Quy định mới nhất về thu hồi thực phẩm không an toàn

Vấn đề sản xuất và kinh doanh thực phẩm kém chất lượng đang là trọng điểm quan tâm của Nhà nước và xã hội trong thời gian gần đây bởi ảnh hưởng của nó tới sức khỏe cộng đồng. Và để hạn chế các hành vi này, bên cạnh các quy định xử phạt, pháp luật còn đặt ra quy định về thu hồi thực phẩm không an toàn. Bài viết dưới đây của NPLaw sẽ giải đáp cho quý bạn đọc những thông tin cơ bản về vấn đề này. 

I. Thực trạng liên quan đến thu hồi thực phẩm không an toàn

Hiện nay, khi việc nâng cao sức khỏe cộng đồng được Nhà nước chú trọng thì thực trạng về thu hồi thực phẩm không an toàn ngày càng diễn ra phức tạp.

Theo Quyết định số 79/QĐ-ATTP của Cục An toàn thực phẩm thì ngày 15/3/2025, cơ quan này đã tiến hành thu giữ nhiều lô hàng thực phẩm bảo vệ sức khỏe của Công ty TNHH Hoàng Gia Hoà Bình như MAN PLUS GOLD, MAN PLUS…. Hay việc thu hồi các sản phẩm bánh kẹo vào các dịp lễ, tết do không đảm bảo an toàn cũng là thực trạng phổ biến tại Việt Nam. 

Có thể thấy, việc thu hồi thực phẩm không an toàn đang là vấn đề phổ biến, đòi hỏi sự quản lý sát sao của các cơ quan có thẩm quyền. 

II. Quy định của pháp luật liên quan đến thu hồi thực phẩm không an toàn 

Trước diễn biến phức tạp của hành vi sản xuất, buôn bán thực phẩm kém chất lượng, pháp luật đã đặt ra nhiều chế tài nhằm mục đích răn đe, trong đó có cả việc thu hồi sản phẩm. 

Theo đó, phân tích dưới đây của NPLaw sẽ đưa ra định nghĩa, các trường hợp thu hồi và quy trình thu hồi thực phẩm không an toàn theo quy định hiện hành. 

1. Thu hồi thực phẩm không an toàn là gì?

Trước khi tìm hiểu các quy định điều chỉnh trực tiếp vấn đề, quý bạn đọc cần hiểu rõ thế nào là thu hồi thực phẩm không an toàn? Việc hiểu được khái niệm ngay từ ban đầu sẽ là nền tảng để hiểu rõ các quy định liên quan. 

Hiện nay pháp luật không đưa ra giải thích cụ thể về thuật ngữ này, tuy nhiên, tại khoản 1 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm năm 2010 có quy định về an toàn thực phẩm như sau “An toàn thực phẩm là việc bảo đảm để thực phẩm không gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người”. 

Như vậy, thu hồi thực phẩm không an toàn là hoạt động của tổ chức, cá nhân hoặc cơ quan có thẩm quyền nhằm ngừng lưu thông các thực phẩm gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người. 

Trong đó, thực phẩm được hiểu là “sản phẩm mà con người ăn, uống ở dạng tươi sống hoặc đã qua sơ chế, chế biến, bảo quản” (Khoản 20 Điều 2 Luật An toàn thực phẩm năm 2010). 

2. Trường hợp nào bắt buộc phải thu hồi thực phẩm không an toàn?

Một vấn đề mà quý bạn đọc quan tâm khi tìm hiểu về việc thu hồi thực phẩm không an toàn là các trường hợp bắt buộc phải thu hồi. 

Theo Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, thực phẩm không an toàn được thu hồi trong các trường hợp sau: 

• Thực phẩm hết thời hạn sử dụng mà vẫn bán trên thị trường. 
• Thực phẩm không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật tương ứng. 
• Thực phẩm là sản phẩm công nghệ mới chưa được phép lưu hành.
• Thực phẩm bị hư hỏng trong quá trình bảo quản, vận chuyển, kinh doanh.
• Thực phẩm có chất cấm sử dụng hoặc xuất hiện tác nhân gây ô nhiễm vượt mức giới hạn quy định.
• Thực phẩm nhập khẩu bị cơ quan có thẩm quyền nước xuất khẩu, nước khác hoặc tổ chức quốc tế thông báo có chứa tác nhân gây ô nhiễm gây hại đến sức khỏe, tính mạng con người.

Việc quy định cụ thể các trường hợp bắt buộc phải thu hồi thực phẩm không an toàn không chỉ phòng tránh các hành vi cố ý vi phạm của các tổ chức, cá nhân mà còn tạo điều kiện thuận lợi cho các cơ quan chức năng áp dụng pháp luật. 

3. Quy trình thực hiện thu hồi thực phẩm không an toàn gồm những bước nào?

Sau khi xác định được thực phẩm không an toàn thuộc trường hợp phải bị thu hồi, tổ chức, cá nhân liên quan cần nắm rõ quy trình thực hiện việc thu hồi. 

Theo đó, Điều 4, 5 Thông tư 23/2018/TT-BYT quy định về trình tự thu hồi thực phẩm không an toàn như sau: 

Đối với trường hợp tự nguyện thu hồi: Trong thời gian tối đa 24 giờ, kể từ thời điểm phát hiện hoặc nhận được thông tin phản ánh về sản phẩm không bảo đảm an toàn nếu xác định sản phẩm thuộc trường hợp phải thu hồi, chủ sản phẩm thực hiện: 

• Thông báo bằng điện thoại, email hoặc các hình thức thông báo phù hợp khác, sau đó thông báo bằng văn bản tới toàn hệ thống sản xuất, kinh doanh (cơ sở sản xuất, các kênh phân phối, đại lý, cửa hàng) để dừng việc sản xuất, kinh doanh và thực hiện thu hồi sản phẩm. 
• Thông báo bằng văn bản tới các cơ quan thông tin đại chúng cấp tỉnh, thành phố và các cơ quan, tổ chức có liên quan khác theo quy định của pháp luật về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng; Trường hợp việc thu hồi được tiến hành trên địa bàn từ hai tỉnh trở lên thì phải thông báo bằng văn bản tới các cơ quan thông tin đại chúng cấp trung ương để thông tin cho người tiêu dùng về sản phẩm phải thu hồi. 
• Thông báo bằng văn bản tới cơ quan có thẩm quyền về an toàn thực phẩm về việc thu hồi sản phẩm. 
• Trong thời gian tối đa 03 ngày kể từ khi kết thúc việc thu hồi, chủ sản phẩm có trách nhiệm báo cáo kết quả việc thu hồi sản phẩm tới cơ quan có thẩm quyền về an toàn thực phẩm và đề xuất hình thức xử lý sau thu hồi.

Đối với trường hợp bắt buộc thu hồi: 

• Trong thời gian tối đa 24 giờ, kể từ thời điểm xác định sản phẩm thuộc trường hợp phải thu hồi bắt buộc, cơ quan có thẩm quyền ra quyết định thu hồi phải ban hành quyết định thu hồi. 
• Ngay sau khi nhận được quyết định thu hồi, chủ sản phẩm phải thực hiện hoạt động thông báo như trường hợp tự nguyện. 
• Trong thời gian 03 ngày, kể từ khi kết thúc việc thu hồi, chủ sản phẩm có trách nhiệm báo cáo kết quả việc thu hồi sản phẩm tới cơ quan đã ban hành quyết định thu hồi và đề xuất hình thức xử lý sau thu hồi.

Trên đây là trình tự thu hồi thực phẩm không an toàn theo quy định pháp luật hiện hành. Việc xác định các bước thu hồi giúp chủ thể có sự chủ động trong thực hiện trách nhiệm của mình. 

III. Giải đáp các thắc mắc về thu hồi thực phẩm không an toàn 

Để quý bạn đọc hiểu rõ hơn về vấn đề thu hồi thực phẩm không an toàn, NPLaw tổng hợp các thắc mắc thường gặp và đưa ra giải đáp dưới đây. 

1. Thu hồi thực phẩm không an toàn có bắt buộc phải tiêu hủy sản phẩm không?

Không. Theo khoản 3 Điều 55 Luật An toàn thực phẩm năm 2010, có 04 hình thức xử lý thực phẩm không bảo đảm an toàn gồm: 

• Khắc phục lỗi của sản phẩm, lỗi ghi nhãn.
• Chuyển mục đích sử dụng.
• Tái xuất.
• Tiêu hủy. 

Như vậy, tiêu hủy sản phẩm chỉ là một trong các hình thức xử lý thực phẩm sau khi thu hồi. 

2. Thu hồi thực phẩm không an toàn có ảnh hưởng đến quyền lợi người tiêu dùng như thế nào?

Việc thu hồi thực phẩm không an toàn ảnh hưởng đến quyền lợi của người tiêu dùng cả về mặt tích cực và tiêu cực: 

• Mặt tích cực: Việc thu hồi nhằm đảm bảo thực phẩm không an toàn không ảnh hưởng tới sức khỏe, tính mạng của người tiêu dùng. Đồng thời, người tiêu dùng còn có căn cứ để yêu cầu bồi thường thiệt hại (khoản 5 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023). 
• Mặt tiêu cực: Thiệt hại về vật chất, thậm chí là sức khỏe, tính mạng nếu việc thu hồi diễn ra chậm trễ; mất niềm tin vào hãng cung cấp thực phẩm không an toàn… 

Như vậy, việc thu hồi thực phẩm không an toàn không chỉ đem đến các quyền lợi cho người tiêu dùng mà còn để lại nhiều rủi ro pháp lý. 

3. Những rủi ro pháp lý nếu doanh nghiệp chậm thực hiện thu hồi thực phẩm không an toàn?

Nếu doanh nghiệp chậm thực hiện thu hồi thực phẩm không an toàn có thể đối diện với những rủi ro pháp lý sau: 

• Trách nhiệm hành chính: Theo Khoản 5 Điều 26 Nghị định số 115/2018/NĐ-CP thì hành vi chậm thu hồi thực phẩm không an toàn có thể bị xử phạt từ 20 - 30 triệu đồng. 
• Trách nhiệm dân sự: Doanh nghiệp còn phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người tiêu dùng theo khoản 5 Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023. 
• Trách nhiệm hình sự: Trường hợp việc chậm thu hồi thực phẩm không an toàn gây ra hậu quả đủ cấu thành tội phạm thì còn chịu trách nhiệm hình sự theo Điều 317 Bộ Luật Hình sự năm 2015 sửa đổi bởi khoản 119 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017. 

Trên đây là những rủi ro pháp lý mà doanh nghiệp thường đối mặt trong trường hợp chậm thực hiện thu hồi. Trên thực tế, rủi ro này có thể mở rộng hoặc thu hẹp tùy thuộc vào hành vi cụ thể của doanh nghiệp. 

4. Doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bồi thường khi thu hồi thực phẩm không an toàn ra sao?

Doanh nghiệp khi thu hồi thực phẩm không an toàn, gây thiệt hại cho người tiêu dùng, khách hàng thì phải thực hiện bồi thường toàn bộ thiệt hại. Theo Điều 361 Bộ Luật Dân sự năm 2015 xác định các loại thiệt hại có thể được bồi thường bao gồm: 

• Thiệt hại về vật chất là tổn thất vật chất thực tế xác định được, bao gồm tổn thất về tài sản, chi phí hợp lý để ngăn chặn, hạn chế, khắc phục thiệt hại, thu nhập thực tế bị mất hoặc bị giảm sút.
• Thiệt hại về tinh thần là tổn thất về tinh thần do bị xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm, uy tín và các lợi ích nhân thân khác của một chủ thể.

Tóm lại, khi thu hồi thực phẩm không an toàn, doanh nghiệp phải chịu trách nhiệm bồi thường thiệt hại về vật chất và cả tinh thần cho người mua. 

5. Doanh nghiệp có thể phối hợp với nhà phân phối và bán lẻ ra sao khi thu hồi thực phẩm không an toàn?

Để quá trình thu hồi thực phẩm không an toàn diễn ra nhanh chóng, doanh nghiệp có thể phối hợp với nhà phân phối và bán lẻ như sau: 

• Khi doanh nghiệp thông báo thu hồi thì các nhà phân phối, bán lẻ ngay lập tức dừng hoạt động cung cấp, buôn bán thực phẩm không an toàn. 
• Nhà phân phối cung cấp các cơ sở bán lẻ có thực phẩm bị thu hồi và cơ sở bán lẻ gỡ bỏ các sản phẩm này khỏi khu vực bán. 
• Doanh nghiệp cung cấp chính sách hỗ trợ khách hàng khi thu hồi thực phẩm cho các nhà phân phối, bán lẻ xử lý. 

Trên đây là một số phương pháp phối hợp để nâng cao hiệu quả khi thu hồi thực phẩm không an toàn mà quý bạn đọc có thể tham khảo. 

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến thu hồi thực phẩm không an toàn 

Nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề thu hồi thực phẩm không an toàn, NPLaw - với nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực pháp lý - đã cho ra đời gói dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến vấn đề này. 

Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến thu hồi thực phẩm không an toàn của NPLaw là dịch vụ hỗ trợ pháp luật toàn diện cho doanh nghiệp (nhà sản xuất, nhập khẩu, hoặc phân phối) nhằm đảm bảo quá trình thu hồi được thực hiện đúng quy định pháp luật, giảm thiểu rủi ro bị xử phạt, và hạn chế tối đa thiệt hại về uy tín, kinh tế.

Như vậy, qua bài viết trên đây, NPLaw đã cung cấp cho quý bạn đọc cái nhìn tổng quan về thu hồi thực phẩm không an toàn. Việc nắm rõ các quy định này không chỉ giúp quý bạn đọc đảm bảo quyền lợi mà còn hạn chế rủi ro pháp lý có thể phát sinh.