nhiên, doanh nghiệp được quyền xây dựng hệ thống đánh giá nội bộ (KPI, hiệu suất, kỷ luật…) và trong đó, ý thức tuân thủ thời gian làm việc – nghỉ ngơi là một tiêu chí quan trọng. 

Do vậy, việc nghỉ phép vượt quy định có thể ảnh hưởng đến đánh giá, xếp loại lao động. 

4. Doanh nghiệp có trách nhiệm quản lý và theo dõi ngày nghỉ phép của người lao động như thế nào?

Doanh nghiệp có trách nhiệm quản lý và theo dõi ngày nghỉ phép của người lao động như sau:

• Quy định rõ về chế độ nghỉ phép của người lao động tại hợp đồng lao động và nội quy lao động. 
• Kiểm soát ngày nghỉ phép của người lao động qua bảng chấm công. 
• Áp dụng chế độ kỷ luật lao động phù hợp để đảm bảo việc nghỉ phép của người lao động nằm trong tầm kiểm soát (khoản 4 Điều 125 Bộ Luật Lao động năm 2019). 

Việc quản lý và theo dõi ngày nghỉ phép không phải là trách nhiệm bắt buộc của doanh nghiệp nhưng để duy trì kỷ luật và văn hóa doanh nghiệp thì hoạt động này là cần thiết.

5. Nghỉ phép vượt quy định có bị coi là vi phạm nội quy lao động không?

Có. Theo điểm a khoản 2 Điều 118 Bộ Luật Lao động thì thời giờ nghỉ ngơi, chế độ phép năm là một trong những nội dung của nội quy lao động. Do vậy, việc nghỉ phép vượt quy định có thể bị coi là vi phạm nội quy lao động. 

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định

Khi phát sinh vấn đề người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định, việc xử lý không chỉ dừng ở nội quy công ty mà còn liên quan trực tiếp đến quy định của Bộ luật Lao động 2019 và các văn bản hướng dẫn. Nếu áp dụng sai, doanh nghiệp có thể đối mặt với tranh chấp lao động hoặc rủi ro pháp lý không đáng có. Đây là lý do nhiều doanh nghiệp lựa chọn tìm luật sư tư vấn tại NPLaw.

Sử dụng dịch vụ pháp lý tư vấn về người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định, quý bạn đọc nhận được những quyền lợi sau:

• Tư vấn đúng quy định, hạn chế rủi ro pháp lý.
• Đưa ra phương án xử lý linh hoạt, thực tế khi người lao động nghỉ phép nhiều hơn quy định.
• Hỗ trợ xây dựng nội quy lao động chuẩn theo quy định về lao động hiện nay.
• Đại diện giải quyết tranh chấp lao động trong trường hợp khách hàng có nhu cầu. 

Với các ưu điểm trên, NPLaw cam kết sẽ tư vấn để đảm bảo tối đa quyền lợi cho quý khách hàng. 

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.