Quy định pháp luật khi phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo

Phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo có ảnh hưởng lớn đến thời gian chấp hành án trong quá trình thi hành án hình sự. Bài viết dưới đây, sẽ nêu các quy định pháp luật về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo và giải đáp một số thắc mắc liên quan nhằm giúp cá nhân, tổ chức bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Nhận thức của phạm nhân về việc lập công lớn hiện nay

Phạm nhân đang chấp hành án hiện nay đã có nhận thức rõ ràng hơn về việc lập công lớn trong quá trình thi hành án hình sự để nhận được sự khoan hồng của pháp luật, được giảm án và sớm trở về với gia đình. Nhận thức của phạm nhân đã có những chuyển biến tích cực trong quá trình cải tạo, không chỉ dừng lại ở việc muốn giảm án mà còn là cơ hội để khẳng định sự ăn năn, hối cải và làm lại cuộc đời.

II. Khái niệm về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo

Để hiểu rõ hơn các quy định pháp luật về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo. Hãy cùng NPLaw tìm hiểu qua nội dung bài viết dưới đây.

1. Phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo là gì?

- Theo khoản 2 Điều 3 Luật thi hành án hình sự 2025 (có hiệu lực 1/7/2026) quy định phạm nhân là người đang chấp hành án phạt tù có thời hạn, tù chung thân.

- Tại khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP và khoản 9 Điều 2 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP quy định lập công lớn là trường hợp người bị kết án đã giúp cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, truy bắt, điều tra, xử lý tội phạm không liên quan đến tội phạm mà họ bị buộc tội; cứu được người khác trong tình thế hiểm nghèo hoặc cứu được tài sản có giá trị từ 100.000.000 đồng trở lên của Nhà nước, tập thể, cá nhân trong thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn hoặc sự kiện bất khả kháng khác; có sáng kiến, phát minh, sáng chế hoặc có thành tích xuất sắc trong lao động, học tập, chiến đấu, công tác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền khen thưởng, xác nhận. Ngoài những trường hợp nêu trên, có thể xác định những trường hợp khác là “lập công lớn” nhưng Tòa án phải nhận định rõ trong bản án.

Như vậy, phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo là việc người đang chấp hành án phạt tù (người bị kết án) đã giúp cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, truy bắt, điều tra, xử lý tội phạm không liên quan đến tội phạm mà họ bị buộc tội; cứu được người khác trong tình thế hiểm nghèo hoặc cứu được tài sản có giá trị theo quy định pháp luật được cơ quan nhà nước có thẩm quyền khen thưởng, xác nhận.

2. Tiêu chí để xác định phạm nhân lập công lớn là gì?

Tiêu chí để xác định phạm nhân lập công lớn được quy định tại khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP, cụ thể:

• Người bị kết án đã giúp cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, truy bắt, điều tra, xử lý tội phạm không liên quan đến tội phạm mà họ bị buộc tội;
• Cứu được người khác trong tình thế hiểm nghèo hoặc cứu được tài sản có giá trị từ 100.000.000 đồng trở lên của Nhà nước, tập thể, cá nhân trong thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh, tai nạn hoặc sự kiện bất khả kháng khác;
• Có sáng kiến, phát minh, sáng chế hoặc có thành tích xuất sắc trong lao động, học tập, chiến đấu, công tác được cơ quan nhà nước có thẩm quyền khen thưởng, xác nhận.
• Tiêu chí khác do cơ quan có thẩm quyền ghi nhận.

Theo đó, để xác định phạm nhân lập công lớn phải dựa trên các tiêu chí theo quy định pháp luật trên.

3. Những hành vi nào được coi là lập công lớn của phạm nhân?

Căn cứ khoản 3 Điều 2 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP và khoản 9 Điều 2 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP quy định các hành vi được coi là lập công lớn của phạm nhân gồm:

- Hành vi giúp cơ quan tiến hành tố tụng phát hiện, truy bắt, điều tra, xử lý tội phạm không liên quan đến tội phạm mà họ bị buộc tội.

- Cứu được người khác trong tình thế hiểm nghèo: Có hành động dũng cảm cứu được tính mạng của người khác đang gặp nguy hiểm hoặc bị đe dọa trực tiếp trong thiên tai, hỏa hoạn, dịch bệnh hoặc các sự kiện bất khả kháng.

- Bảo vệ tài sản giá trị lớn: Cứu được tài sản của Nhà nước, tập thể hoặc cá nhân có giá trị từ 100 triệu đồng trở lên.

- Thành tích sáng tạo đặc biệt xuất sắc: Có phát minh, sáng chế hoặc sáng kiến có giá trị lớn được các cơ quan nhà nước có thẩm quyền công nhận, hoặc có những thành tích đặc biệt xuất sắc khác được cơ sở giam giữ xác nhận.

- Các hành vi khác được Tòa án phải nhận định rõ trong bản án.

Tóm lại, những hành vi trên được coi là lập công lớn của phạm nhân trong quá trình thi hành án.

III. Quy định của pháp luật liên quan đến phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo

Tìm hiểu các quy định về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo là nhu cầu và mong muốn của nhiều chủ thể. Hiểu được điều này, NPLaw đưa ra các quy định về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo theo quy định mới nhất hiện nay.

1. Mức độ giảm án đối với trường hợp lập công lớn được quy định ra sao?

- Theo khoản 3, 5 Điều 62 Bộ luật hình sự 2015 được hướng dẫn bởi khoản 2, 3, 4, 6, 7, 8 Điều 2 và Điều 4 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP quy định người bị kết án phạt tù có thời hạn trên 03 năm, chưa chấp hành hình phạt nếu đã lập công lớn hoặc mắc bệnh hiểm nghèo và người đó không còn nguy hiểm cho xã hội nữa, thì theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định miễn chấp hành toàn bộ hình phạt.

- Người bị kết án phạt tiền đã tích cực chấp hành được một phần hình phạt nhưng bị lâm vào hoàn cảnh kinh tế đặc biệt khó khăn kéo dài do thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn hoặc ốm đau gây ra mà không thể tiếp tục chấp hành được phần hình phạt còn lại hoặc lập công lớn, thì theo đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát, Tòa án có thể quyết định miễn chấp hành phần tiền phạt còn lại.

- Theo khoản 5 Điều 36 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định việc xét giảm thời hạn chấp hành án phạt tù được thực hiện mỗi năm 03 đợt. Người chấp hành án mỗi năm chỉ được xét giảm thời hạn chấp hành án 01 lần. Trường hợp sau khi được giảm thời hạn chấp hành án mà có lý do đặc biệt đáng được khoan hồng thêm như đã lập công, đã quá già yếu hoặc bị bệnh hiểm nghèo thì có thể được xét giảm tiếp nhưng không quá 02 lần trong 01 năm.

- Theo khoản 3 Điều 62 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định trường hợp người được tha tù trước thời hạn có điều kiện là người đã lập công, người đã quá già yếu hoặc người bị bệnh hiểm nghèo và có đủ điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này thì Tòa án có thể rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại.

- Theo khoản 3 Điều 84 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định trường hợp người được hưởng án treo lập công hoặc bị bệnh hiểm nghèo và có đủ các điều kiện quy định tại khoản 1 Điều này thì Tòa án có thể rút ngắn hết thời gian thử thách còn lại.

- Theo khoản 4, 5 Điều 99 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định giảm thời hạn chấp hành án phạt cải tạo không giam giữ như sau:

• Người chấp hành án đã lập công, người đã quá già yếu hoặc người bị bệnh hiểm nghèo đã chấp hành được một phần tư thời hạn án phạt thì có thể được xét giảm thời hạn chấp hành án, mức giảm mỗi lần cao nhất là 01 năm nhưng phải bảo đảm thời gian thực tế chấp hành án là hai phần năm mức án.
• Người chấp hành án là người dưới 18 tuổi nếu lập công hoặc bị bệnh hiểm nghèo thì được xét giảm ngay. Trường hợp đã chấp hành được hai phần năm mức án thì có thể được giảm hết thời hạn còn lại.

Vậy, mức độ giảm án đối với trường hợp lập công lớn được quy định như trên.

2. Ai có thẩm quyền công nhận phạm nhân lập công lớn?

Căn cứ Điều 11, 12, 13, 14, 15 Luật thi hành án hình sự 2025, thẩm quyền công nhận việc phạm nhân lập công lớn thuộc về các cơ quan nhà nước có thẩm quyền hoặc cơ sở giam giữ phạm nhân, tùy thuộc vào tính chất của hành vi lập công đó.

• Thủ trưởng cơ sở giam giữ: Giám thị trại giam, trại tạm giam thuộc Bộ Công an hoặc Bộ Quốc phòng.
• Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự: Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh hoặc cấp quân khu.
• Cơ quan nhà nước có thẩm quyền khác: Đối với các trường hợp phạm nhân giúp cơ quan chức năng phát hiện, điều tra tội phạm hoặc có phát minh, sáng kiến có giá trị lớn, các cơ quan này sẽ thực hiện việc xác nhận bằng văn bản.
• Tòa án: Trong quá trình xét xử hoặc thi hành án, Tòa án có thể nhận định rõ các trường hợp lập công lớn khác trong bản án để làm căn cứ miễn, giảm hình phạt theo khoản 9 Điều 2 Nghị quyết 03/2020/NQ-HĐTP.

Nhìn chung, các cơ quan trên có thẩm quyền công nhận phạm nhân lập công lớn.

3. Trình tự, thủ tục xét công nhận lập công lớn được thực hiện như thế nào?

Theo Điều 37 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định về thủ tục miễn chấp hành án phạt tù đối với người bị kết án đã lập công lớn như sau:

- Viện kiểm sát nhân dân cấp tỉnh, Viện kiểm sát quân sự cấp quân khu nơi người chấp hành án phạt tù đang cư trú hoặc làm việc lập hồ sơ đề nghị Tòa án nhân dân cấp tỉnh, Tòa án quân sự cấp quân khu xét miễn chấp hành án phạt tù. Hồ sơ bao gồm:

a) Bản sao bản án, quyết định của Tòa án có hiệu lực pháp luật;

b) Văn bản đề nghị của Viện trưởng Viện kiểm sát có thẩm quyền;

c) Đơn xin miễn chấp hành án phạt tù của người bị kết án;

d) Đối với người bị kết án đã lập công hoặc lập công lớn thì phải có bản tường trình có xác nhận của cơ quan có thẩm quyền.

- Trong thời hạn 02 ngày làm việc kể từ ngày nhận được hồ sơ đề nghị miễn chấp hành án phạt tù, Chánh án Tòa án có thẩm quyền phân công 01 Thẩm phán chủ trì phiên họp để xét miễn chấp hành án phạt tù. Trong thời hạn 07 ngày kể từ ngày được phân công, Thẩm phán phải mở phiên họp xét miễn chấp hành án phạt tù và ra quyết định về việc miễn thời hạn chấp hành án phạt tù; quyết định phải nêu rõ việc chấp nhận hoặc không chấp nhận miễn chấp hành án phạt tù.

- Trong thời hạn 03 ngày làm việc kể từ ngày ra quyết định về việc miễn chấp hành án phạt tù, Tòa án phải gửi quyết định đó cho người chấp hành án, Viện kiểm sát đề nghị, Viện kiểm sát cấp trên, cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh nơi người được miễn chấp hành án cư trú, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu, Tòa án đã ra quyết định thi hành án, Ủy ban nhân dân cấp xã nơi người được miễn chấp hành án cư trú, đơn vị quân đội được giao quản lý người đó, Bộ Ngoại giao trong trường hợp người được miễn chấp hành án là người nước ngoài.

- Ngay sau khi nhận được quyết định miễn chấp hành án phạt tù, trại giam, trại tạm giam phải làm thủ tục trả tự do cho người được miễn chấp hành án và báo cáo kết quả cho cơ quan quản lý thi hành án hình sự Bộ Công an, Bộ Quốc phòng hoặc cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu.

Dựa theo quy định trên, có thể hiểu trình tự, thủ tục xét công nhận lập công lớn được thực hiện như sau:

• Xác nhận hành vi: Khi phạm nhân lập công, trại giam hoặc cơ quan chức năng trực tiếp xử lý vụ việc phải lập biên bản ghi nhận
• Lập hồ sơ: Cơ quan có thẩm quyền lập hồ sơ đề nghị miễn chấp hành án hoặc giảm án do lập công lớn.
• Tổ chức xét duyệt: Cơ quan có thẩm quyền tổ chức phiên họp để xét miễn chấp hành án phạt tù hoặc giảm án do lập công lớn.
• Quyết định: Tòa án xem xét và ra quyết định công nhận, giảm thời hạn chấp hành án hoặc miễn chấp hành hình phạt. 

Tóm tắt lại, trình tự, thủ tục xét công nhận lập công lớn được thực hiện theo quy định trên.

4. Trách nhiệm của trại giam trong việc lập hồ sơ công nhận phạm nhân lập công lớn?

- Theo điểm c khoản 1 Điều 13 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định trại giam có nhiệm vụ lập hồ sơ và đề nghị Tòa án có thẩm quyền xem xét, quyết định giảm thời hạn chấp hành án phạt tù, tạm đình chỉ chấp hành án phạt tù, tha tù trước thời hạn có điều kiện, trưng cầu giám định pháp y, pháp y tâm thần, áp dụng biện pháp tư pháp bắt buộc chữa bệnh đối với phạm nhân theo quy định của pháp luật.

Giám thị trại giam có nhiệm vụ ra quyết định phân loại và tổ chức giam giữ phạm nhân theo loại; quyết định xếp loại chấp hành án phạt tù, quyết định nâng, hạ loại phạm nhân, quyết định công nhận phạm nhân vi phạm kỷ luật đã tiến bộ, quyết định một số biện pháp điều tra theo quy định của pháp luật về tố tụng hình sự và pháp luật về tổ chức cơ quan điều tra hình sự; quyết định khen thưởng, kỷ luật phạm nhân, tập thể tổ, đội phạm nhân theo điểm b khoản 2 Điều 13 Luật thi hành án hình sự 2025.

- Theo khoản 1, 3 Điều 39 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định như sau:

• Trong thời gian chấp hành án phạt tù, phạm nhân chấp hành tốt nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, có thành tích trong lao động, học tập hoặc lập công thì được khen thưởng.
• Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu quyết định khen thưởng phạm nhân, tập thể tổ, đội phạm nhân. Việc khen thưởng phải bằng văn bản, được lưu vào hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân được khen thưởng có thể được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù và được đề nghị xét nâng mức giảm thời hạn chấp hành án phạt tù theo quy định của pháp luật.

Theo đó, trại giam có trách nhiệm xác minh, thu thập tài liệu và làm thủ tục khen thưởng hoặc đề nghị cơ quan cấp trên công nhận việc lập công lớn cho phạm nhân.

IV. Giải đáp các vấn đề thắc mắc thường gặp liên quan đến phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo

Để hiểu rõ hơn các quy định về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo, sau đây là một số câu hỏi và giải đáp thắc mắc về vấn đề này.

1. Phạm nhân lập công lớn có ảnh hưởng đến việc xóa án tích sau này không?

- Theo Điều 72 Bộ luật hình sự 2015 (sửa đổi 2017, 2025) có quy định trong trường hợp người bị kết án có những biểu hiện tiến bộ rõ rệt và đã lập công, được cơ quan, tổ chức nơi người đó công tác hoặc chính quyền địa phương nơi người đó cư trú đề nghị, thì Tòa án quyết định việc xóa án tích nếu người đó đã bảo đảm được ít nhất một phần ba thời hạn quy định tại khoản 2 Điều 70 và khoản 2 Điều 71 của Bộ luật này.

- Theo khoản 2 Điều 70 và khoản 2 Điều 71 (khoản này được sửa đổi bởi Khoản 10 Điều 1 Luật sửa đổi Bộ luật Hình sự 2017) Bộ luật hình sự 2015 quy định như sau:

- Người bị kết án đương nhiên được xóa án tích, nếu từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người đó đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn sau đây:

a) 01 năm trong trường hợp bị phạt cảnh cáo, phạt tiền, cải tạo không giam giữ, phạt tù nhưng được hưởng án treo;

b) 02 năm trong trong trường hợp bị phạt tù đến 05 năm;

c) 03 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm;

d) 05 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình nhưng đã được giảm án.

• Trường hợp người bị kết án đang chấp hành hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú, cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định, tước một số quyền công dân mà thời hạn phải chấp hành dài hơn thời hạn quy định tại các điểm a, b và c khoản này thì thời hạn đương nhiên được xóa án tích sẽ hết vào thời điểm người đó chấp hành xong hình phạt bổ sung.

- Người bị kết án được Tòa án quyết định việc xóa án tích, nếu từ khi chấp hành xong hình phạt chính hoặc hết thời gian thử thách án treo, người đó đã chấp hành xong hình phạt bổ sung, các quyết định khác của bản án và không thực hiện hành vi phạm tội mới trong thời hạn sau đây:

a) 01 năm trong trường hợp bị phạt cảnh cáo, phạt cải tạo không giam giữ, phạt tù nhưng được hưởng án treo;

b) 03 năm trong trường hợp bị phạt tù đến 05 năm;

c) 05 năm trong trường hợp bị phạt tù từ trên 05 năm đến 15 năm;

d) 07 năm trong trường hợp bị phạt tù trên 15 năm, tù chung thân hoặc tử hình nhưng đã được giảm án.

• Trường hợp người bị kết án đang chấp hành hình phạt bổ sung là quản chế, cấm cư trú, tước một số quyền công dân mà thời hạn phải chấp hành dài hơn thời hạn quy định tại điểm a, điểm b khoản này thì Tòa án quyết định việc xóa án tích từ khi người đó chấp hành xong hình phạt bổ sung.

Do đó, khi phạm nhân lập công lớn trong quá trình chấp hành án có ảnh hưởng đến việc xóa án tích sau này.

2. Việc lập công lớn của phạm nhân có được ghi nhận trong hồ sơ thi hành án không?

Theo Điều 25 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định hồ sơ phạm nhân bao gồm:

• Hồ sơ, tài liệu theo quy định tại khoản 1 và khoản 2 Điều 22 của Luật này.
• Biên bản giao nhận người chấp hành án phạt tù; biên bản bàn giao hồ sơ, tài liệu; biên bản giao nhận tiền, tài sản khác của người chấp hành án phạt tù gửi lưu ký hoặc giao cho người thân thích, người đại diện của họ quản lý; quyết định, biên bản xử lý đồ vật thuộc danh mục đồ vật cấm (nếu có).
• Tài liệu phản ánh kết quả chấp hành các quy định về thi hành án phạt tù; tài liệu về sức khỏe, khám bệnh, chữa bệnh; tài liệu liên quan đến việc thực hiện quyền, nghĩa vụ của người chấp hành án phạt tù trong thời gian chấp hành án; tài liệu về việc thực hiện nghĩa vụ dân sự; biên bản, quyết định kỷ luật về việc vi phạm nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, pháp luật về thi hành án phạt tù, tài liệu liên quan đến việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, yêu cầu, đề nghị của người chấp hành án, tài liệu về thăm gặp, tiếp xúc lãnh sự (nếu có).
• Tài liệu khác có liên quan trong quá trình chấp hành án.

Theo khoản 3 Điều 31 và khoản 3 Điều 39 Luật thi hành án hình sự 2025 (có hiệu lực 1/7/2026) quy định như sau:

• Kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù theo quý phải bằng văn bản, được lưu hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.
• Giám thị trại giam, Giám thị trại tạm giam thuộc Bộ Công an, Bộ Quốc phòng, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự Công an cấp tỉnh, Thủ trưởng cơ quan thi hành án hình sự cấp quân khu quyết định khen thưởng phạm nhân, tập thể tổ, đội phạm nhân. Việc khen thưởng phải bằng văn bản, được lưu vào hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân được khen thưởng có thể được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù và được đề nghị xét nâng mức giảm thời hạn chấp hành án phạt tù theo quy định của pháp luật.

Vậy, việc lập công lớn của phạm nhân phải được ghi nhận trong hồ sơ thi hành án hoặc hồ sơ phạm nhân để phục vụ cho việc đánh giá việc chấp hành án.

3. Lập công lớn có ảnh hưởng đến xếp loại cải tạo không?

- Theo khoản 3 Điều 31 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù theo quý phải bằng văn bản, được lưu hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.

- Theo Điều 24 Nghị định 118/2024/NĐ-CP quy định xếp loại trong trường hợp lập công như sau:

• Phạm nhân thuộc một trong các trường hợp lập công sau đây thì được điều chỉnh nâng lên một mức xếp loại đối với 04 quý liên tiếp kể từ ngày Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân ký quyết định khen thưởng hoặc kể từ ngày nhận được quyết định khen thưởng của cơ quan nhà nước có thẩm quyền về việc lập công, gồm: Cứu được người đang trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng hoặc tài sản có giá trị từ 50.000.000 đồng (năm mươi triệu đồng) trở lên của Nhà nước, tập thể, công dân trong thiên tai, hỏa hoạn, tai nạn; giúp cơ sở giam giữ ngăn chặn được phạm nhân khác chống phá hoặc trốn khỏi nơi giam giữ hoặc phạm tội mới; giúp cơ quan nhà nước có thẩm quyền phát hiện, điều tra, truy bắt, xử lý tội phạm; có phát minh, sáng chế, sáng kiến có giá trị lớn hoặc có thành tích đặc biệt xuất sắc khác được cơ sở giam giữ phạm nhân hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền xác nhận.
• Nếu trong 04 quý đó phạm nhân đã được xếp loại tốt thì được tính để xếp loại cho 04 quý sau. Trường hợp sau khi lập công mà phạm nhân bị xử lý kỷ luật hoặc phạm tội mới thì không được nâng mức xếp loại.
• Trường hợp lập công trong thời gian đã có quyết định thi hành án phạt tù nhưng chưa được đưa đến cơ sở giam giữ phạm nhân để chấp hành án thì cũng được coi là lập công trong thời gian chấp hành án phạt tù và được xem xét, xếp loại như đối với trường hợp quy định tại khoản 1 Điều này.

Qua căn cứ nêu trên, lập công lớn có ảnh hưởng đến xếp loại cải tạo của phạm nhân, cụ thể là được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.

4. Nếu phạm nhân lập công lớn nhiều lần thì có được giảm án nhiều lần không?

- Theo khoản 2 Điều 63 Bộ luật hình sự 2015 được hướng dẫn bởi Điều 5 Nghị quyết 03/2024/NQ-HĐTP quy định một người có thể được giảm nhiều lần, nhưng phải bảo đảm chấp hành được một phần hai mức hình phạt đã tuyên.

- Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 6 Thông tư liên tịch 02/2013/TTLT-BCA-BQP-TANDTC-VKSNDTC, theo đó, điều kiện để giảm thời hạn chấp hành hình phạt tù thì phạm nhân đã chấp hành được ít nhất một phần ba thời hạn đối với hình phạt tù từ ba mươi năm trở xuống hoặc mười hai năm đối với tù chung thân.

- Có nhiều tiến bộ thể hiện ở việc chấp hành tốt Nội quy trại giam, trại tạm giam, nhà tạm giữ; tích cực học tập, lao động cải tạo và phải có đủ kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù từ khá trở lên.

- Phạm nhân cũng có thành tích tốt từ loại khá trở lên trong nhiều năm liền kề

Đồng thời tại khoản 3 Điều 31 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù theo quý phải bằng văn bản, được lưu hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.

Có thể thấy, phạm nhân lập công lớn nhiều lần hoàn toàn có thể được giảm án nhiều lần nhưng phải đảm bảo đã chấp hành được mức thời hạn hình phạt đã tuyên theo quy định.

5. Làm thế nào để đảm bảo việc xét công nhận phạm nhân lập công lớn minh bạch và công bằng?

Theo Điều 31 Luật thi hành án hình sự 2025 quy định như sau:

• Trong thời gian chấp hành án phạt tù, phạm nhân được nhận xét, đánh giá kết quả chấp hành án phạt tù theo các ngày trong tuần và xếp loại chấp hành án phạt tù theo tháng, quý. Việc nhận xét, đánh giá và xếp loại chấp hành án phạt tù phải bảo đảm khách quan, công bằng, công khai, dân chủ và bảo đảm tính liên tục.
• Căn cứ kết quả thực hiện các tiêu chuẩn thi đua chấp hành án phạt tù, nội quy cơ sở giam giữ phạm nhân, học tập, lao động cải tạo để nhận xét, đánh giá và xếp loại chấp hành án phạt tù cho phạm nhân theo một trong các mức tốt, khá, trung bình, kém.
• Kết quả xếp loại chấp hành án phạt tù theo quý phải bằng văn bản, được lưu hồ sơ phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù.

Theo khoản 1, 2, 3, 4 Nghị định 118/2024/NĐ-CP quy định về định kỳ xếp loại chấp hành án phạt tù như sau:

Phạm nhân đang chấp hành án phạt tù được nhận xét, đánh giá kết quả chấp hành án phạt tù theo tuần, tháng, quý, 06 tháng và 01 năm. Các cơ sở giam giữ phạm nhân căn cứ kết quả nhận xét đánh giá để xếp loại chấp hành án phạt tù định kỳ theo tháng, quý, 06 tháng và 01 năm (sau đây viết gọn là xếp loại).

- Thời gian xếp loại tính từ ngày lập biên bản tiếp nhận phạm nhân vào trại giam, phân trại quản lý phạm nhân của trại tạm giam hoặc buồng quản lý phạm nhân của nhà tạm giữ được chỉ định thi hành án phạt tù. Phạm nhân bị điều chuyển giữa các cơ sở giam giữ phạm nhân với nhau thì thời gian và kết quả xếp loại được tính liên tục cả quá trình trước và sau khi điều chuyển.

- Mỗi phân trại thuộc trại giam thành lập Tiểu ban xếp loại chấp hành án phạt tù cho phạm nhân để họp, xét xếp loại tháng, quý, 06 tháng và 01 năm cho phạm nhân; trại giam thành lập Hội đồng xếp loại chấp hành án phạt tù để họp xét xếp loại quý, 06 tháng và 01 năm cho phạm nhân. Trại tạm giam thành lập Hội đồng xếp loại chấp hành án phạt tù để họp xét xếp loại tháng, quý, 06 tháng và 01 năm cho phạm nhân. Phạm nhân lập công thì được xem xét nâng mức xếp loại chấp hành án phạt tù. Trường hợp phạm nhân khiếu nại về việc xếp loại thì trong thời gian 05 ngày làm việc kể từ ngày nhận được đơn, Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân phải có văn bản trả lời cho phạm nhân (Khoản này được sửa đổi bởi Khoản 2 Điều 25 Nghị định 184/2025/NĐ-CP).

- Quyết định xếp loại quý, 06 tháng, 01 năm và Bản kiểm điểm của phạm nhân được lưu hồ sơ phạm nhân. Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm thông báo công khai kết quả xếp loại quý, 06 tháng, 01 năm cho phạm nhân biết; thông báo tình hình chấp hành án phạt tù, xếp loại 06 tháng đầu năm, 06 tháng cuối năm và 01 năm cho thân nhân hoặc người đại diện hợp pháp của phạm nhân.

Kết luận lại, để đảm bảo việc xét công nhận phạm nhân lập công lớn minh bạch và công bằng thì phạm nhân phải được nhận xét, đánh giá kết quả chấp hành án phạt tù theo các ngày trong tuần và xếp loại chấp hành án phạt tù theo tháng, quý và báo cáo tình hình với cơ quan có thẩm quyền giám sát. Ngoài ra, phạm nhân có quyền khiếu nại về việc xếp loại, Thủ trưởng cơ sở giam giữ phạm nhân có trách nhiệm thông báo công khai kết quả xếp loại cho phạm nhân, thân nhân hoặc người đại diện hợp pháp của phạm nhân.

V. Tại sao nên tìm luật sư tư vấn ở NPLaw khi có vấn đề về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo?

Trên đây là thông tin giải đáp vướng mắc về phạm nhân lập công lớn trong quá trình cải tạo mà NPLaw gửi đến Quý độc giả. Với đội ngũ luật sư, chuyên viên pháp lý giàu kinh nghiệm, NPLaw cung cấp dịch vụ pháp lý uy tín, chuyên nghiệp, đảm bảo tốt nhất quyền lợi hợp pháp cho Quý Khách hàng. Nếu cần hỗ trợ về vấn đề pháp lý, bạn có thể liên hệ NPLaw để được tư vấn về hỗ trợ.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.