Quy định pháp luật liên quan đến chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục

Trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục ngày càng diễn ra phổ biến, kéo theo nhiều yêu cầu pháp lý về bảo mật, quyền riêng tư và trách nhiệm của các chủ thể liên quan.

I. Sự ảnh hưởng của chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục

Trong bối cảnh đẩy mạnh chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ thông tin trong giáo dục, chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục có ảnh hưởng sâu rộng đến hoạt động quản lý, giảng dạy và học tập. Việc chia sẻ, kết nối và chuyển giao dữ liệu giữa các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức liên quan góp phần nâng cao hiệu quả quản lý giáo dục, hỗ trợ cá nhân hóa quá trình học tập và cải thiện chất lượng đào tạo.

Tuy nhiên, bên cạnh những tác động tích cực, hoạt động chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro pháp lý liên quan đến bảo mật thông tin, quyền riêng tư của người học và trách nhiệm của các chủ thể tham gia. 

Do đó, việc đánh giá đúng mức độ ảnh hưởng của chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục là cơ sở quan trọng để xây dựng và áp dụng các quy định pháp luật phù hợp, bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu phát triển giáo dục và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

II. Tìm hiểu về chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục diễn ra mạnh mẽ, việc thu thập, khai thác và chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục ngày càng trở nên phổ biến và đóng vai trò quan trọng trong hoạt động quản lý, giảng dạy và học tập. Tuy nhiên, để bảo đảm việc chuyển giao dữ liệu được thực hiện đúng mục đích, an toàn và phù hợp với quy định pháp luật, cần làm rõ các khái niệm, phạm vi dữ liệu, hình thức chuyển giao cũng như những tác động pháp lý liên quan. Trên cơ sở đó, các nội dung sau đây được phân tích:

1. Chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục là gì?

Chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục là việc các cơ sở giáo dục, cơ quan quản lý hoặc tổ chức, cá nhân có liên quan thực hiện việc cung cấp, chia sẻ hoặc chuyển dữ liệu giáo dục cho bên thứ ba theo những điều kiện nhất định. Dữ liệu được chuyển giao có thể bao gồm thông tin về người học, giảng viên, chương trình đào tạo, kết quả học tập hoặc dữ liệu phục vụ công tác quản lý giáo dục.

2. Các loại dữ liệu nào thường được chuyển giao trong lĩnh vực giáo dục?

Hiện nay, các loại dữ liệu thường được chuyển giao trong lĩnh vực giáo dục gồm: 

• Thứ nhất, dữ liệu cá nhân của người học là nhóm dữ liệu được chuyển giao phổ biến nhất, bao gồm thông tin định danh (họ tên, ngày sinh, mã số học sinh, sinh viên), hồ sơ học tập, kết quả học tập, đánh giá rèn luyện và thông tin liên quan đến quá trình học tập.
• Thứ hai, dữ liệu của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục cũng thường xuyên được chuyển giao, như thông tin nhân sự, trình độ chuyên môn, quá trình công tác, phục vụ công tác quản lý và đánh giá chất lượng giáo dục.
• Thứ ba, dữ liệu quản lý và dữ liệu học thuật bao gồm thông tin về chương trình đào tạo, giáo trình, cơ sở vật chất, kết quả kiểm định chất lượng và các dữ liệu thống kê giáo dục phục vụ hoạch định chính sách.
• Thứ tư, cần lưu ý rằng một số dữ liệu giáo dục có thể được xếp vào dữ liệu cá nhân nhạy cảm, đòi hỏi phải áp dụng biện pháp bảo vệ nghiêm ngặt hơn khi thực hiện chuyển giao.

Tóm lại, phạm vi dữ liệu được chuyển giao trong lĩnh vực giáo dục rất rộng, trong đó nhiều loại dữ liệu gắn trực tiếp với quyền riêng tư của cá nhân, vì vậy việc xác định đúng tính chất dữ liệu và áp dụng các biện pháp bảo vệ phù hợp khi chuyển giao không chỉ là yêu cầu pháp lý bắt buộc mà còn là yếu tố then chốt nhằm bảo đảm an toàn thông tin và xây dựng niềm tin trong môi trường giáo dục.

3. Có những hình thức nào để thực hiện chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục?

Có những hình thức để thực hiện chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục phổ biến hiện nay như: 

• Thứ nhất, chuyển giao dữ liệu có thể được thực hiện trực tiếp giữa các cơ sở giáo dục và cơ quan quản lý nhà nước, thông qua việc gửi hồ sơ, báo cáo hoặc cập nhật dữ liệu trên các hệ thống quản lý tập trung.
• Thứ hai, chuyển giao dữ liệu thông qua hệ thống cơ sở dữ liệu dùng chung và nền tảng số, như cổng dữ liệu giáo dục quốc gia, phần mềm quản lý học tập (LMS) hoặc hệ thống quản lý nhà trường.
• Thứ ba, chuyển giao dữ liệu thông qua bên thứ ba cung cấp dịch vụ công nghệ giáo dục, bao gồm các doanh nghiệp cung cấp phần mềm, nền tảng học trực tuyến, lưu trữ đám mây, với điều kiện phải có thỏa thuận rõ ràng về phạm vi và trách nhiệm bảo mật dữ liệu.
• Thứ tư, trong một số trường hợp, dữ liệu giáo dục còn được chuyển giao xuyên biên giới, đặt ra yêu cầu tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật về chuyển dữ liệu ra nước ngoài.

Nhìn chung, các hình thức chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục ngày càng đa dạng và gắn chặt với quá trình chuyển đổi số, do đó đòi hỏi các chủ thể liên quan phải tuân thủ chặt chẽ quy định pháp luật về bảo vệ dữ liệu, thiết lập cơ chế kiểm soát rủi ro và bảo đảm an toàn, bảo mật thông tin trong suốt quá trình chuyển giao và khai thác dữ liệu.

4. Chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục có thể ảnh hưởng đến quyền lợi của học sinh như thế nào?

Ở khía cạnh tích cực, việc chuyển giao dữ liệu hợp pháp và có kiểm soát giúp bảo đảm tính liên thông của thông tin học tập, hỗ trợ học sinh trong việc chuyển trường, xét tuyển, công nhận kết quả học tập và tiếp cận các dịch vụ giáo dục phù hợp.

Tuy nhiên, ở chiều ngược lại, nếu việc chuyển giao dữ liệu không được kiểm soát chặt chẽ, quyền riêng tư và quyền bảo vệ dữ liệu cá nhân của học sinh có thể bị xâm phạm, dẫn đến nguy cơ lộ lọt thông tin, sử dụng dữ liệu sai mục đích hoặc gây ảnh hưởng tiêu cực đến danh dự, nhân thân của người học.

Đối với học sinh chưa thành niên, những rủi ro này càng trở nên nghiêm trọng, đòi hỏi các chủ thể thực hiện chuyển giao dữ liệu phải đặt lợi ích tốt nhất của trẻ em lên hàng đầu và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định pháp luật có liên quan.

III. Các quy định pháp luật có liên quan đến chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục

Trong bối cảnh chuyển đổi số giáo dục và yêu cầu ngày càng cao về bảo vệ dữ liệu cá nhân, pháp luật Việt Nam đã thiết lập một khuôn khổ pháp lý tương đối đầy đủ để điều chỉnh hoạt động chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục, bảo đảm vừa phục vụ hiệu quả công tác quản lý, vừa bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.

1. Luật nào quy định việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục tại Việt Nam?

Hiện nay, việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục được điều chỉnh bởi nhiều văn bản pháp luật khác nhau, trong đó nổi bật là Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.

Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đóng vai trò là văn bản pháp luật trung tâm, quy định các nguyên tắc xử lý dữ liệu cá nhân, điều kiện chuyển giao dữ liệu, quyền của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm của bên kiểm soát, xử lý dữ liệu. Các dữ liệu giáo dục có chứa thông tin cá nhân của học sinh, sinh viên đều thuộc phạm vi điều chỉnh của luật này. Điều 17 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định việc chuyển giao dữ liệu cá nhân được thực hiện trong các trường hợp sau đây:

• Chuyển giao dữ liệu cá nhân khi có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân;
• Chia sẻ dữ liệu cá nhân giữa các bộ phận trong cùng một cơ quan, tổ chức để xử lý dữ liệu cá nhân phù hợp với mục đích xử lý đã xác lập;
• Chuyển giao dữ liệu cá nhân để tiếp tục xử lý dữ liệu cá nhân trong trường hợp chia, tách, sáp nhập cơ quan, tổ chức, đơn vị hành chính và tổ chức lại, chuyển đổi hình thức sở hữu doanh nghiệp nhà nước; chia, tách, sáp nhập, hợp nhất, kết thúc hoạt động đơn vị, tổ chức; đơn vị, tổ chức được thành lập trên cơ sở kết thúc hoạt động của đơn vị, tổ chức khác;
• Bên kiểm soát dữ liệu cá nhân, bên kiểm soát và xử lý dữ liệu cá nhân chuyển giao dữ liệu cá nhân cho bên xử lý dữ liệu cá nhân, bên thứ ba để xử lý dữ liệu cá nhân theo quy định;
• Chuyển giao dữ liệu cá nhân theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền;
• Chuyển giao dữ liệu cá nhân trong các trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 19 của Luật này.

Như vậy, chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục là hoạt động chịu sự điều chỉnh của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, đòi hỏi các chủ thể phải tuân thủ.

2. Có cần phải có sự đồng ý của phụ huynh hoặc học sinh trước khi thực hiện chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục không?

Theo điểm a Khoản 1 Điều 17 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 quy định việc chuyển giao dữ liệu cá nhân, trong đó chuyển giao dữ liệu cá nhân khi có sự đồng ý của chủ thể dữ liệu cá nhân. 

Do đó, đối với học sinh, sinh viên đã thành niên, sự đồng ý phải do chính người học trực tiếp thể hiện. Việc cơ sở giáo dục hoặc bên kiểm soát dữ liệu tự ý chuyển giao dữ liệu cá nhân của người học khi chưa có sự đồng ý hợp lệ sẽ bị coi là hành vi vi phạm pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đối với học sinh chưa thành niên, việc chuyển giao dữ liệu cá nhân chỉ được thực hiện khi có sự đồng ý của cha mẹ hoặc người đại diện hợp pháp, trừ trường hợp việc chuyển giao nhằm thực hiện nghĩa vụ pháp lý theo quy định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc bảo vệ lợi ích tốt nhất của trẻ em và hạn chế tối đa nguy cơ xâm phạm quyền riêng tư của người học.

Tuy nhiên, trong một số trường hợp đặc biệt như phục vụ quản lý nhà nước về giáo dục, thống kê, thanh tra, kiểm tra theo quy định pháp luật, việc chuyển giao dữ liệu cá nhân có thể được thực hiện không cần sự đồng ý riêng lẻ của phụ huynh hoặc học sinh, nhưng vẫn phải bảo đảm đúng mục đích, phạm vi cần thiết và áp dụng đầy đủ các biện pháp bảo mật theo quy định của Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025.

3. Nếu có vi phạm trong chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục, các bên sẽ bị xử lý như thế nào theo quy định pháp luật?

Theo Khoản 1 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, tổ chức, cá nhân có hành vi vi phạm quy định của Luật này và quy định khác của pháp luật có liên quan đến bảo vệ dữ liệu cá nhân thì tùy theo tính chất, mức độ, hậu quả của hành vi vi phạm có thể bị xử phạt hành chính hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự; nếu gây thiệt hại thì phải bồi thường theo quy định của pháp luật.

• Xử phạt hành chính: Theo Khoản 3, Khoản 4, Khoản 5 Điều 8 Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025, mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với hành vi mua, bán dữ liệu cá nhân là 10 lần khoản thu có được từ hành vi vi phạm; trường hợp không có khoản thu từ hành vi vi phạm hoặc mức phạt tính theo khoản thu có được từ hành vi vi phạm thấp hơn mức phạt tiền tối đa quy định tại khoản 5 Điều này thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều này. Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với tổ chức có hành vi vi phạm quy định chuyển dữ liệu cá nhân xuyên biên giới là 5% doanh thu của năm trước liền kề của tổ chức đó; trường hợp không có doanh thu của năm trước liền kề hoặc mức phạt tính theo doanh thu thấp hơn mức phạt tiền tối đa theo quy định tại khoản 5 Điều này thì áp dụng mức phạt tiền theo quy định tại khoản 5 Điều này. Mức phạt tiền tối đa trong xử phạt vi phạm hành chính đối với các hành vi vi phạm khác trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu cá nhân là 03 tỷ đồng.
• Trách nhiệm hình sự: Nếu như việc chuyển giao dữ liệu đủ căn cứ truy cứu hình sự theo Bộ luật Hình sự 2015, sửa đổi 2017, có thể bị truy cứ theo một số tội như: Tội xâm phạm bí mật hoặc an toàn thư tín, điện thoại, điện tín hoặc hình thức trao đổi thông tin riêng tư khác của người khác (Điều 159); Tội đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông (Điều 288); Tội xâm nhập trái phép vào mạng máy tính, mạng viễn thông hoặc phương tiện điện tử của người khác (Điều 289);...

Ngoài ra, nếu vi phạm gây hậu quả nghiêm trọng (gây thiệt hại về tài sản, danh dự hoặc bị khai thác, lừa đảo...), doanh nghiệp có thể phải bồi thường thiệt hại theo Điều 584, Điều 585 Bộ luật Dân sự năm 2015. 

IV. Các thắc mắc thường gặp liên quan đến chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục

Trong thực tiễn triển khai chuyển đổi số giáo dục, hoạt động chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục thường làm phát sinh nhiều băn khoăn liên quan đến thẩm quyền quyết định, điều kiện được phép chuyển giao, quy trình bảo đảm an toàn dữ liệu và cách xử lý khi có phản đối từ người học hoặc phụ huynh. Việc giải đáp rõ ràng những vấn đề này có ý nghĩa quan trọng trong việc phòng ngừa rủi ro pháp lý và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên liên quan.

1. Ai có quyền quyết định việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục từ cơ sở giáo dục này sang cơ sở khác?

Về nguyên tắc, quyền quyết định việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục thuộc về bên kiểm soát dữ liệu cá nhân, thường là cơ sở giáo dục hoặc tổ chức đang trực tiếp quản lý, lưu trữ dữ liệu. Tuy nhiên, quyền quyết định này không mang tính tuyệt đối mà phải được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật và theo đúng mục đích xử lý dữ liệu.

Đối với dữ liệu cá nhân của học sinh, việc chuyển giao chỉ được thực hiện khi có căn cứ pháp lý hợp lệ, đặc biệt là sự đồng ý của chủ thể dữ liệu hoặc người đại diện hợp pháp, trừ trường hợp pháp luật cho phép không cần sự đồng ý. Ngoài ra, trong những tình huống chuyển giao theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền, cơ sở giáo dục có trách nhiệm thực hiện theo đúng quy định.

2. Có những tình huống nào mà việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục được phép tiến hành?

Việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục được phép tiến hành trong một số tình huống phổ biến sau đây:

• Thứ nhất, chuyển giao dữ liệu nhằm phục vụ quản lý nhà nước về giáo dục, như thống kê, kiểm định, thanh tra, kiểm tra theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền.
• Thứ hai, chuyển giao dữ liệu để bảo đảm quyền và lợi ích học tập của người học, chẳng hạn trong trường hợp học sinh chuyển trường, xét tuyển, công nhận kết quả học tập hoặc liên thông đào tạo.
• Thứ ba, chuyển giao dữ liệu khi đã có sự đồng ý hợp lệ của học sinh hoặc phụ huynh, đặc biệt trong các hoạt động hợp tác đào tạo, sử dụng nền tảng giáo dục số hoặc dịch vụ hỗ trợ học tập.
• Thứ tư, các trường hợp khác được pháp luật quy định nhằm bảo đảm trật tự, an toàn xã hội hoặc thực hiện nghĩa vụ pháp lý.

Tóm lại, việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục chỉ được thực hiện trong những phạm vi và điều kiện nhất định, nhằm bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của người học với nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu cá nhân, qua đó góp phần xây dựng môi trường giáo dục an toàn, minh bạch và tuân thủ pháp luật.

3. Quy trình nào cần thực hiện khi chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục để đảm bảo an toàn dữ liệu?

Để bảo đảm an toàn dữ liệu, việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục cần tuân thủ một quy trình chặt chẽ. Trước hết, cơ sở giáo dục phải xác định rõ mục đích, phạm vi và loại dữ liệu dự kiến chuyển giao, đồng thời đánh giá mức độ rủi ro đối với quyền và lợi ích của người học.

Tiếp theo, cần thực hiện thông báo và xin ý kiến đồng ý của chủ thể dữ liệu theo quy định pháp luật, trừ trường hợp được miễn trừ. Việc chuyển giao phải được thực hiện thông qua hệ thống kỹ thuật bảo mật, có biện pháp kiểm soát truy cập và ghi nhận đầy đủ quá trình chuyển giao để phục vụ công tác kiểm tra, giám sát.

4. Trường hợp học sinh hoặc phụ huynh phản đối việc chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục, công ty phải làm gì?

Khi học sinh hoặc phụ huynh phản đối việc chuyển giao dữ liệu, cơ sở giáo dục hoặc doanh nghiệp cung cấp dịch vụ giáo dục cần tạm dừng việc chuyển giao, đồng thời rà soát lại căn cứ pháp lý của hoạt động này. Nếu việc chuyển giao không thuộc trường hợp bắt buộc theo quy định pháp luật, ý kiến phản đối của chủ thể dữ liệu phải được tôn trọng.

Trường hợp việc chuyển giao là nghĩa vụ pháp lý hoặc theo yêu cầu của cơ quan có thẩm quyền, đơn vị thực hiện cần giải thích rõ căn cứ pháp luật, phạm vi dữ liệu được chuyển giao và các biện pháp bảo vệ dữ liệu nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của người học và phụ huynh.

5. Những biện pháp nào có thể áp dụng để bảo vệ dữ liệu trong quá trình chuyển giao trong lĩnh vực giáo dục?

Để bảo vệ dữ liệu trong quá trình chuyển giao, các chủ thể có thể áp dụng nhiều biện pháp khác nhau, bao gồm biện pháp kỹ thuật, tổ chức và pháp lý. Cụ thể, cần mã hóa dữ liệu, kiểm soát quyền truy cập, phân quyền rõ ràng và giám sát quá trình xử lý dữ liệu.

Bên cạnh đó, việc ký kết thỏa thuận bảo mật dữ liệu, đào tạo nhân sự về bảo vệ dữ liệu cá nhân và xây dựng quy trình xử lý sự cố cũng là những biện pháp quan trọng nhằm giảm thiểu rủi ro trong quá trình chuyển giao dữ liệu giáo dục.

V. Bạn đang tìm luật sư giỏi, uy tín để hỗ trợ vấn đề liên quan đến chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục?

Chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục là vấn đề pháp lý chuyên sâu, đòi hỏi sự am hiểu đồng thời về pháp luật giáo dục, pháp luật bảo vệ dữ liệu cá nhân và an toàn thông tin. Việc áp dụng không đúng quy định có thể dẫn đến rủi ro pháp lý nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến uy tín và hoạt động của cơ sở giáo dục hoặc doanh nghiệp.

Với đội ngũ luật sư giàu kinh nghiệm trong lĩnh vực bảo vệ dữ liệu, công nghệ và giáo dục, chúng tôi sẵn sàng hỗ trợ tư vấn toàn diện, rà soát quy trình chuyển giao dữ liệu, xây dựng chính sách bảo mật và đại diện giải quyết tranh chấp phát sinh. Liên hệ với chúng tôi để được hỗ trợ kịp thời, chuyên nghiệp và hiệu quả, giúp bạn yên tâm trong quá trình triển khai các hoạt động chuyển giao dữ liệu trong lĩnh vực giáo dục.

Trên đây là các thông tin mang tính tham khảo, Quý khách hàng cần tư vấn chi tiết về trường hợp cụ thể, vui lòng liên hệ cho Hãng luật NPLaw để được tư vấn ngay.