Bài viết dưới đây NPLaw sẽ phân tích chi tiết quy định pháp luật liên quan đến giao dịch liên quan đến thuế, giúp doanh nghiệp và người nộp thuế không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn xây dựng được nền tảng quản trị tài chính – thuế minh bạch, an toàn và hiệu quả.
Bài viết dưới đây NPLaw sẽ phân tích chi tiết quy định pháp luật liên quan đến giao dịch liên quan đến thuế, giúp doanh nghiệp và người nộp thuế không chỉ tuân thủ pháp luật mà còn xây dựng được nền tảng quản trị tài chính – thuế minh bạch, an toàn và hiệu quả.
I. Thực trạng về giao dịch liên quan đến thuế
Trong bối cảnh nền kinh tế thị trường ngày càng phát triển, các giao dịch kinh tế – thương mại diễn ra với tần suất dày đặc và đa dạng. Hầu hết những giao dịch này đều gắn liền với nghĩa vụ thuế, từ giao dịch mua bán hàng hóa, cung ứng dịch vụ cho đến các hoạt động đặc thù như chuyển nhượng bất động sản, đầu tư, chuyển lợi nhuận ra nước ngoài…
Tuy nhiên, trên thực tế, nhiều doanh nghiệp và cá nhân vẫn chưa nhận thức đầy đủ hoặc cố tình lách luật, dẫn đến tình trạng:
- Kê khai sai hoặc không kê khai nghĩa vụ thuế.
- Lập hóa đơn không đúng thực tế giao dịch.
- Thực hiện các “giao dịch ẩn” để giảm nghĩa vụ thuế.
- Không tuân thủ đúng quy định về lưu trữ, báo cáo và quyết toán thuế.
Điều này không chỉ tạo rủi ro pháp lý cho doanh nghiệp mà còn ảnh hưởng đến nguồn thu ngân sách Nhà nước, làm méo mó môi trường kinh doanh.
II. Quy định của pháp luật về giao dịch liên quan đến thuế
1. Giao dịch liên quan đến thuế là gì?
Giao dịch liên quan đến thuế được hiểu là những hoạt động kinh tế, thương mại, dân sự hoặc tài chính làm phát sinh nghĩa vụ thuế đối với Nhà nước. Nói cách khác, bất kỳ giao dịch nào có yếu tố tạo ra thu nhập, giá trị gia tăng hoặc chuyển dịch tài sản đều được coi là giao dịch liên quan đến thuế.
Ví dụ:
- Doanh nghiệp bán hàng hóa cho khách hàng → phát sinh thuế giá trị gia tăng (GTGT).
- Cá nhân chuyển nhượng bất động sản → phát sinh thuế thu nhập cá nhân (TNCN).
- Doanh nghiệp có lợi nhuận → phát sinh thuế thu nhập doanh nghiệp (TNDN).
2. Những tiêu chí nào để xác định một giao dịch liên quan đến thuế là hợp pháp?
Hiện nay, pháp luật không có quy định cụ thể tiêu chí để xác định một giao dịch liên quan đến thuế là hợp pháp. Dựa trên các quy định của Luật Quản lý thuế năm 2019, có thể xác định một giao dịch liên quan đến thuế chỉ được coi là hợp pháp khi đáp ứng đủ các tiêu chí cơ bản sau:
- Có căn cứ pháp lý rõ ràng: Giao dịch phải dựa trên hợp đồng, chứng từ, hóa đơn hợp lệ.
- Kê khai và nộp thuế đúng quy định: Doanh nghiệp/cá nhân phải thực hiện khai báo đầy đủ, nộp đúng loại thuế và thuế suất áp dụng.
- Tuân thủ nguyên tắc minh bạch tài chính: Các khoản chi phí, lợi nhuận, doanh thu liên quan đến giao dịch phải được hạch toán và ghi nhận hợp pháp.
- Không nhằm mục đích trốn thuế hoặc gian lận thuế: nếu giao dịch được thiết kế chỉ để “né” nghĩa vụ thuế thì sẽ bị coi là giao dịch giả tạo, trái pháp luật.
3. Có những rủi ro pháp lý nào phát sinh từ giao dịch liên quan đến thuế không minh bạch?
Nếu một giao dịch liên quan đến thuế không minh bạch, doanh nghiệp và cá nhân có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro pháp lý, cụ thể như:
- Bị xử phạt hành chính về thuế: Phạt tiền do kê khai sai, chậm nộp, hoặc không nộp thuế theo Điều 12, Điều 16, Điều 17 Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định về xử phạt vi phạm hành chính về thuế, hóa đơn.
- Bị thanh tra thuế: Cơ quan thuế có quyền thanh tra khi có dấu hiệu vi phạm pháp luật về thuế theo Điều 113 Luật Quản lý thuế năm 2019.
- Bị ấn định thuế: Nếu giao dịch không rõ ràng, cơ quan thuế sẽ áp dụng biện pháp ấn định mức thuế phải nộp.
- Nguy cơ bị truy cứu trách nhiệm hình sự: Trong trường hợp gian lận, trốn thuế với số tiền lớn, doanh nghiệp có thể bị khởi tố theo Bộ luật Hình sự 2015 về tội trốn thuế (Điều 200).
- Ảnh hưởng uy tín, khả năng hợp tác và tiếp cận vốn: Doanh nghiệp vi phạm thường bị liệt kê trong danh sách rủi ro, ảnh hưởng đến việc vay vốn, ký kết hợp đồng hoặc đấu thầu.
III. Giải đáp các thắc mắc về giao dịch liên quan đến thuế
1. Có cơ chế nào khuyến khích doanh nghiệp minh bạch trong các giao dịch liên quan đến thuế không?
Hiện nay, có nhiều cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tuân thủ đúng nghĩa vụ thuế, chẳng hạn như:
- Áp dụng chế độ khai thuế, hoàn thuế điện tử: Giúp giảm thủ tục, tiết kiệm chi phí và thời gian.
- Được hưởng ưu đãi thuế: Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực ưu tiên, đầu tư vào vùng khó khăn…
- Xếp hạng tín nhiệm tuân thủ thuế: Doanh nghiệp tuân thủ tốt sẽ ít bị thanh tra, kiểm tra, từ đó giảm áp lực hành chính.
- Giảm mức xử phạt: Nếu doanh nghiệp tự phát hiện và khắc phục sai phạm trước khi cơ quan thuế thanh tra.
Như vậy, minh bạch trong giao dịch liên quan đến thuế không chỉ là nghĩa vụ mà còn mang lại lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp.
2. Tranh chấp phát sinh từ giao dịch liên quan đến thuế sẽ được giải quyết như thế nào?
Tranh chấp về thuế thường phát sinh khi:
- Doanh nghiệp không đồng ý với quyết định truy thu, ấn định thuế.
- Có mâu thuẫn về nghĩa vụ nộp thuế trong hợp đồng giữa các bên.
- Xảy ra gian lận hoặc giả mạo hóa đơn, chứng từ trong giao dịch.
Theo đó, tranh chấp này có thể được giải quyết thông qua:
- Khiếu nại hành chính đến cơ quan thuế quản lý trực tiếp.
- Khởi kiện vụ án hành chính tại Tòa án nếu không đồng ý với quyết định giải quyết khiếu nại.
- Trọng tài thương mại hoặc Tòa án dân sự, trong trường hợp tranh chấp thuế gắn liền với hợp đồng kinh tế.
3. Nếu doanh nghiệp không báo cáo đầy đủ giao dịch liên quan đến thuế, sẽ bị xử phạt như thế nào?
Nếu doanh nghiệp không báo cáo đầy đủ giao dịch liên quan đến thuế, có thể bị xử phạt như sau:
- Phạt tiền hành chính theo Nghị định 125/2020/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính thuế, hóa đơn như: Xử phạt hành vi vi phạm quy định về chấp hành quyết định kiểm tra, thanh tra thuế, cưỡng chế thi hành quyết định hành chính thuế (Điều 15); Xử phạt hành vi khai sai dẫn đến thiếu số tiền thuế phải nộp hoặc tăng số tiền thuế được miễn, giảm, hoàn (Điều 16);..
- Bị xử lý về hành vi chậm nộp tiền thuế theo Điều 59 Luật Quản lý thuế năm 2019 nếu nộp thuế chậm nộp tiền thuế so với thời hạn quy định.
- Bị xử lý về hành vi trốn thuế nếu thuộc trường hợp theo Điều 143 Luật Quản lý thuế năm 2019.
- Truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017).
4. Những trường hợp nào thì giao dịch liên quan đến thuế phải báo cáo cho cơ quan quản lý nhà nước?
Hiện nay pháp luật không có quy định về nghĩa vụ báo cáo giao dịch liên quan đến thuế mà chỉ có quy định về kê khai thuế khi phát sinh giao dịch, cụ thể theo Khoản 1 Điều 42 Luật Quản lý thuế năm 2019, người nộp thuế phải khai chính xác, trung thực, đầy đủ các nội dung trong tờ khai thuế.
Nguyên tắc kê khai, xác định giá tính thuế đối với giao dịch liên kết được quy định như sau:
- Kê khai, xác định giá giao dịch liên kết theo nguyên tắc phân tích, so sánh với các giao dịch độc lập và nguyên tắc bản chất hoạt động, giao dịch quyết định nghĩa vụ thuế để xác định nghĩa vụ thuế phải nộp như trong điều kiện giao dịch giữa các bên độc lập;
- Giá giao dịch liên kết được điều chỉnh theo giao dịch độc lập để kê khai, xác định số tiền thuế phải nộp theo nguyên tắc không làm giảm thu nhập chịu thuế;
- Người nộp thuế có quy mô nhỏ, rủi ro về thuế thấp được miễn thực hiện quy định trên và được áp dụng cơ chế đơn giản hóa trong kê khai, xác định giá giao dịch liên kết.
5. Khi phát hiện sai sót trong giao dịch liên quan đến thuế, doanh nghiệp phải khắc phục ra sao?
Căn cứ vào khoản 1 Điều 47 Luật Quản lý thuế 2019, được sửa đổi bổ sung năm 2024, người nộp thuế phát hiện hồ sơ khai thuế đã nộp cho cơ quan thuế có sai, sót thì được khai bổ sung hồ sơ khai thuế trong thời hạn 10 năm kể từ ngày hết thời hạn nộp hồ sơ khai thuế của kỳ tính thuế có sai, sót trong trường hợp sau đây:
- Trước khi cơ quan thuế, cơ quan có thẩm quyền công bố quyết định thanh tra, kiểm tra;
- Hồ sơ không thuộc phạm vi, thời kỳ thanh tra, kiểm tra thuế nêu tại quyết định thanh tra, kiểm tra thuế.
- Đối với những nội dung thuộc phạm vi thanh tra, kiểm tra, người nộp thuế được bổ sung hồ sơ giải trình theo quy định của pháp luật về thuế, pháp luật về thanh tra và các trường hợp thực hiện theo kết luận, quy định của cơ quan chuyên ngành có thẩm quyền liên quan đến nội dung xác định nghĩa vụ thuế của người nộp thuế.
Như vậy, khi phát hiện sai sót trong giao dịch liên quan đến thuế, doanh nghiệp có thể khắc phục bằng cách khai bổ sung hồ sơ khai thuế.
IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý về giao dịch liên quan đến thuế
Trong bối cảnh hệ thống pháp luật thuế ngày càng chặt chẽ và phức tạp, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý là giải pháp an toàn giúp doanh nghiệp:
- Được tư vấn và hướng dẫn về các quy định pháp luật thuế áp dụng cho từng loại giao dịch.
- Soát xét hợp đồng, chứng từ, hóa đơn để đảm bảo hợp pháp, hợp lệ.
- Hỗ trợ kê khai, quyết toán, báo cáo thuế đúng hạn và đúng quy định.
- Đại diện làm việc với cơ quan thuế trong các vụ việc kiểm tra, thanh tra hoặc khiếu nại.
- Tư vấn phòng ngừa rủi ro và đề xuất giải pháp tối ưu thuế hợp pháp cho doanh nghiệp.
Quý khách hàng có thắc mắc liên quan hay có nhu cầu tư vấn về giao dịch liên quan đến thuế, vui lòng liên hệ NPLaw chúng tôi để được tư vấn, hỗ trợ hiệu quả nhất.
