Quy định pháp luật liên quan đến thu hồi thuế

Thu hồi thuế thường phát sinh trong những trường hợp người nộp thuế kê khai sai, lợi dụng chính sách ưu đãi hoặc hoàn thuế trái quy định. Bài viết làm rõ thực trạng, các quy định pháp luật có liên quan và giải đáp thắc mắc về thu hồi thuế.

I. Thực trạng liên quan đến thu hồi thuế

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, hoạt động thu – nộp thuế ngày càng đa dạng và phức tạp. Song song với đó, tình trạng gian lận thuế, khai sai, lợi dụng hoàn thuế diễn ra khá phổ biến, khiến các cơ quan quản lý phải thực hiện biện pháp thu hồi. Các lĩnh vực thường phát sinh thu hồi thuế: hoàn thuế giá trị gia tăng (GTGT) cho doanh nghiệp xuất khẩu, miễn giảm thuế cho dự án đầu tư, ưu đãi thuế với khu vực FDI...

Nguyên nhân dẫn đến thu hồi thuế: 

• Do sai sót vô ý từ phía người nộp thuế khi kê khai, áp dụng chưa đúng quy định pháp luật.
• Do gian lận, lợi dụng chính sách: Lập hồ sơ hoàn thuế khống, mua bán hóa đơn bất hợp pháp, khai man chi phí...
• Do thay đổi chính sách, kết quả thanh tra – kiểm tra thuế, phát hiện khoản hoàn thuế hoặc miễn giảm không còn phù hợp.

II. Quy định của pháp luật liên quan đến thu hồi thuế

Luật Quản lý thuế 2019 cùng các văn bản hướng dẫn đã xây dựng cơ chế pháp lý khá cụ thể, nhằm bảo đảm thu đúng, thu đủ, đồng thời bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả Nhà nước và người nộp thuế.

1. Thu hồi thuế là gì?

Thuế là một khoản nộp ngân sách nhà nước bắt buộc của tổ chức, hộ gia đình, hộ kinh doanh, cá nhân theo quy định của các luật thuế (Khoản 1 Điều 3 Luật Quản lý thuế năm 2019). 

Thu hồi thuế là biện pháp quản lý nhằm lấy lại khoản thuế đã hoàn, miễn, giảm hoặc không thu đúng quy định pháp luật. Nói cách khác, đây là quá trình cơ quan thuế yêu cầu người nộp thuế nộp lại số tiền đã được hưởng trước đó nhưng không đúng căn cứ pháp luật.

Thu hồi thuế không chỉ gắn với hành vi gian lận, mà còn có thể phát sinh từ sai sót kỹ thuật, thay đổi chính sách, hoặc kết quả kiểm tra – thanh tra thuế.

2. Trong những trường hợp nào cơ quan thuế có quyền ra quyết định thu hồi thuế?

Theo Điều 40 Thông tư 80/2021/TT-BTC, người nộp thuế sẽ bị thu hồi hoàn thuế trong những trường hợp sau đây:

• Cơ quan thuế, cơ quan nhà nước có thẩm quyền qua thanh tra, kiểm tra phát hiện người nộp thuế đã được hoàn không đúng quy định.
• Người nộp thuế tự phát hiện đã được hoàn không đúng quy định.
• Người nộp thuế đã được hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu nhưng bị người bán trả lại hàng hóa đã xuất khẩu.

3. Quy trình thực hiện thu hồi thuế được quy định ra sao?

Theo Điều 40 Thông tư 80/2021/TT-BTC quy định quy trình thực hiện thu hồi thuế tùy từng trường hợp, cụ thể như sau:

• Trường hợp cơ quan thuế, cơ quan nhà nước có thẩm quyền qua thanh tra, kiểm tra phát hiện người nộp thuế đã được hoàn không đúng quy định: Người nộp thuế phải nộp số tiền đã được hoàn thừa và nộp tiền chậm nộp tương ứng theo quy định tại Điều 59 Luật Quản lý thuế và Điều 21 Thông tư này vào ngân sách nhà nước kể từ ngày được Kho bạc Nhà nước chi trả tiền hoàn hoặc ngày Kho bạc Nhà nước hạch toán bù trừ tiền hoàn thuế với khoản thu ngân sách nhà nước theo Quyết định về việc thu hồi hoàn thuế theo mẫu số 03/QĐ-THH ban hành kèm theo phụ lục I Thông tư này của cơ quan thuế, Quyết định hoặc Văn bản của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

• Người nộp thuế tự phát hiện đã được hoàn không đúng quy định: Phải thực hiện khai bổ sung theo quy định tại Điều 47 Luật Quản lý thuế và Điều 7 Nghị định số 126/2020/NĐ-CP; đồng thời nộp số tiền đã được hoàn thừa và nộp tiền chậm nộp tương ứng theo quy định tại Điều 59 Luật Quản lý thuế và Điều 21 Thông tư này vào ngân sách nhà nước kể từ ngày được Kho bạc Nhà nước chi trả tiền hoàn hoặc ngày Kho bạc Nhà nước hạch toán bù trừ tiền hoàn thuế với khoản thu ngân sách nhà nước.
• Trường hợp người nộp thuế đã được hoàn thuế giá trị gia tăng đối với hàng hóa xuất khẩu nhưng bị người bán trả lại hàng hóa đã xuất khẩu: Người nộp thuế phải thực hiện khai bổ sung theo quy định tại Điều 47 Luật Quản lý thuế và Điều 7 Nghị định số 126/2020/NĐ-CP; đồng thời nộp số tiền đã được hoàn tương ứng với hàng xuất khẩu bị trả lại và nộp tiền chậm nộp tương ứng theo quy định tại Điều 59 Luật Quản lý thuế và Điều 21 Thông tư này vào ngân sách nhà nước kể từ ngày được Kho bạc Nhà nước chi trả tiền hoàn hoặc ngày Kho bạc Nhà nước hạch toán bù trừ tiền hoàn thuế với khoản thu ngân sách nhà nước.

III. Giải đáp các thắc mắc về thu hồi thuế

Trên thực tế, bên cạnh những quy định cụ thể trong pháp luật, không ít cá nhân, doanh nghiệp vẫn băn khoăn khi phải đối diện với quyết định thu hồi thuế. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp cùng phần giải đáp dựa trên quy định hiện hành:

1. Thu hồi thuế có áp dụng đối với cá nhân nộp thuế thu nhập cá nhân không?

Thu hồi thuế không chỉ áp dụng cho doanh nghiệp mà còn với cá nhân trong trường hợp được hoàn thuế thu nhập cá nhân (TNCN) nhưng việc hoàn này không đúng quy định. Ví dụ: cá nhân kê khai nhầm thu nhập được miễn thuế, hoặc cơ quan chi trả khấu trừ sai, dẫn đến hoàn thừa. Khi phát hiện, cơ quan thuế sẽ yêu cầu cá nhân nộp lại phần đã được hoàn.

2. Doanh nghiệp có quyền khiếu nại quyết định thu hồi thuế không?

Theo Khoản 10 Điều 16 Luật Quản lý thuế năm 2019, người nộp thuế có quyền: “Khiếu nại, khởi kiện quyết định hành chính, hành vi hành chính liên quan đến quyền và lợi ích hợp pháp của mình”. Như vậy, doanh nghiệp có quyền khiếu nại đến cơ quan thuế đã ban hành quyết định thu hồi thuế. Đây là quyền hợp pháp nhằm bảo vệ lợi ích của doanh nghiệp khi cho rằng cơ quan thuế áp dụng sai quy định hoặc vượt quá thẩm quyền.

3. Trong trường hợp doanh nghiệp giải thể hoặc phá sản, việc thu hồi thuế được xử lý thế nào?

Căn cứ theo Điều 67 Luật Quản lý thuế 2019 có quy định cụ thể về hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp giải thể, phá sản, chấm dứt hoạt động như sau:

• Việc hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp doanh nghiệp giải thể được thực hiện theo quy định của pháp luật về doanh nghiệp, pháp luật về các tổ chức tín dụng, pháp luật về kinh doanh bảo hiểm và quy định khác của pháp luật có liên quan.
• Việc hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế trong trường hợp doanh nghiệp phá sản được thực hiện theo trình tự, thủ tục quy định tại Luật Phá sản 2014.
• Doanh nghiệp chấm dứt hoạt động, bỏ địa chỉ đăng ký kinh doanh chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế thì phần tiền thuế nợ còn lại do chủ sở hữu doanh nghiệp tư nhân, chủ sở hữu công ty trách nhiệm hữu hạn một thành viên, cổ đông góp vốn, thành viên góp vốn, thành viên hợp danh chịu trách nhiệm nộp theo quy định đối với mỗi loại hình doanh nghiệp quy định tại Luật Doanh nghiệp 2020.
• Hộ kinh doanh, cá nhân kinh doanh chấm dứt hoạt động kinh doanh chưa hoàn thành nghĩa vụ nộp thuế thì phần tiền thuế nợ còn lại do chủ hộ, cá nhân chịu trách nhiệm nộp.
• Người nộp thuế có chi nhánh, đơn vị phụ thuộc chấm dứt hoạt động mà vẫn còn nợ thuế và các khoản thu khác thuộc ngân sách nhà nước thì có trách nhiệm kế thừa các khoản nợ của chi nhánh, đơn vị phụ thuộc.

4. Nếu phát hiện thu hồi thuế không đúng, người nộp thuế phải làm gì để bảo vệ quyền lợi?

Nếu phát hiện thu hồi thuế không đúng, người nộp thuế có thể:

• Gửi đơn khiếu nại kèm chứng cứ pháp lý (hợp đồng, chứng từ, báo cáo kiểm toán...) chứng minh khoản thuế được hưởng là hợp pháp.
• Đề nghị cơ quan thuế xem xét lại hoặc tổ chức đối thoại trực tiếp.
• Khởi kiện ra tòa án hành chính nếu khiếu nại không được giải quyết thỏa đáng.

Việc chủ động cung cấp hồ sơ minh chứng là yếu tố quan trọng để bảo vệ quyền lợi của người nộp thuế.

5. Có thể dùng tài sản bảo đảm để thực hiện nghĩa vụ thu hồi thuế không?

Trường hợp người nộp thuế chưa có khả năng nộp ngay số tiền thu hồi, có thể thỏa thuận với cơ quan thuế áp dụng biện pháp bảo đảm bằng tài sản (ký quỹ, thế chấp, cầm cố). Luật Quản lý thuế năm 2019 không cấm cơ quan thuế áp dụng biện pháp cưỡng chế thu hồi bằng cách kê biên tài sản, bán đấu giá để thu đủ tiền thuế nợ. Tuy nhiên, đây là biện pháp bất đắc dĩ, người nộp thuế nên chủ động nộp hoặc xin gia hạn theo đúng thủ tục để tránh ảnh hưởng đến uy tín và hoạt động kinh doanh.

IV. Dịch vụ tư vấn pháp lý liên quan đến thu hồi thuế

Trong bối cảnh quy định về thu hồi thuế còn nhiều điểm phức tạp, việc sử dụng dịch vụ tư vấn pháp lý trở thành lựa chọn cần thiết cho doanh nghiệp và cá nhân. Một số dịch vụ điển hình gồm:

• Tư vấn quy định pháp luật về hoàn thuế, miễn giảm thuế, thu hồi thuế.
• Soát xét hồ sơ kê khai, hoàn thuế nhằm hạn chế rủi ro bị thu hồi sau này.
• Hỗ trợ khiếu nại, khởi kiện trong trường hợp không đồng ý với quyết định thu hồi của cơ quan thuế.
• Đàm phán, làm việc trực tiếp với cơ quan thuế để bảo vệ quyền lợi cho người nộp thuế.
• Đồng hành pháp lý lâu dài giúp doanh nghiệp xây dựng chiến lược tuân thủ thuế, giảm thiểu rủi ro tài chính.

Trường hợp Quý Khách hàng còn bất kỳ thắc mắc nào liên quan đến thu hồi thuế hoặc các vấn đề pháp lý khác thì hãy liên hệ ngay cho NPLaw để được đội ngũ chúng tôi trực tiếp tư vấn và hướng dẫn giải quyết.