Quy định pháp luật liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

Bài viết này NPLaw sẽ phân tích những quy định pháp luật nổi bật về giải quyết nợ phải thu và nợ phải trả, giúp doanh nghiệp, cá nhân và tổ chức hiểu rõ hơn để thực hiện đúng quy trình, bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình.

I. Thực trạng hiện nay của giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

Trong bối cảnh nền kinh tế Việt Nam đang phục hồi và tăng trưởng sau đại dịch, vấn đề nợ phải thu và nợ phải trả đang trở thành mối quan tâm lớn đối với các doanh nghiệp.

• Nợ phải thu: Nhiều doanh nghiệp gặp tình trạng khách hàng chậm thanh toán hoặc không thanh toán, dẫn tới dòng tiền bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Việc nợ xấu gia tăng không chỉ làm giảm khả năng thanh toán của doanh nghiệp mà còn gây áp lực lên vốn lưu động.
• Nợ phải trả: Ở chiều ngược lại, nhiều công ty cũng đang chịu áp lực trả nợ cho nhà cung cấp, ngân hàng, hoặc các nghĩa vụ tài chính khác. Tình trạng mất cân đối giữa phải thu và phải trả dễ dẫn đến rủi ro mất khả năng thanh toán, thậm chí phá sản.
• Nguyên nhân: Có thể đến từ khâu quản trị công nợ yếu kém, hợp đồng thiếu điều khoản ràng buộc, khách hàng phá sản, hoặc do biến động kinh tế khiến đối tác gặp khó khăn tài chính.

Thực tế, không ít vụ tranh chấp thương mại, dân sự phát sinh từ nợ phải thu – phải trả đã được đưa ra tòa hoặc trọng tài thương mại để giải quyết.

II. Giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả là gì?

Giải quyết nợ phải thu và phải trả là quá trình quản lý, đàm phán, thu hồi, thanh toán hoặc tái cấu trúc các khoản công nợ giữa doanh nghiệp với khách hàng, nhà cung cấp, tổ chức tín dụng và các bên liên quan, dựa trên cơ sở pháp luật và thỏa thuận hợp đồng.

1. Tầm quan trọng của giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

• Duy trì dòng tiền ổn định: Công tác thu hồi nợ hiệu quả giúp đảm bảo vốn lưu động để duy trì sản xuất, kinh doanh.
• Bảo vệ uy tín doanh nghiệp: Thanh toán đúng hạn với nhà cung cấp giúp xây dựng mối quan hệ bền vững và uy tín trên thị trường.
• Giảm rủi ro pháp lý: Quản lý công nợ chặt chẽ, đúng quy định pháp luật sẽ tránh tranh chấp, kiện tụng không đáng có.
• Hỗ trợ tái cấu trúc tài chính: Xử lý công nợ hợp lý là nền tảng để doanh nghiệp tái cơ cấu, phục hồi và phát triển bền vững.

2. Những điều cần lưu ý về giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

Biện pháp xử lý nợ phải thu:

• Nhắc nợ, thương lượng, gia hạn hoặc chiết khấu thanh toán.
• Sử dụng dịch vụ đòi nợ hợp pháp hoặc khởi kiện ra tòa/trọng tài thương mại.
• Xử lý tài sản bảo đảm nếu có thỏa thuận.

Biện pháp xử lý nợ phải trả:

• Lập kế hoạch thanh toán ưu tiên theo mức độ cấp bách.
• Đàm phán gia hạn hoặc giảm lãi phạt với chủ nợ.
• Tái cơ cấu khoản vay, chuyển đổi thành vốn góp nếu phù hợp.

Nguyên tắc cần nhớ:

• Mọi giao dịch công nợ nên được lập thành văn bản và có điều khoản ràng buộc rõ ràng.
• Theo dõi sát sao thời hạn thanh toán và tình hình tài chính của đối tác.

III. Quy định pháp luật liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

1. Quy định cần lưu ý liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

Việc quản lý và xử lý nợ phải thu (khoản khách hàng, đối tác còn nợ) và nợ phải trả (khoản doanh nghiệp còn nợ nhà cung cấp, tổ chức tín dụng, người lao động…) chịu sự điều chỉnh của nhiều văn bản pháp luật. Một số nhóm quy định quan trọng gồm:

Bộ luật Dân sự 2015:

• Điều 280 quy định nghĩa vụ trả tiền.
• Điều 357 quy định trách nhiệm do chậm thực hiện nghĩa vụ trả tiền.

Luật Doanh nghiệp 2020:

• Điều 206: Trong thời gian tạm ngừng kinh doanh, doanh nghiệp phải nộp đủ số thuế, bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp còn nợ; tiếp tục thanh toán các khoản nợ, hoàn thành việc thực hiện hợp đồng đã ký với khách hàng và người lao động, trừ trường hợp doanh nghiệp, chủ nợ, khách hàng và người lao động có thỏa thuận khác.
• Điều 207 về giải thể doanh nghiệp: Doanh nghiệp chỉ được giải thể khi bảo đảm thanh toán hết các khoản nợ, nghĩa vụ tài sản khác và không trong quá trình giải quyết tranh chấp tại Tòa án hoặc Trọng tài.

Luật Phá sản 2014:

• Điều 54 về thứ tự thanh toán các khoản nợ khi doanh nghiệp mất khả năng thanh toán.
• Điều 101 về thứ tự phân chia tài sản trong thủ tục phá sản của tổ chức tín dụng 

2. Những vi phạm liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

Trong thực tế, nhiều doanh nghiệp vi phạm các quy định liên quan đến vấn đề nợ phải thu, phải trả, dẫn đến hậu quả tài chính và pháp lý nghiêm trọng. Một số hành vi vi phạm phổ biến:

• Không thanh toán đúng hạn hoặc cố tình trì hoãn thanh toán nợ phải trả, vi phạm Điều 351 Bộ luật Dân sự 2015.
• Không thực hiện đầy đủ nghĩa vụ về vấn đề thanh toán nợ trong thời hạn tạm ngừng kinh doanh, giải thể doanh nghiệp theo Điều 206, Điều 207  Luật Doanh nghiệp 2020.
• Tẩu tán tài sản hoặc ưu tiên trả nợ cho một số chủ nợ trái với thứ tự pháp luật quy định trong trường hợp phá sản, vi phạm Điều 48, Điều 54 Luật Phá sản 2014.

IV. Giải đáp các thắc mắc về giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả

1. Khi nào thì nên thực hiện các bước giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả?

Việc giải quyết nợ phải thu và phải trả nên được tiến hành ngay khi:

• Nợ phải thu quá hạn so với thời gian đã cam kết trong hợp đồng, hoặc khách hàng có dấu hiệu mất khả năng thanh toán (trì hoãn, né tránh, thay đổi thông tin liên hệ, kinh doanh thua lỗ…).
• Nợ phải trả đến hạn thanh toán mà công ty không đủ khả năng chi trả hoặc cần tối ưu dòng tiền.
• Khi chuẩn bị lập báo cáo tài chính, để đảm bảo số liệu chính xác và tránh rủi ro về nghĩa vụ pháp lý, thuế.
• Trong quá trình thanh tra, kiểm toán nội bộ hoặc bên ngoài, nhằm minh bạch hóa tình hình tài chính.

2. Nếu một khách hàng không thanh toán nợ phải thu, công ty nên làm gì để giải quyết vấn đề đó?

Các bước xử lý thông thường trong trường hợp khách hàng không thanh toán nợ phải thu gồm:

• Nhắc nhở và thương lượng: Gửi thông báo thanh toán, nhắc nhở qua email, điện thoại hoặc gặp trực tiếp.
• Áp dụng biện pháp hỗ trợ thanh toán: Gia hạn nợ kèm điều kiện, chia nhỏ khoản thanh toán, áp dụng lãi phạt theo hợp đồng.
• Khấu trừ hoặc bù trừ công nợ: Nếu khách hàng đồng thời là nhà cung cấp, có thể bù trừ nghĩa vụ thanh toán.
• Sử dụng dịch vụ thu hồi nợ chuyên nghiệp hoặc yêu cầu bảo hiểm tín dụng thanh toán (nếu có hợp đồng bảo hiểm tín dụng).
• Khởi kiện hoặc yêu cầu trọng tài thương mại nếu thương lượng thất bại và hợp đồng có quy định về giải quyết tranh chấp.

3. Trường hợp nợ phải trả chưa thanh toán, có thể tái cấu trúc nợ để giải quyết vấn đề không?

Trường hợp nợ phải trả chưa thanh toán, có thể tái cấu trúc nợ để giải quyết vấn đề. Các phương án tái cấu trúc nợ phổ biến gồm:

• Gia hạn thời gian thanh toán theo thỏa thuận mới.
• Giảm lãi hoặc miễn phạt chậm thanh toán để đổi lấy việc trả gốc đúng hạn.
• Chuyển đổi nợ thành vốn góp (áp dụng trong quan hệ giữa công ty và nhà đầu tư, cổ đông).
• Bán hoặc chuyển nhượng khoản nợ cho bên thứ ba (bán nợ).
• Thỏa thuận trả dần theo tiến độ dòng tiền.

4. Giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả ảnh hưởng như thế nào đến hoạt động kinh doanh của công ty?

Tích cực:

• Cải thiện dòng tiền và khả năng thanh toán.
• Giảm áp lực tài chính, hạn chế chi phí lãi vay hoặc phạt.
• Tăng uy tín doanh nghiệp với đối tác và ngân hàng.

Tiêu cực nếu xử lý không tốt:

• Mất khách hàng hoặc nhà cung cấp nếu mâu thuẫn nghiêm trọng.
• Phát sinh tranh chấp pháp lý tốn thời gian và chi phí.
• Ảnh hưởng đến báo cáo tài chính và khả năng huy động vốn.

5. Có những phương pháp nào để giảm thiểu rủi ro trong việc giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả?

Những phương pháp nào để giảm thiểu rủi ro trong việc giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả gồm: 

• Kiểm tra tín dụng và uy tín đối tác trước khi ký hợp đồng.
• Quy định rõ điều khoản thanh toán, lãi phạt, bảo đảm thực hiện nghĩa vụ.
• Sử dụng công cụ bảo đảm như cầm cố, thế chấp, bảo lãnh ngân hàng.
• Theo dõi công nợ thường xuyên bằng phần mềm kế toán.
• Đa dạng hóa khách hàng và nhà cung cấp để tránh phụ thuộc.
• Mua bảo hiểm tín dụng thương mại (trade credit insurance) cho các hợp đồng lớn.

V. Vấn đề liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả có nên liên hệ luật sư không? Liên hệ như thế nào?

Vấn đề liên quan đến giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả nên liên hệ luật sư trong các trường hợp:

• Khoản nợ liên quan giá trị lớn hoặc phức tạp về pháp lý.
• Đối tác có dấu hiệu tẩu tán tài sản hoặc phá sản.
• Cần soạn thảo/thẩm định hợp đồng hoặc thỏa thuận tái cấu trúc nợ.
• Chuẩn bị khởi kiện hoặc tham gia tố tụng.

Quý Khách hàng có nhu cầu tư vấn về giải quyết vấn đề nợ phải thu và phải trả, vui lòng liên hệ cho NPLAW để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.